Tuesday, October 21, 2014

مسیر استدلال های اسیدی

داستان اسیدپاشی به خانم های جوان در اصفهان، این روزها نقل فیس بوک و اخبار و غیره است و خوب، مشاهده ی این اظهار نظرها و برخورد رفقا و غریبه ها با این داستان، خود مشاهدات جالبی در بر دارد.  یک مطلب قابل ذکر به نظرم، ضعف مفرطی است در شیوه ی استدلال ها در این باره می افتد. 

بگذارید با این مقدمه شروع کنم که بیاییم هر استدلال را به سه بخش فرایض، مسیر استدلال، و نتیجه تقسیم کنیم. بدیهی است که یک استدلال درست نباید در بند رسیدن به نتیجه ی خاصی باشد یا به عبارت دیگر، مسیر استدلال نباید با هدف رسیدن به نتیجه ی خاصی ساخته بشود. این بی طرفی در استدلال در عمل به این شیوه به دست می آید که در هر بحث، فردی یا عده ای به عنوان موافق و فرد یا عده ی دیگری مخالف بر سر موضوعی گفتگو می کنند و به این شیوه، هر یک از یکی از hypothesis ها دفاع می کند و این دو جهتی بودن، در عمل بی طرف بودن استدلال را قوت می دهد. می توانید به این شکل نگاه کنید که در یک دادگاه ما، در مقام قاضی، نمی بایست فرضی مبنی بر بیگناه بودن و یا گناهکار بودن متهم نداریم بنابراین اجازه می دهیم دادستان تلاش کند که با فرض گناهکاری استدلال هایش را بنا کند و وکیل مدافع هم با فرض بی گناهی استدلال هایش را بنا کند و به صحبت های هم پاسخ بدهند و ما این وسط به دنبال حرف صحیح بگردیم. [البته در بسیاری از سیستم های قضایی " پیش فرض بی گناهی" وجود دارد. به این معنا که حتی اگر دادگاه به نتیجه ی خاصی مبنی بر گناهکاری یا بی گناهی نرسید، متهم بنا به پیش فرض آزاد می شود. در مقال ما البته این فقط مثالی برای تبین یک استدلال صحیح است و بحث ما حقوقی نیست]. ناگفته معلوم است که " یک طرفه به قاضی رفتن" چه نتیجه ای خواهد داشت و چقدر بر شیوه ی قضاوت، مستقل از اینکه آن یک طرفی که به قاضی رفته است محق باشد یا نه، تاثیر گذار است. بیایید به چنین مدل استدلالی که در آن تنها یک طرف گفتگو وجود داشته باشد و به تاثیری که این رفتار بر صحت مسیر استدلال، و تاکید می کنم: نه الزاما بر صحت نتیجه استدلال، می گذارد، استدلال تک جهتی بگوییم.

بخش خوبی از اظهار نظرها در مورد این داستان اسیدپاشی مثال خوبی از یک استدلال تک جهتی است، به این معنا که اگر شمای نوعی در جهت محکومیت اسیدپاشی صحبتی بکنید، به احتمال خیلی زیاد صحبت شما مخالفی نخواهد داشت. به عبارت دیگر، آن قدر این داستان زشت و غیرانسانی است که هیچ کس حتی تندروترین ها هم با آن مخالف هستند ( مثلا فرمانده حزب الله اصفهان هم حداقل در کلام آن را غیر انسانی و زشت می خواند). مگر آن که خودتان پایبند به ساخت استدلال صحیح باشد، نظارت و فشار عمومی چندانی برای آن وجود ندارد.

اتفاقی که این وسط می افتد این است که در استدلال هایی که می شنویم، یک "نتیجه" داریم که به طور قطعی درست است و وجود این " نتیجه ی قطعا درست" باعث می شود که افراد توجه چندانی به "مسیر" استدلال خودشان یا طرف مقابل شان نکنند. به عبارت دیگر، مهم نیست که شمای نوعی چه ادعایی می کنید و چه کسی را محکوم می کنید و با چه مسیر استدلالی این کار را می کنید، همین قدر که به نحوی در انتهای صحبت تان این مطلب را القا کنید که اسیدپاشی را محکوم می کنید و از قربانیان حمایت می کنید، کسی دیگر به نوع استدلال تان توجه چندانی نمی کند.

 این به طرز جالبی به این تیوری دلالت می کند که آدم ها معمولا قبل از اینکه به یک مطلب به طور تحلیلی فکر کنند، به یکی از طرفین استدلال حس قبول بیشتری دارند، به قولی null hypothesis دارند. مثلا در این مثال خاص، هر گفتاری که در مذمت اسیدپاشی باشد، به طور دیفالت درست به نظر می آید، مگر آنکه خلافش ثابت بشود. به همین دلیل، این قدر "مسیر استدلال" های مزخرف که در این مورد خاص "نتیجه" هایشان درست است زیاد می شود. می توانید ببینید که اگر " نتیجه " تا این اندازه درست نبود، چقدر ملت می توانند مسیر استدلال های اشتباه همدیگر را تشدید کنند و به توهم صحت نتیجه نزدیک بشوند. برای همین است که در یک استدلال شایسته است که دغدغه مان ساختن یک "مسیر استدلال" قوی باشد و خودمان را از دلبستگی به هرکدام از "نتیجه" های بحث دور بداریم [که البته از لحاظ انسانی به طور مطلق ممکن نباشد ولی خوب، هدف خوبی برای نزدیک شدن است].

No comments:

Post a Comment