داستان های اخیر در مورد قصاص و اعدام، خواهی نخواهی، ذهن آدم را بازی می دهد که من اگر، خدای نکرده، در جایگاه خانواده ی مقتول باشم چه می کنم و یا اینکه موضع من نوعی نسبت به مجازات اعدام چیست. در این باره چند سوال از خودم می پرسم و جواب فعلی ام را به آنها می دهم.
قبل از شروع، این مقدمه را بگویم که پدیده ای وجود دارد به نام "داغ"، که از دست دادن ناگهانی خانواده ی درجه اول است، که تا نخوری ندانی و من هم، خدا و طبیعت را شکر نمی دانم ش، فقط می دانم که بسیار عظیم است و از ریشه، آدم را به آتش می کشد.
قبل از شروع، این مقدمه را بگویم که پدیده ای وجود دارد به نام "داغ"، که از دست دادن ناگهانی خانواده ی درجه اول است، که تا نخوری ندانی و من هم، خدا و طبیعت را شکر نمی دانم ش، فقط می دانم که بسیار عظیم است و از ریشه، آدم را به آتش می کشد.
1: اگر در مقام خانواده ی مقتول باشم و از مراسم قصاص برگردم، چه احساسی خواهم داشت؟
غم، غم بزرگ و چند وجهی. یک، از این جهت که انگار تازه داغم تازه شده باشد و دوم از اینکه دیده ام، انگار به ناچار، شاهد مرگ دیگری بوده ام. این همه مرگ در حال خفه کردنم خواهد بود.
غم، غم بزرگ و چند وجهی. یک، از این جهت که انگار تازه داغم تازه شده باشد و دوم از اینکه دیده ام، انگار به ناچار، شاهد مرگ دیگری بوده ام. این همه مرگ در حال خفه کردنم خواهد بود.
2: چرا " انگار به ناچار" شاهد مرگ دیگری بوده ام ؟ به این دلیل که فکر می کنم یکی از بزرگ ترین اجحافات قوانین فعلی ایران به خانواده ی مقتول می شود.
چرا؟ مگر نه اینکه خانواده ی مقتول گزینه برای گذشت و یا قصاص دارند؟ دیگر بیشتر از این چه می خواهند؟ بگذارید جوابش را از دید اول شخص بدهم. من اگر جز خانواده ی مقتول باشم، دلم می خواهد که بتوانم از قاتل متنفر باشم، به او فحش بدهم، در دلم به خودم بگویم که اگر می توانستم جر و واجرش می کردم، به قول دیگر می خواستم که حق عصبانی بودن در مقام احساس را داشته باشم. در عین حال، عقلم نمی پسندد که این ابرازهای احساسی من واقعا در عمل اتفاق بیافتند و منجر به قتل دیگری بشود و جان دیگری را بستاند. انگار کنید که منِ نوعی که جز خانواده ی مقتول هستم، حق "به شیوه ای انسانی عصبانی بودن" را ندارم. یا که باید آن قدر بزرگوار باشم و توان روحی روان عظیمی داشته باشم، که از سد پدیده ای به نام " داغ" بگذرم و با تقریب خوبی، کاملا قاتل را ببخشم و تقریبا هیچ مجازاتی برایش نخواهم و یا اینکه با اراده ی دقیق، جان او را بستانم. بنابراین دو ظلم عمده، علاوه بر از دست دادن عزیزی، در حق منِ خانواده ی مقتول نوعی می شود، اول آنکه این حق که بتوانم خیلی طبیعی و بدون تاثیر زیاد عصبانی باشم را نخواهم داشت و دوم اینکه یا باید صد در صد قاتل را ببخشم یا که صد در صد مجازاتش کنم و نمی توانم، به طور مثال، قاتل را حواله ی حبس ابد کنم.
چرا؟ مگر نه اینکه خانواده ی مقتول گزینه برای گذشت و یا قصاص دارند؟ دیگر بیشتر از این چه می خواهند؟ بگذارید جوابش را از دید اول شخص بدهم. من اگر جز خانواده ی مقتول باشم، دلم می خواهد که بتوانم از قاتل متنفر باشم، به او فحش بدهم، در دلم به خودم بگویم که اگر می توانستم جر و واجرش می کردم، به قول دیگر می خواستم که حق عصبانی بودن در مقام احساس را داشته باشم. در عین حال، عقلم نمی پسندد که این ابرازهای احساسی من واقعا در عمل اتفاق بیافتند و منجر به قتل دیگری بشود و جان دیگری را بستاند. انگار کنید که منِ نوعی که جز خانواده ی مقتول هستم، حق "به شیوه ای انسانی عصبانی بودن" را ندارم. یا که باید آن قدر بزرگوار باشم و توان روحی روان عظیمی داشته باشم، که از سد پدیده ای به نام " داغ" بگذرم و با تقریب خوبی، کاملا قاتل را ببخشم و تقریبا هیچ مجازاتی برایش نخواهم و یا اینکه با اراده ی دقیق، جان او را بستانم. بنابراین دو ظلم عمده، علاوه بر از دست دادن عزیزی، در حق منِ خانواده ی مقتول نوعی می شود، اول آنکه این حق که بتوانم خیلی طبیعی و بدون تاثیر زیاد عصبانی باشم را نخواهم داشت و دوم اینکه یا باید صد در صد قاتل را ببخشم یا که صد در صد مجازاتش کنم و نمی توانم، به طور مثال، قاتل را حواله ی حبس ابد کنم.
کسی که دچار داغ است، خود به خود،
زندگی روزمره برایش کار وحشتناکی است و داشتن انتظارات محیر العقول، مثلا غلبه کردن بر خشم و یا بخشیدن کامل مسبب داغ، از
چنین فرد داغ دیده از انصاف به دور است.
( من، خون بها را اصلا مجازات نمی دانم. بیشتر انعام و چشم روشنی است. برای کسی که خون عزیزش ریخته شده باشد، پول دادن، مجازات قتل محسوب نمی شود. علاوه بر خون بها، قاتلین به دو سال حبس تعزیری به خاطر بخش اجتماعی جرم محکوم می شوند که معمولا روند دادرسی بیشتر از دو سال طول می کشد و قاتل در صورت بخشیده شدن با تقریب خوبی بلافاصله ازاد می شود)
3: برای منِ نوعی که جز خانواده ی مقتول هستم، الانی که واقعا در لحظه داغدار نیستم و می توانم درست فکر کنم، حالت بهینه چیست؟ حالت بهینه این است که مجبور نباشم در چنین حال خرابی در مورد جان آدم دیگری، علی الخصوص آن آدم، تصمیم بگیرم. ازآن مهمتر اینکه، من نوعی اصلا نباید بتوانم در مورد شیوه و شدت مجازات دیگری تصمیم بگیرم. قاضی بودن کار هر کسی نیست. منِ نوعی، به طور خاص در آن شرایط، صلاحیت ش چنین تصمیمی را ندارم، علاوه بر این، حق دارم که بتوانم در دلم نسبت به آن آدم تنفر داشته باشم و تصور کنم اگر می توانستم، به این فرد درد فراوانی را وارد می کردم ولی درعین حال، آن عاقل تر وجود دلش نمی خواهد که این افکار نفرت انگیز فرصتی برای پیاده شده داشته باشند.
4: پس راه حل جامع در مورد قصاص چیست؟
فکر می کنم حداقل این بخشش که افراد آسیب دیده مسیول تصمیم گیری در مورد اجرا و یا عدم اجرای مجازات بشوند، شیوه ی اشتباهی است. خود مجموعه قضایی باید آن فرد را هرجور که صلاح می داند مجازات و یا تربیت کند ( اینکه آیا مجازات اعدام درست است یا نه را بعدا می گوییم
فکر می کنم حداقل این بخشش که افراد آسیب دیده مسیول تصمیم گیری در مورد اجرا و یا عدم اجرای مجازات بشوند، شیوه ی اشتباهی است. خود مجموعه قضایی باید آن فرد را هرجور که صلاح می داند مجازات و یا تربیت کند ( اینکه آیا مجازات اعدام درست است یا نه را بعدا می گوییم
5: اعدام چی؟ خوب است یا بد ؟ باشد یا نباشد؟
یک جواب عمومی وجود دارد و یک جواب شخصی برای من. جواب عمومی اش این است که به مثل هر مجازات دیگری، تابعی از انتظار و افکار عمومی آدم های یک جامعه است. به قول دیگر، اگر مردم فکر کنند که باید باشد، آن وقت به نفع حکومت ها هم همین است که چنین کنند. به عبارت دیگر، فکر می کنم که نقطه ی شروع تغییر باید که افکار عمومی باشد و نه قوانین. قوانین هم در ادامه تغییر می کنند. من فکر می کنم که هنوز خیلی ها در ایران فکر می کنند که اعدام، به طور خاص در مورد قصاص قتل، مجازات صحیحی است و طبیعی است که تا بخش خوبی از اعضای یک جامعه، به هر دلیل، به اعدام و قصاص معتقدند حکومت هم این رفتار را ادامه بدهد.
یک جواب عمومی وجود دارد و یک جواب شخصی برای من. جواب عمومی اش این است که به مثل هر مجازات دیگری، تابعی از انتظار و افکار عمومی آدم های یک جامعه است. به قول دیگر، اگر مردم فکر کنند که باید باشد، آن وقت به نفع حکومت ها هم همین است که چنین کنند. به عبارت دیگر، فکر می کنم که نقطه ی شروع تغییر باید که افکار عمومی باشد و نه قوانین. قوانین هم در ادامه تغییر می کنند. من فکر می کنم که هنوز خیلی ها در ایران فکر می کنند که اعدام، به طور خاص در مورد قصاص قتل، مجازات صحیحی است و طبیعی است که تا بخش خوبی از اعضای یک جامعه، به هر دلیل، به اعدام و قصاص معتقدند حکومت هم این رفتار را ادامه بدهد.
6: اگر من سیاستگزار فعالیت های مخالف با اعدام بشوم، چه سیاستی را پیش می گیرم؟
من اولا عکس العملم را به اعدام های مختلف متفاوت می کنم. مثلا با قصاص یک جور برخورد می کنم و با اعدام قاچاقچیان مواد مخدر جور دیگر و با اعدام های سیاسی جور دیگر. در مورد اعدام های سیاسی تقریبا هیچ نمی دانم و بنابراین اظهار نظر نمی کنم. هرچند که تمام جان ها به شدت ارزش دارند، یک حقیقت دیگر این است که اعدام های سیاسی درصد بالایی از اعدام ها در ایران را تشکیل نمی دهند. در مورد اعدام های قاچاق مواد مخدر، سعی می کردم به شدت و با تماس مستقیم به حکومت و با تشویق انجام مطالعات آماری، این توهم که "با اعدام می شود جلوی ترویج مواد مخدر را گرفت " را مطالعه کنم و زیر سوال ببرم. بنا به آنچه مطالعه کرده ام، مواد مخدر و قاچاقش پدیده ای اقتصادی است و تجربه ی کشورها نشان داده است که افزایش مجازات الزاما به تغییر رفتار قاچاقچیان، علی الخصوص خرده پاها، کمکی نمی کند. در مورد قصاص اما، به سراغ مردم می رفتم و این گفتگو را در بین ایشان باز می کردم.
من اولا عکس العملم را به اعدام های مختلف متفاوت می کنم. مثلا با قصاص یک جور برخورد می کنم و با اعدام قاچاقچیان مواد مخدر جور دیگر و با اعدام های سیاسی جور دیگر. در مورد اعدام های سیاسی تقریبا هیچ نمی دانم و بنابراین اظهار نظر نمی کنم. هرچند که تمام جان ها به شدت ارزش دارند، یک حقیقت دیگر این است که اعدام های سیاسی درصد بالایی از اعدام ها در ایران را تشکیل نمی دهند. در مورد اعدام های قاچاق مواد مخدر، سعی می کردم به شدت و با تماس مستقیم به حکومت و با تشویق انجام مطالعات آماری، این توهم که "با اعدام می شود جلوی ترویج مواد مخدر را گرفت " را مطالعه کنم و زیر سوال ببرم. بنا به آنچه مطالعه کرده ام، مواد مخدر و قاچاقش پدیده ای اقتصادی است و تجربه ی کشورها نشان داده است که افزایش مجازات الزاما به تغییر رفتار قاچاقچیان، علی الخصوص خرده پاها، کمکی نمی کند. در مورد قصاص اما، به سراغ مردم می رفتم و این گفتگو را در بین ایشان باز می کردم.
حقیقت اینکه فکر می کنم سریع ترین و موثرترین جهت مبارزات بر علیه اعدام در ایران، مقابله با مجازات اعدام قاچاقچی های مواد مخدر هست و این هم به این دلیل هست که اولا صاحب قضیه خود حکومت است و دوما من نمی توانم تصور کنم که حکومت جز توقف یا کاهش مصرف مواد مخدر، هدف دیگری از این اعدام ها داشته باشد. به قول دیگر، اگر حکومت به این نتیجه برسد که این اعدام ها سودی ندارد و تنها هزینه دارد، بالطبع روش اش را عوض می کند.
7: از سوال فرار کردم! نظر شخصی خودم در مورد اعدام چیست؟
من جواب این سوال را با این فرض می دهم که انگار خودم در ایران زندگی می کردم و هدفم بهبود شرایط زندگی خودم و اطرافیانم بود. من با اعدام در حالت کلی مخالف هستم. خشونتی که در این عمل هست، حتی اگر در پشت درهای بسته انجام بشود، به طرز فجیعی بر روان اجتماعی انسان ها تاثیر می گذارد. لیاقت انسانی ما فراتر از این حرف هاست. اگر فقط به تصمیم من تنها بود و در یک فضای فکری منطقی و حتی با احتساب سودهایی که اعدام می تواند برای جامعه داشته باشد، هیچ کس حتی صدام و هیتلر را اعدام نمی کردم. بر اساس مطالعات محدودم، فکر می کنم که 1: فقر 2: اختلاف طبقاتی بزرگترین عوامل ایجاد جرم هستند و مجازات، برخلاف آن چیزی که ما فکر می کنیم، تاثیر چندان زیادی بر جرم ندارد. حتی اگر هم تاثیر داشته باشند، تاثیر منفی مجازات شدیدی به مانند اعدام از سود آن برای اجتماع بیشتر است.
از سوی دیگر، فکر نمی کنم که در حال حاضر جامعه ی ما آمادگی ملغی شدن مجازات اعدام را داشته باشد ( این حرف فقط براساس مشاهدات جسته گریخته ام است و سندیت و اعتبار خاصی ندارد). به طور کلی، القای هیچ تغییر ناگهانی به جامعه را صحیح نمی دانم و چنین کاری را عامل ایجاد دو دستگی شدید در جامعه و مشکلات شدیدتر می دانم. احتیاج به آگاهی بخشی و آموزش و صبر و گذشت زمان است تا با سرعت آرام، فکر مردم به طور گسترده ای عوض بشود. در این میان، حکومت می تواند اثر آموزشی و سیاست گزاری عمیقی داشته باشد و در سرعت گرفتن و موثر بودن این فرآیند تاثیر فراوان داشته باشد. گروه های مردمی ( NGO ) ها هم می توانند در این فرآیند موثر باشند. مثلا بگویم، براساس آن چیزی که از اینترنت خوانده ام، به نظرم می آید جمعیت امام علی یک مثال خوب برای چنین فعالیتی است و هرچند هیچ تشکلی بدون اشتباه نیست، سودشان از هزینه ی اشتباهاتشان فراتر است.
به طور خلاصه بگویم، به نظر من در شرایط آرمانی اعدام به هر شکل و به هرجایش بد است، امیدوارم روزی را ببینم که هیچ اعدامی نباشد، در ارمانشهر من اعدام نیست. با این حال، باید شرایط اجتماع را هم در نظر داشت و قبل از ایجاد یک تغییر قانونی، آمادگی ذهنی را در مردم آن جامعه ساخت. من حتی اگر بتوانم هم، اگر جامعه آمادگی چنین تغییر بزرگی را نداشته باشد، به زور چنین تغییری را به جامعه القا نمی کنم.
من جواب این سوال را با این فرض می دهم که انگار خودم در ایران زندگی می کردم و هدفم بهبود شرایط زندگی خودم و اطرافیانم بود. من با اعدام در حالت کلی مخالف هستم. خشونتی که در این عمل هست، حتی اگر در پشت درهای بسته انجام بشود، به طرز فجیعی بر روان اجتماعی انسان ها تاثیر می گذارد. لیاقت انسانی ما فراتر از این حرف هاست. اگر فقط به تصمیم من تنها بود و در یک فضای فکری منطقی و حتی با احتساب سودهایی که اعدام می تواند برای جامعه داشته باشد، هیچ کس حتی صدام و هیتلر را اعدام نمی کردم. بر اساس مطالعات محدودم، فکر می کنم که 1: فقر 2: اختلاف طبقاتی بزرگترین عوامل ایجاد جرم هستند و مجازات، برخلاف آن چیزی که ما فکر می کنیم، تاثیر چندان زیادی بر جرم ندارد. حتی اگر هم تاثیر داشته باشند، تاثیر منفی مجازات شدیدی به مانند اعدام از سود آن برای اجتماع بیشتر است.
از سوی دیگر، فکر نمی کنم که در حال حاضر جامعه ی ما آمادگی ملغی شدن مجازات اعدام را داشته باشد ( این حرف فقط براساس مشاهدات جسته گریخته ام است و سندیت و اعتبار خاصی ندارد). به طور کلی، القای هیچ تغییر ناگهانی به جامعه را صحیح نمی دانم و چنین کاری را عامل ایجاد دو دستگی شدید در جامعه و مشکلات شدیدتر می دانم. احتیاج به آگاهی بخشی و آموزش و صبر و گذشت زمان است تا با سرعت آرام، فکر مردم به طور گسترده ای عوض بشود. در این میان، حکومت می تواند اثر آموزشی و سیاست گزاری عمیقی داشته باشد و در سرعت گرفتن و موثر بودن این فرآیند تاثیر فراوان داشته باشد. گروه های مردمی ( NGO ) ها هم می توانند در این فرآیند موثر باشند. مثلا بگویم، براساس آن چیزی که از اینترنت خوانده ام، به نظرم می آید جمعیت امام علی یک مثال خوب برای چنین فعالیتی است و هرچند هیچ تشکلی بدون اشتباه نیست، سودشان از هزینه ی اشتباهاتشان فراتر است.
به طور خلاصه بگویم، به نظر من در شرایط آرمانی اعدام به هر شکل و به هرجایش بد است، امیدوارم روزی را ببینم که هیچ اعدامی نباشد، در ارمانشهر من اعدام نیست. با این حال، باید شرایط اجتماع را هم در نظر داشت و قبل از ایجاد یک تغییر قانونی، آمادگی ذهنی را در مردم آن جامعه ساخت. من حتی اگر بتوانم هم، اگر جامعه آمادگی چنین تغییر بزرگی را نداشته باشد، به زور چنین تغییری را به جامعه القا نمی کنم.
No comments:
Post a Comment