Showing posts with label شاید-نکته. Show all posts
Showing posts with label شاید-نکته. Show all posts

Saturday, September 17, 2016

شیر و لایک

آدم گاهی زیر یک چیزهایی را لایک می زند یا چیزی را به اشتراک می گذارد، به این نشانه که "این حرف حساب را می بینید؟ من هم به سبب اینکه این زیر را لایک می زنم یا به اشتراک می گذارم؛ آدم حسابی هستم." اوایل از این کار و کنندگانش، علی الخصوص وقتی خودم بودم، بدم می آمد. بعد دیدم که خوب، چه ایراد دارد؟ حداقل آدم ها سری به تایید برای آن نوشته یا فیلم یا اثر خوب تکان می دهد و شستی بالا می برند. به مثل آن پیرزنی که خریدار یوسف بود و ریسمان های کم ارزشش را آورد که مثلا با آن همه خریدار پرمایه رقابت کند و البته به این دلش راضی بود که بگویند" او هم خریدار یوسف بوده است"، حالا، در این دنیای شیر تو شیر، همین که عده ای یک حرف حسابی را هم تایید می کنند کفایت می کند.
الان می بینم که ما بالکل عادت کرده ایم به این تایید، به این کله تکان دادن، به اینکه بنشینیم یک گوشه تا کسی حرف خوبی را بزند یا به شکل کتاب بنویسد یا به شکل فیلم بسازد و ما فقط تایید کنیم و یا که آن لذت لحظه ای " شعور" را حس کنیم. هزار فیلم دیده ام، هزار کتاب خوانده ام، هزار نمایشگاه هنری رفته ام، هزار بحث فلان کرده ام، کو فایده اش؟ شده ایم پیرزنی که ریسمان ریسیدن را رها کرده و در بازار می چرخد و فقط دلش به این خوش است که اسمش جز لیست خریداران یوسف هاست. " مخاطب" بودن تنها جایگاه کوچکی است. جایگاه بی خاصیتی است. جایگاه غمگینی است.

Friday, August 26, 2016

اخیرا جایی کسی گفت :" مثل یک مادر" و این فکرها اتفاق افتاد.

جایی خوانده بودم که فرق مغز آدم ها با میمون ها این است که فرانت-کورتایل! ش بزرگ تر است و آزمایش ها نشان داده که این فرات-کورتایل! همچین کار خاصی هم نمی کند و باز ازمایش های دیگری پیشنهاد می دهد که کار فرانت کورتایل، مفهوم سازی است. مفهوم یعنی چی؟ عرض می کنم

بهترین مثال ش این است که ما سیب و موز و گلابی و خیار داریم ولی " میوه" نداریم. میوه می شود مفهوم، یک دسته بندی خیالی که جزییات را حذف می کند تا فهمیدن را راحت کند. یک چیزی مثل x  در معادلات ریاضی. خوبی این مفهوم سازی این است که فهمیدن را راحت می کند. بدش این است که کلی جزییات را حذف می کند. 

من تا مدت خوبی از مفهوم سازی بدم می آمد، یا که حداقل اینجور ادایش را در می آوردم. از اینکه آن جزییات حذف بشوند ناراحت و نگران بودم. آن جزییات خیلی مهم هستند، هنوز هم به این معتقدم. با این حال جدیدا، به اهمیت آن مفهوم سازی و شباهت سازی هم پی برده ام. ما که عمر خضر و نوح نداریم که بنشینیم همه چیز را با جزییات نگاه کنیم، از آن طرف هم زمان در حال حرکت به جلو است... کاری نمی شود کرد. 

آخر همه ی بحث های درگیر دار به اینجا می رسیم: یک محدودیت بیشتر نداریم و آن زمان است، و یک مسیله برای حل کردن بیشتر وجود ندارد و آن زمان بندی است. 

Wednesday, February 10, 2016

رحم و انصاف

این روزها، برحسب اتفاقی که تعریفش از حوصله ی اینجا خارج است، به " رحم" و " انصاف" و خصوصیاتشان فکر می کردم. دیدم که هیچ کدام از این دو خصوصیت را نمی توانم نتیجه ی یک پروسه ی منطقی بدانم، یعنی اینجور نیست که کسی بشیند و با خودش فکر کند و به این نتیجه برسد که " باید" رحیم و منصف باشم. به عبارت دیگر، رحم و انصاف یک امر منطقی نیست، و این به این معنی نیست که یک امر غیر منطقی است.

پس به این سوال رسیدم که اگر منطق و عقل ریشه ی رحم و انصاف نیست، پس ریشه اش چیست؟ بهترین جوابی که به آن رسیده ام " اصالت" است و تعریفم از اصالت، آن دسته از رفتارهایی است که هر کس بدون توجه به منفعت مستقیم و بدون توجه به حداقل استانداردهای اجتماعی انجام می دهد. مثلا اگر شما می توانید جایی دروغ بگویید، به نفع مستقیم تان است که دروغ بگویید، و هیچ جوره هم نمی شود که مچ شما را گرفت، و باز نمی گویید، این به دلیل اصالت تان است ( این فرآیند به صورت انکاری برقرار نیست، یعنی دروغ گفتن شما در آن شرایط الزاما به دلیل "بی اصالتی" نیست). الغرض، رحم و انصاف را مگر از جایی دیگر، منظورم کودکی و خانواده و یا فطرت است، یاد گرفته باشیم مگر نه از جامعه نمی شود چندان یادش گرفت.

سه نکته را اضافه کنم، یک: رحم و انصافی که از روی تجربه ی مثبت/منفی شخصی است، الزاما شامل حال موارد بالا نمی شود. مثلا اگر سایرین با شما خوب بوده اند و شما آگاهانه می خواهید این خوبی را منتقل کنید، و یا اگر سایرین با شما بد بوده اند و شما آگاهانه می خواهید این منفی بودن را متوقف کنید، هرچند کار شما بسیار پسندیده است، شامل حال این رحم و انصاف مورد نظر بنده، که بدون آگاهی و به طور فطری انجام می شود، نیست.

دو: ایران را نمی دانم ولی در جامعه ی ایرانیان ینگه دنیا، پیدا کردن آدم با اخلاق فردی کار سختی است. یک دلیلش این است که فشارهای اجتماعی برداشته شده. " تیز در تاریکی و لاف در غربت" است، هر کار میخواهید بکنید می کنید و آبرویی برای ریخته شده چندان وجود ندارد. انگار تضمین اجرایی بیشتر اخلاقیات فردی همان اصالت است....

سه: از مشتقات افکار بالا این است که انگار خلق های پسندیده ای هستند که بسیار عمیق تر از سطح عقل ند. سوال دیگر این است که آیا همین خلق ها نیستند که وجه تمایز انسان و حیوانند؟ اگر چنین است، آیا عقل بخشی از جنبه ی حیوانی ما نیست؟

Sunday, January 24, 2016

به مادرم می گویم: دلتنگم
می گوید: زود می گذرد نگران نباش
میگویم چقدر زود؟
می گوید: چیزی بین هفت تا هفتاد سال. اگر شانس بیاوری هم، شاید قدری بیشتر.

Thursday, November 26, 2015

شهرزاد

این روزها این آهنگ سریال شهرزاد فراگیر شده است. بسیار آهنگ دلچسبی است. موضوع آهنگ " فراق" است. 

من به حال فراق سه شعر محبوب دارم. یکی، کل آلبوم " سکوت سرشار از ناگفته هاست" با صدای شاملو. یکی کل شعر مسافر سهراب سپهری. سومی اما که نفسم نمی کشد بشنوم و بخوانمش، شعر " آن دلبر من، آمد بر من" از دیوان شمس است که با صدا و اجرای مرحوم سید خلیل اجرا شده است. جا به جایش هم " مولا نظری" می گوید که جان ناقابل از  دست در نرود. تمامش هم رفت و برگشت بین خطاب است و شرح احوال، " خطاب" به معشوقی که دیگر نیست. 





Monday, November 9, 2015

در مسیر " بودن"

با عزیزی در سفر بودیم و حرف از کوه و دماوند شد. حرف از این شد که دفعات اولی که آدم هر کاری را، در اینجا کوهنوردیم، می کند قصدش " تمامش را دیدن و انجام دادن و به ته رسیدن" است. مثل دفعه ی اول دماوند رفتن، یا حتی دفعه ی دوم یا که سوم، تمام تمرکز به قله رسیدن است. یک دو سه بار که گذشت، آدم آرام آرام انگار می فهمد که آن بالا به جز قدر مختصری هیجان و خنده و قدری سنگ و برف و خاک و احساس سبکی و یا خستگی چیز خاصی نیست. آنجا است که آرام آرام هدف از " به قله رسیدن" به " در مسیر بودن" عوض می شود. دیگر مهم نیست که بارگاه سوم و یا مسجد مانده باشید، مهم این است که با دل و دوست به دامن دماوند به دیدارید. 

بیا و این فرایند را به هرچیز تعمیم بده. مثلا به درس خواندن، به دوست داشتن، به کار کردن، و در مقیاس عظیم تر به زندگی. حیف که بعضی را بنا به تعریف نمی شود بیشتر از یک بار انجام داد، مثل زندگی. حیف تر آنانی هستند که در پس تجربه ی اول دوم یا سوم چنان احتیاط سنگینی برای مان باقی می گذارند که ما عملا خودمان خودمان را محروم می کنیم. مثلا. 

Tuesday, May 5, 2015

کلک دل به خواه

ردیف در شعر کلک کثیفی است. اگر بگیرد، خواننده از شعر چیز زیادی نمی فهمد. به طور مثال، این ترانه ی پالت: "دلم می خواهدت" اگر به اندازه ی کافی شنیده باشیدش، دیگر چیزی از این ردیف تکراری از کل شعرش به یادتان نمانده است.

Tuesday, April 21, 2015

شعر و سکوت.

دارم فکر می کنم که هر ترتیب تصادفی از کلمات تصادفی، اگر که با اندازه ی مناسبی از سکوت در میان شان قرایت شوند، شاعرانه شنیده می شوند. موسیقی هم چنین است.

هنر شعر در این میان خوراندن مقداری سکوت است به سر و دست و دل بی صبر و زمان زده ی آدم ها. شنونده جای خالی را با حال خودش پر می کند. شعر، آینه دار است. 

شعر، سکوت ناخالص به ما می دهد، به مایی که تحمل و یا جرات نوشیدن سکوت خالص نداریم. ما بی زمان شده ایم، به مثال آن ماهی که از ترسش در دریا غرق می شود. 

Sunday, April 5, 2015

ترس شناسی و اقتصاد !

دوستی چند وقت پیش این مطلب را در چهره نامه اش پست کرده بود، اعتبارش مال او است، ولی مطمین نیستم که بخواهد به اسم در اینجا ازش یاد بشود، نوشته اش عمومی هم نبود.. به قدری خوب بود که امروز بعد از نوشتن آن " در باب ترس" به یادش افتادم:

" 
اقتصاددان ها خشت اول را زمانی کج گذاشتند که فرض کردند انسان به دنبال حداکثر کردن مطلوبیت است؛ در حالی که انسانها تنها به دنبال حداقل کردن رنج هستند، و این دو اصلا هم نتایج یکسانی نمی دهند.
«هذیان های شیخ جلاب»
"

 این حداقل کردن رنج به نظر من معلول همان ترس هاست. انسان به دنبال بیشینه کردن فاصله با ترس هایش هست. این هم از خصوصیات ترس است که هرچه هم ازش فاصله داشته باشی، کم است. همیشه می خواهی که دورتر باشی. این می شود که ممکن است از طرف دیگر پشت بام بیافتی. 

Friday, April 3, 2015

ترس و تماشا و نوشتن

کسی که از حسی می نویسد چنان که درک می کنی که خودش همان جا بوده است با ترس ش از آن حس تا انداره ای در صلح است. آن فرد  دشت پر خار را طی کرده است و حس کرده است و این بار ترسش را به جان می خرد و بر فراز دشت پرواز می کند و آن را به مانند یک پرنده ی نویسنده توصیف می کند. 

هرچه ترس شناس تر، در صلح تر، پروازش نرم تر، نگاهش شفیق تر، نوشتن ش شفاف تر.

Monday, March 23, 2015

پارگی و تعمیر

پایم را باز کردند، به استخوان رسیدند و بعد دوختند. این زخم سه هفته بعد بسته شد و 6 هفته بعد خوب شد، هرچند جایی ازش باقی مانده است. من می دانستم که این فرآیند در زندگی هست لکن این قدر از نزدیک شاید تجربه نکرده بودمش. این پاره شدن و تعمیر شدن را در روانشناسی rapture and repair می نامند.

نمی خواهم که روده درازی کنم که فلان است و بسیار است. می دانم که تقریبا همه به نحوی یا تجربه اش کرده اند و یا از بیرون تماشایش کرده اند. امیدوارم که روزی از درون هم تماشایش کنند. به هر حال، حرف زدن ازش فایده ای ندارد. همین قدر که بدانیم که این یک " فرآیند " است، تکرار شونده است، بخشی از حیات است، کافی است. 

دلم نمی آید اما که این را نگویم. به جایی از فرآیند که می رسی انگار می توانی " انتخاب" کنی که آیا می خواهی که " خوب " بشوی یا نه؟ و اگر بگویی اره، به یک مرحله جلوتر می روی و کمی درد کمتر می شود. با این حال، نه گفتن هم به نظر آن قدر کار بدی نیست. بستگی به آمادگی آدم دارد. من هم آره گفته ام و هم نه و قانون بزرگ و جامع و مانع و یا حتی نصف و نیمه ای ندارم که بگویم کجا باید گفت اره و کجا باید گفت نه. شاید همان " به دل گوش کردن" قانونش باشد و این تناقض بزرگی است. آدم انگار به این غم جدایی هم، به مثل آخرین ترکش های آن حس عزیز، دل می بندند. انگار می ترسد که ناقص باشد که از یک جدایی دیگر دل گیر نیست. یا که اصلا به شرایط جدا شدگی و حتی به دردش عادت می کند. نمی دانم، شاید گاهی بشود این عادت را هم تماشا کرد.

Friday, March 6, 2015

هنرمندان درام در گیر

اسم این هنرهای " دراماتیک" را حتما شنیده اید؟ الان که فکرش را بکنیم تنها عنصری از هنرهای دراماتیک که ما، حداقل در محیط ایران می شناسیم تیاتر بود. از حق نگذریم آن تیاترهای خیابانی هم در جاهایی در تهران بودند. 

با این، اگر که خوب نگاه کنیم آن رفیقمان که گاه و بیگاه و بی حساب می زنند زیر آواز، یا آن رفیق دیگر که مسخره بازی در می آورد و همه را می خنداند، آن یک که قصه خوب می گوید، آن دیگری که ادا خوب در می آورد، آن کسی که جوری می رقصد که همه خنده شان می گیرد، این خواننده هاس فرانسوی که آهنگ را بیشتر از آنکه با دهانشان بخوانند با چشم شان می خوانند، تمام آن هایی که به نحوی " دلقک" یا " ژوکر" هستند، اینها هنرمندان "دراماتیک" هستند، اینها در کژ و کاو زندگی مانده اند. این ها با این دلقک بازی شان، دارند این درامای زندگی را بهتر بیان می کنند، بهتر می خورانند، بهتر هضم می کنند.




Thursday, February 26, 2015

در-اما- ی زندگی

" بزرگ شدن" همیشه درس سختی برای من بوده است، من همیشه شاگرد سر به هوای کلاسش بوده ام، انگار که همیشه ادای  فهمیدنش را درآورده ام. یادم به کلاس ریاضی یک دبیرستان می افتد که طوطی وار یاد گرفته بودم که ریشه ی معادله ی درجه دو را پیدا کنم ولی نمی فهمیدم این " ریشه " لعنتی معنی اش چیست. این " بزرگ شدن" لعنتی هم هیچ وقت دست از تغییر و بزرگ شده برنمی دارد، انگار من همیشه عقبم. هربار فکر می کنم فهمیده امش و حداقل می توانم ادایش را دربیاورم، بعد کمی که رد می شود می بینم که چه روند غیر خطی دارد، نمی توانم ادایش را درست در بیاورم، یا که حداقل در صبح های زود و شب های دیر، این نقاب " بزرگ شدن" به مثل دمل خشک شده ای از صورت زخمی دلم سُر می خورد و جدا می شود. نمی دانم کیفیت دمل پایین است یا که رزولوشن دل، بالا.

رفاقت هایمان هم دملی شده است. زیرش دلمان تنگ است، خون است، زخم از دوری است، تنها است، لکن همه ی اینها بی حس شده است. ایران-نشین ها را نمی دانم ولی ما خارج نشینان که خانواده ای هم نداریم. قاعدتا آدم فکر می کند که این یعنی رفاقت های شدیدتر، نزدیک تر، لکن به هر دلیل بی حسی جایگزین شده است. تنها مدلی از روابط انسانی که کار می کند، و البته عالی کار می کند، رفاقت های حرفه ای است. شیک، تر و تمیز، مجلسی، بدون رگ و پوست و چربی، "مرینِیت" شده، بدون بو، بدون خاطره ی بلند، با مسیولیت محدود، آماده ی مصرف. بیشتر وقت " سوشیالایز" کردنمان در همین جمع های شیک و باحال و بی عمق می گذرد. به من بگو در پنج تا از آخرین پارتی های "فان"ی که رفتی چند نفر از آن دوستان از حال دلت کمترین خبری داشته اند؟  هیچ کس اما به روی مبارک نمی آورد، نه کسی چیزی می گوید، نه می شنود. همه " کری آن " می کنند.

فیس بوک را هم که نگاه میکنم، از پست های صمیمی با دسترسی محدود، رسیده است به حجم زیادی آدم ساکت و لایک کننده و تعداد محدودی آدم که هربار پست های پابلیک یا شبه پابلیک می گذارند. به مثل همیشه، در غروب حادثه آدم ها به یکی از دو انتهای بازه ی ممکن می روند. نمی گویم که این بد است، این فقط یک مشاهده است، یک نشانه است. انگار که همه مان از فیس بوک هم ناامید شده ایم. دوری و دیری کار خودش را کرده است. 

این نوشته قدری احساسی و قدری اجتماعی است. از بخش اجتماعی ش بگویم، دلیل این اتفاق را نمی دانم. فکر میکنم که این دوران ابتدایی خارج نشینی به قدری یکهو "بزرگ"مان کرده است که آن کودکی لازم برای دوستی را فراموش کرده ایم. دوستی های نزدیک یک کودکی؛ یک خریت، خاصی می طلبند. البته فاکتور سن را هم نباید نادیده گرفت، هرجای دیگرهم که بودیم این اتفاق تا اندازه ای می افتاد، فاکتور دوری های جغرافیایی را هم نباید نادیده گرفت، از دل برود لاجرم، هرآنکه از دیده برفت. حقیقت این است که این نوشته قدری شخصی هم هست، تا اندازه ای حدیث نفس است. درد ولی این است که تنهایی نمی شود کاری کرد. بارها امتحان کرده ام. وقتی که تنهایی بخواهی از "خود" حرف بزنی، تر و تمیز دورت می نشینند و قصه ی " خود" را در سکوت می شنوند، حتی با قصه گاهی همزاد پنداری می کنند، هم زاد پنداری در چشم هایشان، در احوالشان، هویدا است. اما کسی پایش را به صحنه نمی گذارد. حرف های من هم در اندازه ی یک " گفتگو با خودم به تنهایی- در میان قبرهای عمود" می ماند. بقیه هم صحنه را می بینند و تبریک و تسلیتی رها می کنند و می روند. 

چه می شود کرد؟ نمی دانم. فقط می دانم که تا دردی نباشد، درمانی نیست و الان گویا از بیخ و بن، دردی، حسی نیست. ایها الناس، من که بین تان می روم و می آیم صدای درد دل تان را از حالتان می خوانم. چه طوراست که خودتان حس ش نمی کند؟ چه بر سر بودن تان آمده است؟ چه بر سر حس هایتان آمده است؟ چرا در بزرگی سالی زیر بار چنین ترامایی می روید؟ چرا نمی بینیدش؟ چرا حسش نمی کنید؟ چرا ابرازش نمی کنید؟ قصه ی مان به مانند بچه فیلی است که پایش را در کودکی با زنجیر بسته اند و در بزرگ سالی هم چنان شرطی شده است که تا سرمای زنجیر بر پایش باشد، تلاشی برای رهایی نمی کند. انگار نیاز جنابش به رها شدن از زنجیر به بلوغ رسیده است، ختم به سنگینی سرد و خارش غریبی در پا و دل شده است. برای ما آدم ها ولی، دیوانه دل است، پای در بند چه سود. 

متن را قبل از انتشار یکی دوبارمیخوانم. یکی دو پاراگراف جالب لکن خیلی حاشیه ای را حذف می کنم ولی فایده ندارد. به خودم می گویم معلوم نیست تحلیلی- اجتماعی است؟ تحلیلی- فردی است؟ احساسی است؟ چه بلبشوری است؟ بعد می گویم جهنم، دو تا لایک کمتر یا که بیشتر، کسی بخواهد و بتواند بفهمد می فهمد. کسی هم نخواهد یا نتواند بفهمد نمی فهمد. اگر هم که از بیخ مزخرف گفته باشم همه دیگر هیچ. چه انتظاری داری؟ نهایت ابراز، ایجاد دانستن در طرف مقابل است. کدام دانستنی به فهم رسیده است؟ ولش کن، شل کن، بی حس کن، بزرگ شو. 

Saturday, February 7, 2015

شرح حالی در انزوای اجباری

من مادر بزرگی داشتم که مادر جان و یا " ننه ذبیح" صدایش می کردیم و در حوالی 13 سالگی من به رحمت خدا رفت. از این مادربزرگ چند خاطره برایم مانده است و همه اش مبتنی بر شرایط سخت پیری است. یکی اش این است که یک روز در میان با مادرم تلفنی صحبت می کرد و مادرم با او حوصله بسیار می کرد. پیرزن حوصله اش سخت سر می رفت، خلقش سخت بود و تنگ هم می شد، سلامت جسمانی چندانی هم نداشت، بر روی زمین به مثل کودکان حرکت می کرد، سوادی هم نداشت، دوستی هم نداشت. تصویری از او دارم که یک روز با ماشین از جلوی خانه اش می رفتیم و دیدم که دم در بر روی زمین نشسته است، پارچه ای به مناسبت روسری بر روی سرش انداخته و و با چشمانی منتظر به عابرین پیاده رو نگاه می کند. با من بسیار مهربان بود. خدایش بیامرزد. نقل اصلی حرفم چیز دیگری است. 

این ده روز گذشته به مناسبت یک عملیات اصلاحی در پایم، زمین گیر و خانه-مان شده ام. برکت دارویی و غذایی ام تکمیل بوده،  خدایگان خیر بسیار بدهد به دوستانم که از دوستی شرمنده ام کردند. همیشه در دسترس بودند و همیشه منتظر به کمک. به دلیل مصرف مسکن جات، چندان توان کار نداشتم ولی عمو سام برکت بدهد به نت-فلیکس که این مدت سرم را خوب گرم کرد. غذا و دارو تکمیل، سرگرمی هم تکمیل، سلامتی هم به سمت کمال و بی هیچ نگرانی،  ولی از این ها که بگذریم چیزی حوصله ام را به طرز سختی سر می برد.

زمان چندان طولانی هم نبود. نصفش را که خواب و منگ از درد یا که از بی دردی بودم. یکی دو تا از دوستانم حداقل با پیغام های نوشتاری با من در تماس بودند، مهربان مادر هم که هر روز حداقل یک بار جویای احوالم بود. با این حال، این بسته بودن و یا که نداشتن گزینه ای برای داشتن ارتباط انسانی، و یا بدون آنکه بخواهم درام قضیه را زیاد کنم: هرچه که بود، دلم را به طرز عحیبی خسته کرد و جلوه ی جدیدی از تنهایی را نشانم داد. فکرش را بکن، اگر قرار بود که نگران ابتداییات زندگی می بودم یا که امکان خواندن و نوشتن و تماشا کردن نداشتم، چقدر سخت تر می شد...

همه ی اینها من را به یاد " مادرجان" می اندازد. گویی الان میفهمم که چرا پیرزن اینقدر بی حوصله می شد، و چقدر این سر زدن های یک روز در میان و این تلفن های یک روز در میان برایش مهم بود. چرا زنگ می زد و می پرسید که آیا مادرت از خانه خارج شد که به من سر بزند... چرا اینقدر چشم انتظار بود... چشم انتظار چه بود... چرا این قدر در خیالش واقعیت ها به هم آمیخته می شد. ارتباط انسانی- حتی از نوع قدم زدن در خیابانی پر از غریبه ها و پرسیدن قیمت و سلام کردن به راننده اتوبوس- خودش مسکن عظیمی برای تحمل درد بودن است و نداشتن این مسکن، فشار عظیمی به آدم می آورد. [ البته که این وسط حرف ازخود-آگاهی هم می شود زد و ازخود پرسید که چرا اینجور است.]

نتیجه ی سرراست این نوشته این است که اگر کسی را در خانواده یا نزدیکان دارید که از شنیدن صدای تلفن شما به طرز عجیبی خوشحال میشود، مرتب زنگش بزنید. این را نه به عنوان یک اصل اخلاقی که به عنوان حرکتی کاملا خودخواهانه می گویم. بعدها وقتی که خودتان در آن حال " انزوای اجباری" قرار گرفتید، می فهمید که چقدر دلی را خوشحال کرده اید. همین قدر که بدانید این گفتگو " درصدی از اعمال زنده مانی روزمره" آن فرد است  اهمیت قضیه را نشان می دهد. این پست را فی الواقع برای یادآوری به خودم می نویسم. 


پی نوشت: طی کردن پروسه ی درمانی مذکور، هرچند پیش پا افتاده و ساده، تجربه ای غرورشکن - humbling - بود. لحظه ای که لباسها را از زیر و بالا در میاوری و با لباس کفن مانندی روی یک تخت می خوابی و یکی دو لوله اویزان ت میکنند، انگار که آرام آرام چیزی عوض می شود، به مانند دفعه ی اولی که قطعه ای در ماشینن نویت را به سبب استهلاک عوض می کنی، باورت میشود که این به خرج افتادن ها برای ماشین نوی من هم اتفاق می افتد. ماشینی که حتی اگر قطعات یدکی اش موجود باشد، دیگر ولی امکان خرید و فروش ش نیست.

پی نوشت دو: صد البته که این نوشته برای شخص من و با توجه به کوتاه بودن این زمان چیزی بیشتر از یک چیز-ناله نیست! تجربه اش اما مزه ی عجیبی داشت. 

Monday, January 19, 2015

ردی از سکوت-تماشا بر سکوت- تماشا

آخوند را کسی تعریف کنیم که یک حرف را به هزار شیوه ی ممکن تکرار می کند و الزاما برای حرفش اثباتی ندارد و حرفش در بهترین حالت ممکن است " میک سنس" کند. با این تعریف، من به شخصه اخوندکی هستم. 

داشتم فکر می کردم، و حضور کلامی عزیزی هم کاتالیزور این بحث شد، که چرا اینقدر درگیری با مفاهیم دارم. مثلا سر همین " سکوت" یا که " مشاهده " یا غیره. به مثل اینهایی که طرفدار وحشتناک یک تیم هستند و از کف پا تا به سرشان رنگ آن تیم است، و فکر و ذکر و خواب و بیداری شان فلان تیم است، هرجای زندگی من پا بگذاریم، اثری از آثار این فکر کردن و فلسفه/شیوه/منطقی که در لحظه بدان نزدیکم مشاهده می شود. افراد دیگری هم همین طور هستند. چرا این طور است؟ چرا تنها فرق من با آن طرفدار فوتبال، که شاید به قدری به دیده حقارت هم به او نگاه کنم، فقط "موضوع" و " ورودی" است ولی الگوریتم همان است؟

در خودم که نگاه می کنم دو چیز ثابت مانده است

 اول: مهربانی است. من مهربانی دیده ام و به همین دلیل مهربانی می کنم ( چون گویی که از انتخاب من خارج است و من برای رسیدن به اش، تغییری نکرده ام) آن را برای خودم فضیلتی نمی دانم. به قول دیگر، من رحم دارم و رحم ام بر فلسفه ام می چربد. با  تشکر از افرادی که در کودکی دور و بر من بودند. 

دوم: درگیری شدید شخصی با یک طرز فکر در لحظه. تقریبا در تمام زندگی ی بزرگسالانه ام ( مثلا بگو بعد از 16 سالگی) همیشه مفتون " چیزی"بوده ام. از درگیر فیزیک و کنکور بودن بگیر تا دین و تاریخ و آدم و الان هم، روانشناسی و دقیق تر بخواهم بگویم: سکوت و تماشا.

تمام این دوران های مفتونی هم از یک الگوی( پترن) مشخصی تبعیت می کردند. ابتدا با تردید می آیند و فقط " جالب" ند بعد مسایل به ظاهر حل نشدنی را حل می کنند و به اوج می رسیدند و من همه چیز را از دید آنها می بینم و تمام فکر و ذکرم آن است و هرکس که از آن بی خبر است، من بر خودم فرض می دانم که اگر دوست دارد این مطالب را به او منتقل کنم. بعدتر اما، رشد بهبود زندگی که ناشی از آن دانستن بود آرام آرام کند می شود. سوال ها/دردهایی که نمی توانند از این مفتون بودن به پاسخی/مرهمی/درمانی برسند، به مثل جزیره هایی که در پس سیل-آب بیرون می مانند، هویدا می شوند. آرام آرام انگار " ایمان"م را به ایشان از دست می دهم، انگار دیگر نمی توانند آن لذت سابق را بدهند. به مثل بتی که باید شکستش، می شکنمش. بعدتر اما به صلح با او برمیگردم. انگار خوبش را و دوستی اش را نگه می دارم ولی " ایمان" و مفتون بودن را با خودم می برم تا بعدتر درجای دیگری مستقر کنم.

(  بماند که من در لحظه فکر می کنم که تمام آن شیدایی های سابق از جنس مرهم بودند و این سکوت-تماشا از جنس درمان. نمی دانم آن وقتی که در مورد، مثلا، تاریخ می خوانم ازم همین سوال را می کردند چه جوابی می دادم. آیا آن وقت تاریخ هم به نظرم از جنس " درمان " بود؟ نمی دانم. )

درگیری الانم خیلی با این که همیشه این دوران مفتون-شیدایی را می گذرانم نیست. این منم. این مدل " غرق شدن و سپس آنگاه به ساحل رسیدن" را در دوستان دیگری هم دیده ام. بد هم نیست. راه بهتری هم نمی شناسم. تا غرق نشوم انگار عمق قضیه را نمی بینم، ضعف های داستان را هم نخواهم دید. ولی خوب، به غیر این چند سوال دیگر از خودم دارم:

1: چه می شود که من انگار " باید" در چیزی غرق شوم. نمی شود چیزی خوب باشد و در ساحل ش راه رفت؟

2: چرا انگار همیشه باید " چیزی " باشد. همیشه باید انگار فکرو فلسفه ای، کسی، هدفی، وجود داشته باشد. انگار این سگ درون باید همیشه بازی بکند. بقیه هم می گویند " خوب است الان سر خودت را به درس و کار گرم کن". چرا نمی شود که هیچ " چیز" ی نباشد؟ نه فکری نه فلسفه ای نه هدفی نه الزامی کسی و نه دردی. یک زمانی از کتاب خواندن فارغ التحصیل شدم، آیا نمی شود که روزی از " چیز " فارغ التحصیل بشوم؟ 

3: آیا چاقو دسته اش را می برد؟ آیا می شود که با هر یک از این " چیزها"  حدود و قصور توانایی ادراک و آرامش آن چیز را شناخت ؟ آیا معقول است که بت را که شکستم تبر را بر دوش بت بزرگ بگذارم؟

4: ترس، در میانه ی این همه قافیه ی ناجور، کجا فرود می آید؟ 

5: من، که تکه پاره ام، که هر بخشی از خودم را وامدار یکی از این " چیزها" هستم، مستقل ازاین چیزها، کی ام؟ 

6: این اخری دانستن ش فایده خاصی برای من ندارد ولی خوب، از روی کنجکاوی: این همه آدم که عادی زندگی میکنند، دقیقا چه کار می کنند؟ " چیز" دارند؟  " چیز " شان کجایشان، کجای زندگی شان، است؟ 

Sunday, January 11, 2015

آن ناگهانی ها

آدم ها را که ببینید، هر کدام شان یک جایی ناگهانی تابع شان " شکسته " شده است، جهیده است، به عبارتی پخته شده اند. وقتی فکر می کنی یادت می آید که یک وقت ناگهان دیدی که موهایش سفید شده یا که ریخته یا صورتش چیزی دارد که سابق بر این نداشت. 

هر آرشه ای که بر این کما کشیده می شود، نخی از آرشه و گردی از کمان کم می شود. ما با دور تند می بینیم ش و نمی فهمیم. کمان و آرشه اما هر سه لا چنگ را به قدر یک میزان کامل، اگر نه بیشتر، درک می کنند. ما آهنگ زندگی شان را می شنویم، آنها زندگی آهنگ شان را زیست می کنند. خوب که نگاه کنی، هر کمانچه بعد از هر آن آهنگ، به طور ناگهانی، یک پله پیر تر شده است. 

واحد عمر" ناگهانی" است. آدم ها، ناگهانی ناگهانی پیر می شوند.


Sunday, January 4, 2015

ما و جنگ

اگر تبلیغات رسمی حکومت ایران در مورد جنگ ایران و عراق را کنار بگذریم، به نظرم می رسد که در جمع های ما جای گفتگو از تاثیر جنگ بر مایی که متولد دهه ی 60 هستیم، تا اندازه ی خوبی خالی است. دراین باره چند نکته به ذهنم می آید که می خواهم بنویسم تا یا بعدا زمانی از آن نتایجی بگیرم و یا که بیشتر گپ بزنیم. 

1: تنها گفتگو در مورد جنگ در مجموعه ی بچه های هم نسل ما گفتمان " یادمان شهدا" ست که با شیوه ی خاصی سعی در نگه داشتن اسم و یاد شهیدان و ترویج وصیت های ایشان دارد. آن چیزی که من بیشتراز حرف های این دسته شنیده ام بیشتر مبتنی بر یک رابطه ی احساسی است که زیرپایه های مذهبی دارد ولی تقریبا سیاسی نیست. به عبارت دیگر، تا جایی که من دیده ام ایده الوژی ایشان جدا نگه داشتن مفهوم شهادت و بزرگذاشت شهدا از امواج سیاسی است، به قولی که انگار حرمت شهدا بیشتر از این است که به زعم ایشان، مورد سو استفاده سیاسی قرار بگیرد. من در این نوشتار قصد تحسین یا نقد این تفکر را ندارم، فقط خواستم حضور این دسته را به رسمیت بشناسم. 

2: ترامای جنگ بر تمام ما اثر گذاشته است. درست است که ما به جنگ نرفتیم ولی حضور جنگ را به شدت برمحیطمان مشاهده کرده ایم. از تبلیغات و آموزش های رسمی حکومت بگیر تا دوستانی که پدران و مادرانشان را درجنگ از دست داده اند و حضور عکس و تکه های وصیت نامه ی کشته شدگان جنگ بر سطح شهر، همه یادآور این است که هرچند ما ندیدیم، ولی اتفاق بزرگی افتاد و ترکش هایش همه جا پراکنده شده است. این البته حداقل تاثیری است که کسی ممکن است پذیرفته باشد و قصه افرادی که عزیزان شان را از دست داده اند یا خود از دست رفته اند جداست. اینکه چه طورو چرا چنین حادثه ی عظیمی، بدون آنکه هماهنگی یا نیتی در کار باشد، به طور جمعی در سکوت قرار می گیرد، سوال جالبی است. 

3: سه جواب ممکن برای سوال قبلی ام دارم:

اول: حکومت تا اندازه ای در مطالبه به مطلوب کردن جنگ و فداکاری آسیب دیدگان جنگ موفق بوده است. به قولی دیگر، یک ارتباط معنایی بین فکر کردن به جنگ و یاد کردن از حکومت ایران وجود دارد. از آنجایی که حداقل در مجموعه ی که من درش هستم، کسی چندان حامی حکومت ایران نیست، بالطبع یاد کردن از جنگ هم یاداور فضای خوبی نیست لکن چون حرف منفی چندانی درمورد جنگ وجود ندارد، ما سکوت می کنیم.

دوم: فرصت چندانی نداشته ایم که به جنگ و حاشیه هایش و تاثیراتش بر ما نگاهی غیر از نگاه رسمی حکومت ایران بیاندازیم و چون به آن نگاه شک داریم و نمی خواهیم به آن اعتماد کنیم و اطلاعات دیگری هم نداریم، و از تاثیرات جنگ بر خودمان هم ناآگاهیم، حرفی برای گفتن نمی ماند

سوم: این جمله را می خواهم که مفصل در پستی جداگانه در موردش بنویسم ولی فعلا از من قبول کنید که " ما نسلی پست مدرن هستیم و پست مدرنیزم همه چیز را مسخره می کند، چه سنت را و چه مدرنیزم را، پس ما نسل به شدت مسخره کننده ای هستیم". لکن مسخره کردن جنگ و کشته شدگانش ظرافت وحشتناکی می طلبد و معمولا می تواند آزار دهنده باشد. جک های در مورد جنگ از جعبه سیاه تانک حسین فهمیده و " البته ما رو کشتند"، که مضمون مستقیمی درمورد جنگ هم ندارند، فراتر نمی رود. ما اگرنتوانیم مطلبی را مسخره کنیم، نمی توانیم در مورد آن در جمع گفتگوی خاصی داشته باشیم و جنگ را نمی شود به این راحتی مسخره کرد بنابراین حرف خاصی نداریم. 

4: در یک نکته شک نیست و آن این است که تاثیر جنگ بر ما  نسل 60 ها بسیار بوده است و ولی چنان گفتگو در این باره توسط نسل 40 و 50 ها قبضه شده که ما حضوری در این زمینه نداریم.  تجربه ی بودن در یک کشور در حال جنگ در سنین کودکی و نوجوانی آثارش را کاملا برما گذاشته است و ما، به دلیل اینکه نمی خواهیم به گفتمانی از جنگ که آن را دوست نداریم نزدیک بشویم، کلا راه گفتگو در مورد این موضوع را بسته ایم. من دلم می خواهد بیشتر ببینم و بشنوم که خودم و هم نسلانم مسیرهای تازه ای برای گفتگو در مورد آن سال های جنگ را باز کنیم، مسیرهایی که الزاما سیاسی و یا مذهبی نباشند بلکه بیشتر شخصی باشند. این آگاهی بخش جالبی از رفتار و افکار و احوال روزمره ی ما را کدگشایی خواهد کرد. 

Tuesday, December 23, 2014

زخم

در مجموعه ی مکرمه ی نتفلیکس، یک برنامه ای است از سی ان ان به اسم crimes of the century. شرح جزییات 8 پرونده ی معروف قرن قبلی، با تحلیل روانشناسی و مدیا شناسی و غیره، البته به شیوه ی بازاری و مخاطب پسند، همین قدر که آدم بعدا نپرسد خفاش شب زن بود یا مرد.
در 5 دقیقه ی آخر اپیزود آخر، یکی از قربانیان فلان اتفاق فرموندند:

You will never be the same, you accept it. You will never have closure. There is no such a word as " closure". closure does not exist.
Life is different. Now you get to choose what you are gonna do with it. You can be better, you can angry, or you can be happy.
and those are your choices.

Saturday, December 20, 2014

فرار به بیرون و فرار به درون

آدم ها دو دسته اند، آنهایی که از ترس به تنهایی فرار می کنند و آنهایی که از ترس به شلوغی.

’ بیرون ’ و ’ درون’ هرچند متفاوت، کی-ورد این خط بالایی ’ فرار’ است. اندکند آنهایی که می ایستند و ترس را تماشا می کنند. 

Saturday, December 6, 2014

ریشه دادن مکرر

جایی همین طرفای این لنگرگاه فکر می کنم حرفش را زدیم که " ریشه دادن" در یک مکان، بیشتر خلق فرهنگی-اجتماعی است تا بخشی از فطرت انسانی. به این معنی که بعضی اقوام از روی عادت مهاجران بهتری هستند و بعضی دیگر از روی عادت ساکنین بهتری. همین می شوند که وقتی یک دسته از یک هر کدام از این گروه ها به رفتار گروه دیگر روی می آورد، نمی داند چه گونه باشد و برای همین زندگی اش سخت می شود. مثال یک طرفش همان تجربه ی عشایری است که در زمان رضاشاه به زور شهرنشین و روستانشینان کردند، به قولی " تخته قاپو" شدند و بسیاری شان، به مانند پدر محمد بهمن بیگی نویسنده ی بخارای من ایل من، دچار افسردگی شدید شدند و زندگی شان تباه شد. مثال سمت دیگرش، ماهایی هستیم که از شهر و دیار خودمان مهاجرت کرده ایم آمده ایم به کشور غریب. ماهایی که عادت به صاحب خانه بودن داشته ایم و اینجا شده ایم مهمان. همه اش از این نالانیم که این خانه چه زیباست ولی خانه ی من نیست. 

از آن عجیب ترش این است که شاید به دلایل اقتصادی و کار و غیره، در این ینگه دنیا هم خود آمریکایی هایشان و هم مهاجرها زیاد مهاجرت می کنند. دانشجوها که کاراموزی می روند و فارغ می شوند و از پسا دکترایی به پسا دکترای دیگر می روند و در کنار همه ی اینها خانه و شهر عوض می کنند. شاغلینش هم، علی الخصوص آنهایی که به دنبال ترقی کاری و مالی هستند، زیاد این کار را می کنند. این ناپایداری، اینکه نمی دانی چقدر اینجا هستی، باعث می شود سعی کنی به هیچ چیز دل نبندی. بگذری. نه به رفیق ها، نه به خانه ای که درش هستی، نه به این آب و هوا، نه به این عادت های ساده ی روزمره به مثل قهوه گرفتن از فلان قهوه خانه. دل نمی بندی که درد نکشی. بسیار خوب و منطقی، به شیوه ای طبیعی، یاد می گیری چه جور از جور و درد فاصله  بگیری.

من اما فکر می کنم من چه بخواهم و چه نخواهم از خیل همان " ساکنین" بهترم. من از آن نوع هستم که دلم می خواهد ریشه بدهم. درست است که اگر دلم در جایی ریشه نکند، به وقت کندن و رفتن درد کمتری خواهم داشت، با این حال فکر می کنم که این جور زندگی کردن لطف چندانی ندارد. به وقت رفتن هر چقدر از آن ریشه ها را شد در چمدان می کنیم و بقیه اش در خاک آن خانه و آن شهر و آن قلب ها باقی می ماند و جدایی از آن ریشه ها صد البته که درد دارد. با این حال من فکر می کنم این " متصل بودن" به آن درد جدایی می ارزد. 

وقتی آدم دلش برای چیزی تنگ است، معمولا معنی اش این است که حداقل وقتی چیزی داشته است. وقتی چیزی را بداریم تا اخر عمر ریشه های آن چیز هم در ما باقی می ماند، به مثل مزه ی خوب غذای لذیذی که حتی اگر نباشد، شعور چشایی ما را گسترش داده است و اثرش برجاست. دلتنگی، هرچند سخت باشد، نشانه ی خوبی است. به هوای تعدیلش، نباید از ریشه مایه گذاشت. 

سحرها ریشه می کنیم،  روزها برگ می آوریم، غروب ها از ریشه کنده می شویم، شب ها دل تنگی می کشیم و در خواب از داخل دوباره جوانه می زنیم. این جور ما می توانیم، تمام، زندگی کنیم...هر روز و هر روز و هر روز.