Wednesday, February 10, 2016

ققنوس بودم يا سيمرغ؟

مي دانم پرهايم بايد آتش بگيرند 

تا تو بيايي. 

رحم و انصاف

این روزها، برحسب اتفاقی که تعریفش از حوصله ی اینجا خارج است، به " رحم" و " انصاف" و خصوصیاتشان فکر می کردم. دیدم که هیچ کدام از این دو خصوصیت را نمی توانم نتیجه ی یک پروسه ی منطقی بدانم، یعنی اینجور نیست که کسی بشیند و با خودش فکر کند و به این نتیجه برسد که " باید" رحیم و منصف باشم. به عبارت دیگر، رحم و انصاف یک امر منطقی نیست، و این به این معنی نیست که یک امر غیر منطقی است.

پس به این سوال رسیدم که اگر منطق و عقل ریشه ی رحم و انصاف نیست، پس ریشه اش چیست؟ بهترین جوابی که به آن رسیده ام " اصالت" است و تعریفم از اصالت، آن دسته از رفتارهایی است که هر کس بدون توجه به منفعت مستقیم و بدون توجه به حداقل استانداردهای اجتماعی انجام می دهد. مثلا اگر شما می توانید جایی دروغ بگویید، به نفع مستقیم تان است که دروغ بگویید، و هیچ جوره هم نمی شود که مچ شما را گرفت، و باز نمی گویید، این به دلیل اصالت تان است ( این فرآیند به صورت انکاری برقرار نیست، یعنی دروغ گفتن شما در آن شرایط الزاما به دلیل "بی اصالتی" نیست). الغرض، رحم و انصاف را مگر از جایی دیگر، منظورم کودکی و خانواده و یا فطرت است، یاد گرفته باشیم مگر نه از جامعه نمی شود چندان یادش گرفت.

سه نکته را اضافه کنم، یک: رحم و انصافی که از روی تجربه ی مثبت/منفی شخصی است، الزاما شامل حال موارد بالا نمی شود. مثلا اگر سایرین با شما خوب بوده اند و شما آگاهانه می خواهید این خوبی را منتقل کنید، و یا اگر سایرین با شما بد بوده اند و شما آگاهانه می خواهید این منفی بودن را متوقف کنید، هرچند کار شما بسیار پسندیده است، شامل حال این رحم و انصاف مورد نظر بنده، که بدون آگاهی و به طور فطری انجام می شود، نیست.

دو: ایران را نمی دانم ولی در جامعه ی ایرانیان ینگه دنیا، پیدا کردن آدم با اخلاق فردی کار سختی است. یک دلیلش این است که فشارهای اجتماعی برداشته شده. " تیز در تاریکی و لاف در غربت" است، هر کار میخواهید بکنید می کنید و آبرویی برای ریخته شده چندان وجود ندارد. انگار تضمین اجرایی بیشتر اخلاقیات فردی همان اصالت است....

سه: از مشتقات افکار بالا این است که انگار خلق های پسندیده ای هستند که بسیار عمیق تر از سطح عقل ند. سوال دیگر این است که آیا همین خلق ها نیستند که وجه تمایز انسان و حیوانند؟ اگر چنین است، آیا عقل بخشی از جنبه ی حیوانی ما نیست؟

Monday, February 8, 2016

قصه ها

از دغدغه هاي بچگي ترم اين بود كه وقتي بزرگتر شدم، زندگي آنقدر برايم " واقعي" مي شود كه قصه ها به نظرم بيش از اندازه غيرواقعي مي آيند و از اين رو قصه ها را كمتر دوست خواهم داشت. حالا كه كمي كمتر بچگي دارم، زندگي تقريبا همانجايي كه بود ايستاده است، فقط قصه ها " واقعي" تر شده اند. مثلا برايم هانسل و گرتل شدن و ديدن خانه اي ساخته شده از شكلات كه همه اش خدعه باشد ديگر عجيب نيست. يا كه همسايه اي دارم كه فرهاد شد و بيستوني تراشيد و بعد تيشه را در فرقي از خودش كوبيد و بعد سر به بيابان گذاشت و مجنون شد. باز ميشناسم گربه اي را در اين حوالي كه به آليسي كه در سرزمين عجايب است، حرف هاي عجيب مي زند. من رابينسون كروزويه، آلني آق اويلر، ماه پيشاني جلال آريان، يارممد، هدهد و سليمان و مورچه و ملكه صبا، پينوكيو من ابراهيم و اسماعيل و حاج آقاي صادق هدايت و زنان كوچك و سهراب و سياوش و شغاد را مي شناسم.  همه شان همين جا همين دور و برند.

اينها به كنار، آن شخصيت هاي پدرسوخته را بگو كه هنوز مچ شان به كام قصه خوان ما باز نشده. قصه ها مخفي مي شوند، به مثل مجسمه ها كه در سنگ. گاهي نگاه مي كنم و مي بينم كه به چه زحمت در واقعيت مخفي شده اي قصه جان... نمي دانم انصاف اين است كه چشم پاكي كنم و يا كه رضاخاني پرده دري.