Showing posts with label فلسفه بافی. Show all posts
Showing posts with label فلسفه بافی. Show all posts

Monday, September 19, 2016

تکه پاره گی

این سی سالگی یک پارچگی ندارد. شاید که از خصوصیات بزرگ سالی است و عنفوان ظهورش این سی سالگی. هر کس را می بینی تکه ای از جان و جامه ش گیر کرده و جا مانده سر شاخه ای، لب دیواری، بر سر میزان چندم آهنگی، در راستای منظره ای، در لبی، صورتی، دستی، آهی، بوسه ای، لماسی، خاطره ای. 

همه تا حدی در میان جمع ند و جای دیگر. آدم ها انگار قبلا به نظر حلزون بودند، می رفتند و اثری از خویش بر زمان جا می گذاشتند. امروز اما انگار به نظر پاک کن هستند، از جان شان جا می ماند قدری، و گاهی تکه ای قُلوه کن می شود. تا اینجایش زندگی است، قابل قبول است، مگر " من" کم از این کنده شدن ها شکل گرفته ام؟ سخت ش آن جاست که چشم " آدم " به آن تکه ها جا می ماند. چشم " آدم" به " من" قدیم ش باقی می ماند. تقصیر ندارد " آدم"، آن " من"ِ قدیم، آشنا تر است، در طول زمان " آدم" وقت می کند به " من" ش فکر کند و " من" ش را قدری هضم کند. این می شود که " آدم" به " من" قدیم" مانوس تر است، لاجرم به آن " من" و آن تکه هایی که کنده می شود بیشتر دل بسته است تا " من " الان. مشکل از " آدم" نیست، " زندگی" چیز دیر هضمی است. معمولا امروزِ آدم مصروف هضم کردن دیروز است، یا که پریروز، یا که دو سال و نیم پیش تر. 

در سی سالگی همه تکه پاره اند. من نمی دانم چرا، هم نفس غایب دوست ندارم. 

Friday, August 26, 2016

اخیرا جایی کسی گفت :" مثل یک مادر" و این فکرها اتفاق افتاد.

جایی خوانده بودم که فرق مغز آدم ها با میمون ها این است که فرانت-کورتایل! ش بزرگ تر است و آزمایش ها نشان داده که این فرات-کورتایل! همچین کار خاصی هم نمی کند و باز ازمایش های دیگری پیشنهاد می دهد که کار فرانت کورتایل، مفهوم سازی است. مفهوم یعنی چی؟ عرض می کنم

بهترین مثال ش این است که ما سیب و موز و گلابی و خیار داریم ولی " میوه" نداریم. میوه می شود مفهوم، یک دسته بندی خیالی که جزییات را حذف می کند تا فهمیدن را راحت کند. یک چیزی مثل x  در معادلات ریاضی. خوبی این مفهوم سازی این است که فهمیدن را راحت می کند. بدش این است که کلی جزییات را حذف می کند. 

من تا مدت خوبی از مفهوم سازی بدم می آمد، یا که حداقل اینجور ادایش را در می آوردم. از اینکه آن جزییات حذف بشوند ناراحت و نگران بودم. آن جزییات خیلی مهم هستند، هنوز هم به این معتقدم. با این حال جدیدا، به اهمیت آن مفهوم سازی و شباهت سازی هم پی برده ام. ما که عمر خضر و نوح نداریم که بنشینیم همه چیز را با جزییات نگاه کنیم، از آن طرف هم زمان در حال حرکت به جلو است... کاری نمی شود کرد. 

آخر همه ی بحث های درگیر دار به اینجا می رسیم: یک محدودیت بیشتر نداریم و آن زمان است، و یک مسیله برای حل کردن بیشتر وجود ندارد و آن زمان بندی است. 

Wednesday, February 10, 2016

رحم و انصاف

این روزها، برحسب اتفاقی که تعریفش از حوصله ی اینجا خارج است، به " رحم" و " انصاف" و خصوصیاتشان فکر می کردم. دیدم که هیچ کدام از این دو خصوصیت را نمی توانم نتیجه ی یک پروسه ی منطقی بدانم، یعنی اینجور نیست که کسی بشیند و با خودش فکر کند و به این نتیجه برسد که " باید" رحیم و منصف باشم. به عبارت دیگر، رحم و انصاف یک امر منطقی نیست، و این به این معنی نیست که یک امر غیر منطقی است.

پس به این سوال رسیدم که اگر منطق و عقل ریشه ی رحم و انصاف نیست، پس ریشه اش چیست؟ بهترین جوابی که به آن رسیده ام " اصالت" است و تعریفم از اصالت، آن دسته از رفتارهایی است که هر کس بدون توجه به منفعت مستقیم و بدون توجه به حداقل استانداردهای اجتماعی انجام می دهد. مثلا اگر شما می توانید جایی دروغ بگویید، به نفع مستقیم تان است که دروغ بگویید، و هیچ جوره هم نمی شود که مچ شما را گرفت، و باز نمی گویید، این به دلیل اصالت تان است ( این فرآیند به صورت انکاری برقرار نیست، یعنی دروغ گفتن شما در آن شرایط الزاما به دلیل "بی اصالتی" نیست). الغرض، رحم و انصاف را مگر از جایی دیگر، منظورم کودکی و خانواده و یا فطرت است، یاد گرفته باشیم مگر نه از جامعه نمی شود چندان یادش گرفت.

سه نکته را اضافه کنم، یک: رحم و انصافی که از روی تجربه ی مثبت/منفی شخصی است، الزاما شامل حال موارد بالا نمی شود. مثلا اگر سایرین با شما خوب بوده اند و شما آگاهانه می خواهید این خوبی را منتقل کنید، و یا اگر سایرین با شما بد بوده اند و شما آگاهانه می خواهید این منفی بودن را متوقف کنید، هرچند کار شما بسیار پسندیده است، شامل حال این رحم و انصاف مورد نظر بنده، که بدون آگاهی و به طور فطری انجام می شود، نیست.

دو: ایران را نمی دانم ولی در جامعه ی ایرانیان ینگه دنیا، پیدا کردن آدم با اخلاق فردی کار سختی است. یک دلیلش این است که فشارهای اجتماعی برداشته شده. " تیز در تاریکی و لاف در غربت" است، هر کار میخواهید بکنید می کنید و آبرویی برای ریخته شده چندان وجود ندارد. انگار تضمین اجرایی بیشتر اخلاقیات فردی همان اصالت است....

سه: از مشتقات افکار بالا این است که انگار خلق های پسندیده ای هستند که بسیار عمیق تر از سطح عقل ند. سوال دیگر این است که آیا همین خلق ها نیستند که وجه تمایز انسان و حیوانند؟ اگر چنین است، آیا عقل بخشی از جنبه ی حیوانی ما نیست؟

Monday, April 13, 2015

زلزله دیده ها و ندیده ها (1)

به آدم های دور و برم که نگاه می کنم، و به خودم، انگار که می توانم به دو دسته تقسیم شان کنم، زلزله ی درون دیده ها و زلزله ی درون ندیده ها ( این اسم را شاید که بعدتر عوض کنم، هنوز کلمه ای که به دلم بچسبد پیدا نکرده ام).

زلزله محصول جانبی- درونی آن دسته از حادثه های بیرون هستند که تکان های عظیم و سنگین سهمگین در درون به پا می کنند. این سهمگین بودن زلزله درونی الزاما ربطی به شدت حادثه بیرونی ندارد، بلکه به این ربط دارد که آن حادثه ی عظیم بیرون به جای ضعیف دیواره ی محافظ درون بخورد یا نه. ممکن است کسی صد جنگ را پشت سر بگذارد ولی از مردن گربه اش کمرش بشکند. بنابراین، آدم های زلزله ندیده الزاما آدم های بی تجربه و حادثه ندیده ای نیستند، تنها فقط این است که موج های زندگی هنوز به آن بخشی از "دیواره "شان که ضعیف است و می شکند برخورد نکرده است. به قول دیگر، بسیاری اتفاقات ممکن است بیافتد و آدم الزاما احساس شکستی نکند، لکن گاهی "آن یک اتفاق ها "می افتد که موجش در روح زلزله به پا می کند و تا سال ها و شاید تا آخر عمر اثر واضحش می ماند.

بگذارید از دیواره  بگویم. آدم ها، من فرض می کنم، که موج ندیده به دنیا می آیند. در همان ایام کودکی آدم ها سیستم محافظتی در برابر حوادث بیرون ندارند و کاملا بی دفاع هستند بنابراین هر حادثه ی کوچک بیرونی به درون می آید و تولید موج می کند. مثلا بچه از خواب بیدار می شود و می بیند که مادرش نیست و گریه می کند تا اینکه مادر صدایش را بشنود و بیاید. این حادثه های کوچک شاید به نظر ما بیاید که زلزله های کوچکی می سازند ولکن این زلزله های کوچک در برابر آن آدم کوچک بسیار بزرگند. از تجربه  کردن این زلزله های کوچک گریزی نیست. همین زلزله های کوچک شاید باعث بشوند که " ناخودآگاه" شکل بگیرد و فرو برود و کمی خودش را به نسبت حوادث بیرون محافظت کند. فاصله بین خودآگاه و ناخوداگاه را " دیواره" پر می کند. دیواره چیزی شبیه آن دیواره های سنگی و سیمانی است که یک لنگرگاه را در برابر موج های اقیانوس محافظت می کند.

عده ای اما در این ایام کودکی هم زلزله های بزرگی می بینند، از یتیم شدن و دعوای پدر و مادر بگیر تا جنگ غیره. جالب اینکه نمای یک کودک از زلزله با نمای یک انسان بزرگ فرق دارد، به قول دیگر، آن حوادث بیرون که در یک کودک ایجاد زلزله می کند الزاما از دید ما قابل درک نیست. مثلا کودک الزاما فقر را نمی فهمد ولی مثلا عدم امنیت روانی را بسیار شدید می فهمد. جنگ را الزاما آن چنان نمی فهمد ولی نبود پدر یا مادر را می فهمد. بنابراین شاید تا اندازه ای این هنر پدر و مادر است که چگونه و حتی در حضور وجود حوادث بیرون حتی المقدور آرامش کودک را تامین کنند. این جمله را که می نوشتم به یاد فیلم life is beautiful افتادم.

عده ای هم در بزرگی دچار موج می شوند. دیدن جنگ و خشونتی، از دست دادن عزیزی، شکست عاطفی، بیماری، یا حوادث حول و حوش همین تجربه ی مشترک مان، مهاجرت، همه شان مستعد تولید زلزله هایی در درون هستند. 

 وقتی که موجی می آید و از دیواره می گذرد و روح آدم دچار زلزله می شود، انگار که روح ناگهان خر-فهم می شود که ای داد، فلان جور هم می تواند که بشود. مثلا همه ی ما می دانیم که مرگ برای همه ممکن است ولی عزیزی هست، مثلا پدر یا مادری، که از نظر روح ما، یا به قول دیگر ناخودآگاه ما، نامیرا است. روح ، و نه الزاما عقل، ممکن است هیچ وقت با این حقیقت که فلانی هم فانی است برخورد نکرده باشد و بنابراین وقتی که دچار می شود، انگار به تمام سایر باورهایش هم ناباور می شود. مثلا دیگر از اینکه سایر عزیزانش هم زنده هستند و از اینکه به کس دیگری دل ببندد گریزان می شود. این چنین است که زلزله، ترس می سازد. ترس ها ریشه شان منطقی نیست، ولکن منطق ما را تحت تاثیر قرار می دهد. به قول دیگر، آدم ها می توانند به طور کاملا منطقی بر روی مسایلی صحبت کنند که ریشه آن مسیله یک ترس است. از آن به بعدش هم این است که آدم ها معمولا در مواجهه با ترس شان  یکی از این دو کار را می کنند:  یا به سمتش حمله می کند و یا از آن فرار می کند. به قول این فرنگی ها fight یا flight می کند و خوب، هیچ کدام از این کارها هم در بلند مدت فایده ندارد.

چه می شود کرد؟ این سوال خوبی است. من پیشنهادم به خودم " نگاه کردن" است. دیدن این ترس ها و آن زلزله ها مطمینا قدم اول و محتملا تنها قدمی است که می شود برداشت. آن دیواره ها هم چیزهای خوبی هستند به شرط آن که در اختیار منِ آگاه  وخود آگاه باشند، مگرنه یا فقط به مانند مسکن عمل می کنند و یا که به مانند سگ وفادار و ترسیده ای، پاچه ی هر آن  کس و هر آن چیزی که بخواهد از این حوالی رد بشود را می گیرند. 

برای همین است که گذشتن از آن زلزله های کودکی به مراتب سخت ترند، چون آنها در جایی هستند که به این راحتی رکوردی از ایشان در دست نیست. نگاه کردن و به خاطر آوردن شان به شدت سخت تر است. در آخر اما تنها کردنی مشاهده است. 

Monday, March 9, 2015

پاکی و ناپاکی مطلق و نسبی

این صحبت آقای ملکیان، در فلسفه و حکمت و اخلاق ی همگرای خاورمیانه ای که به حول نقطه ی " مطلق" می گردد و همه چیز را جزیی جدا شده از " آن" می شمارد، قدم بزرگی رو به جلو است. در شرق دور اما حکمت، عین بودن است، اخلاق هم عین آگاهی است. آنها از بیخ نقطه ندارند، خوب و بد ندارند. همه چیز در بهترین حالتش فقط هست.  

در  حکمت شرق میانه، پاکی  و ناپاکی " مطلق و نسبی" زیر سوال است. در شرق دور، " پاکی و ناپاکی" مطلق و نسبی زیر سوال است.  

Friday, February 27, 2015

معرفت دوستان غیر هم جنس

دارم بلند بلند فکر می کنم به قصه ی دوستی های افلاطونی و معرفت و آیا اینکه به جنسیت ربطی دارد یا نه ؟ به عبارت دیگر، دوستان جنس مخالف من و دوستان جنس موافق من چه فرق هایی با هم دارند و این فرق ها در افق کیفیت دوستی افلاطونی چه معنایی می دهد. 

اول آنکه، ادعا کردن وجود دوستی کاملا افلاطونی، لااقل ازدید فلسفی قضیه، فرض بزرگی است. مسلم که منِ نوعی در خودآگاهم احساس کششی نسبت به کثرت افراد جنس مخالفم، علی الخصوص دوستان افلاطونی ام، ندارم. لکن اما، می دانیم که خودآگاه بخش ناقص و عمدتا ناآگاه ما از ما است. حداقلش این است که دید فرویدی داستان چیز دیگری است و این دید می گوید که این جذبه غیر افلاطونی بسیار بسیار گسترده تر از آن چیزی است که ما به خودمان اجازه می دهیم که احساس کنیم. دروغ  چرا، در خودم و حتی دوستان نزدیکم می بینم که مثلا " گذشت" م در شرایط مساوی نسبت به دوستان غیر هم جنس بیشتر است. حال سوال خوب این است: کدام یک اینجا مرجع تشخیص هستند؟ "منِ خودآگاه اهل فکر که فکر می کنم صاحب اراده هستم" یا "من ناخودآگاه که همه چیز را، حتی فکر و اراده را، از آن زیرها کنترل می کنم"

جواب من این است که: هر دو و هیچ کدام به تنهایی. حالت بهینه، خودآگاهی است که به آگاهی از درونش رسیده باشد. بقیه ی حالات همه  ناقص اند. 

دوم، برسم به سوال اولم: دوستان هم جنس و ناهم جنس، کدام یک چطور ترند؟ من در تمام سالهای دوران لیسانس به این طرف از هر دو گروه دوستان خوب زیادی داشته ام. همواره هم سعی کرده ام که وجود اختلاف اساسی در " معرفت" این دو گروه را زیر سوال ببرم. البته که هر دو گروه با معرفت تر و بی معرفت تر دارند. لکن الان که فکر می کنم و تجربیاتم را کنار هم می گذارم، حداقل در مورد مشاهدات خودم می توانم این را بگویم که دوستان هم جنس من در رفاقت بی پرواتر و نزدیک تر و اهل گذشت تر و ریسک پذیرتر و منعطف تر بوده اند. دوستان غیر هم جنس، به احتمال بیشتری تحت شرایط سخت، چه برای خودشان باشد و چه برای من، محیط را ترک کرده اند. برای من و در شرایط سختم، دوستان هم جنسم بیشتر کنارم باقی مانده اند. دوستان غیر همجنس، فکر می کنم، که به هر دلیل، دغدغه ی survive شخصی شان قوی تر است و درجه ی بالاتری از امنیت شخصی را می طلبند پیش از آنکه به فکر کس دیگری، از جمله دوست، باشند. 

حدس بلندی است گفتن این حرف، لکن حدس می زنم که طبیعت دخترها را چنان پرداخته که از همه عالم ببرند تا که روزی مادر بشوند و تمام آن محبت را یکجا به پای بچه هایشان بریزند. همه مان صحنه هایی را دیده ایم که مادرمان سایرین را، حتی پدر مادر و خواهر برادر خودش را، به نحوی دست به سر کرده تا به ما برسد. نمی گویم که پدرها چنین نمی کنند، لکن همه می دانیم که عشق مادری و پدری فرق دارند. اگر جبری حساب کنیم، قدر مطلق تفاوت عشق مادر و عشق پدر حدودا برابر قدر مطلق تفاوت کیفیت رفاقت با دوستان پسر و کیفیت رفاقت با دوستان دختر است. این را هم اضافه می کنم که به نظرم می آید دخترها، به طور متوسط، شعور بیشتری برای زندگی و survive دارند. پسرها هم در برابر تمرکز بیشتری دارند. نهایتش این است که هر کس به نحوی در فرآیند سروایو موفق می شود لکن نکته این است که این روزها survive آن قدر ها سخت نیست، بلکه development و رشد شخصی است که سخت است. حیف که ذهن و روان و طبیعت ما هنوز هم که هنوز است برای آن سروایو برنامه ریزی شده است.  

این نوشته براساس برداشت شخصی من از تجربیات شخصی من است ، مستعد خطا و اشتباه است، استنباط علمی و آماری در تاییدش نمی شناسم، و تاکید می کنم که به هیچ وجه قابل استقرا و عمومی سازی به " زنان" و " مردان" نیست. 

Thursday, February 26, 2015

در-اما- ی زندگی

" بزرگ شدن" همیشه درس سختی برای من بوده است، من همیشه شاگرد سر به هوای کلاسش بوده ام، انگار که همیشه ادای  فهمیدنش را درآورده ام. یادم به کلاس ریاضی یک دبیرستان می افتد که طوطی وار یاد گرفته بودم که ریشه ی معادله ی درجه دو را پیدا کنم ولی نمی فهمیدم این " ریشه " لعنتی معنی اش چیست. این " بزرگ شدن" لعنتی هم هیچ وقت دست از تغییر و بزرگ شده برنمی دارد، انگار من همیشه عقبم. هربار فکر می کنم فهمیده امش و حداقل می توانم ادایش را دربیاورم، بعد کمی که رد می شود می بینم که چه روند غیر خطی دارد، نمی توانم ادایش را درست در بیاورم، یا که حداقل در صبح های زود و شب های دیر، این نقاب " بزرگ شدن" به مثل دمل خشک شده ای از صورت زخمی دلم سُر می خورد و جدا می شود. نمی دانم کیفیت دمل پایین است یا که رزولوشن دل، بالا.

رفاقت هایمان هم دملی شده است. زیرش دلمان تنگ است، خون است، زخم از دوری است، تنها است، لکن همه ی اینها بی حس شده است. ایران-نشین ها را نمی دانم ولی ما خارج نشینان که خانواده ای هم نداریم. قاعدتا آدم فکر می کند که این یعنی رفاقت های شدیدتر، نزدیک تر، لکن به هر دلیل بی حسی جایگزین شده است. تنها مدلی از روابط انسانی که کار می کند، و البته عالی کار می کند، رفاقت های حرفه ای است. شیک، تر و تمیز، مجلسی، بدون رگ و پوست و چربی، "مرینِیت" شده، بدون بو، بدون خاطره ی بلند، با مسیولیت محدود، آماده ی مصرف. بیشتر وقت " سوشیالایز" کردنمان در همین جمع های شیک و باحال و بی عمق می گذرد. به من بگو در پنج تا از آخرین پارتی های "فان"ی که رفتی چند نفر از آن دوستان از حال دلت کمترین خبری داشته اند؟  هیچ کس اما به روی مبارک نمی آورد، نه کسی چیزی می گوید، نه می شنود. همه " کری آن " می کنند.

فیس بوک را هم که نگاه میکنم، از پست های صمیمی با دسترسی محدود، رسیده است به حجم زیادی آدم ساکت و لایک کننده و تعداد محدودی آدم که هربار پست های پابلیک یا شبه پابلیک می گذارند. به مثل همیشه، در غروب حادثه آدم ها به یکی از دو انتهای بازه ی ممکن می روند. نمی گویم که این بد است، این فقط یک مشاهده است، یک نشانه است. انگار که همه مان از فیس بوک هم ناامید شده ایم. دوری و دیری کار خودش را کرده است. 

این نوشته قدری احساسی و قدری اجتماعی است. از بخش اجتماعی ش بگویم، دلیل این اتفاق را نمی دانم. فکر میکنم که این دوران ابتدایی خارج نشینی به قدری یکهو "بزرگ"مان کرده است که آن کودکی لازم برای دوستی را فراموش کرده ایم. دوستی های نزدیک یک کودکی؛ یک خریت، خاصی می طلبند. البته فاکتور سن را هم نباید نادیده گرفت، هرجای دیگرهم که بودیم این اتفاق تا اندازه ای می افتاد، فاکتور دوری های جغرافیایی را هم نباید نادیده گرفت، از دل برود لاجرم، هرآنکه از دیده برفت. حقیقت این است که این نوشته قدری شخصی هم هست، تا اندازه ای حدیث نفس است. درد ولی این است که تنهایی نمی شود کاری کرد. بارها امتحان کرده ام. وقتی که تنهایی بخواهی از "خود" حرف بزنی، تر و تمیز دورت می نشینند و قصه ی " خود" را در سکوت می شنوند، حتی با قصه گاهی همزاد پنداری می کنند، هم زاد پنداری در چشم هایشان، در احوالشان، هویدا است. اما کسی پایش را به صحنه نمی گذارد. حرف های من هم در اندازه ی یک " گفتگو با خودم به تنهایی- در میان قبرهای عمود" می ماند. بقیه هم صحنه را می بینند و تبریک و تسلیتی رها می کنند و می روند. 

چه می شود کرد؟ نمی دانم. فقط می دانم که تا دردی نباشد، درمانی نیست و الان گویا از بیخ و بن، دردی، حسی نیست. ایها الناس، من که بین تان می روم و می آیم صدای درد دل تان را از حالتان می خوانم. چه طوراست که خودتان حس ش نمی کند؟ چه بر سر بودن تان آمده است؟ چه بر سر حس هایتان آمده است؟ چرا در بزرگی سالی زیر بار چنین ترامایی می روید؟ چرا نمی بینیدش؟ چرا حسش نمی کنید؟ چرا ابرازش نمی کنید؟ قصه ی مان به مانند بچه فیلی است که پایش را در کودکی با زنجیر بسته اند و در بزرگ سالی هم چنان شرطی شده است که تا سرمای زنجیر بر پایش باشد، تلاشی برای رهایی نمی کند. انگار نیاز جنابش به رها شدن از زنجیر به بلوغ رسیده است، ختم به سنگینی سرد و خارش غریبی در پا و دل شده است. برای ما آدم ها ولی، دیوانه دل است، پای در بند چه سود. 

متن را قبل از انتشار یکی دوبارمیخوانم. یکی دو پاراگراف جالب لکن خیلی حاشیه ای را حذف می کنم ولی فایده ندارد. به خودم می گویم معلوم نیست تحلیلی- اجتماعی است؟ تحلیلی- فردی است؟ احساسی است؟ چه بلبشوری است؟ بعد می گویم جهنم، دو تا لایک کمتر یا که بیشتر، کسی بخواهد و بتواند بفهمد می فهمد. کسی هم نخواهد یا نتواند بفهمد نمی فهمد. اگر هم که از بیخ مزخرف گفته باشم همه دیگر هیچ. چه انتظاری داری؟ نهایت ابراز، ایجاد دانستن در طرف مقابل است. کدام دانستنی به فهم رسیده است؟ ولش کن، شل کن، بی حس کن، بزرگ شو. 

Thursday, February 12, 2015

فراموش کردن

فیلم spirited-away داستان کارتونی یک بچه است که در شهر ارواح گم میشه. جزییات زیاد از فیلم نمی گم که  خودتون ببینید ولی یک حرف جالبش اینه که رییس اون شهر، اسم اون بچه رو ازش گرو می گیره و بهش یک اسم دیگه می ده. اون بچه یک دوستی هم داره که انگار مثل خودش اسیر این شهرهست. اون دوست بهش میگه "حواس ت باشه که اسم واقعی ت رو فراموش نکنی مگه نه هویت واقعی ات رو از دست میدی، یادت می ره کی بودی و دیگه کلا تو این شهر موندگار هستی." خود اون دوست اسمش رو یادش رفته بوده و موندگار شده بود.

داشتم فکر می کردم که چقدر این حرف که "حواس ت باشه اسم واقعی ت رو فراموش نکنی " چقدر در نظر می تونه حرف مزخرفی بیاد ولی واقعا چقدر مصداق داره .

کی یادشه دفعه ی آخری که بی دغدغه و بی خیال دنیا خندیده کی بود؟ چه کسی یادشه وقتی که عمیقا خوشحال بوده کی بوده ؟ چه کسی یادشه دفعه ی آخری که دقیقا، یا حتی نسبتا، می دونست چی خوشحال ش می کنه ؟



Saturday, February 7, 2015

در تقابل شیدایی در خیال و عافیت طلبی از واقعیت

در صحبتی با دوستی، حرف از سال های قبل از مهاجرت شد، از زمانی که من در خیالم ایستگاه بعدی ام را فرانسه می دانستم. بماند که قضا و قدر داستان دیگری رقم زد. در این بین، یادم به یک نوشته افتاد که در همان سال آخر ایران ماندنم نوشته بودم. گشتم و در ایمیل سابق پیدایش کردم و دوباره خواندمش. متنش زیبا ولی از آن مهمتر این بود که من بخشی از خودم را، خود گم شده ام را، در آینه ی آن متن پیدا کردم.

این بخش گم شده، همان محسن رویاساز و سودازده ی خیال-پرداز است و عجیب اینکه این بخش انگارهیچ وقت گم نشده بوده است فقط من نمی دیدمش. همیشه همین کنار بوده، همه می دیدندش و من، فقط من، سعی در انکارش داشتم. یادم می آید روزی یکی دو سال پیش، به حالی که انگار کشف بزرگی کرده ام، خطاب به جمعی از دوستانم گفتم که بچه ها من فهمیده ام که آدم رومانتیکی هستم! وقتی باورشان شد که این حرف را جدی می زنم، باب شوخی باز شد و تمسخر که خسته نباشی با این کشف مهم ات. حالا که دیدمش انگار که جنگ بیهوده ی این سال ها را از بالا نظاره می کنم. تا حدی دلم برای خودم تنگ شده است. تا اندازه ای احساس بی-چارگی می کردم. سوال جالب شاید این است که چرا انگار می خواسته ام این بخش از وجودم را فراموش کنم.

سیلی سرد واقعیت شاید که خلاصه ی جواب است. یک جایی، یک وقتی، من، خودآگاه یا که ناخودآگاه، فهمیده ام که باید با تمام توان با واقعیت روزمره ی زندگی برخورد کنم تا نه تنها زنده بمانم بلکه زندگی کنم. بارها و بارها این تجربه تکرار شده است و نتیجه مکرر این بوده است که این سودایی بودن من را از این survive و حتی thrive دورمیکند. همین بوده که این مبارزه ی خودآگاه شکل گرفته است. نتیجه این جنگ داخلی  نه از بین رفتن آن حال سودایی بلکه تغییر شکل دادنش و به زیر سطح رفتنش بوده است و آثار این تناقض که در تمام صحن های زندگی ام هویدا است. مثلا در همین بلاگ به نوشته های منطق مدار به چشم فرزندانم نگاه می کنم و به آن خرده شعرها به چشم نافرزندی که همین که هست، لطف مضاعف من است.

نمی دانم چه " کار" می شود کرد یا که اصلا از بیخ کاری می شود کرد. شاید همین قدر که از این واقعیت آگاه بمانم که من قدری شیدا و شوریده در این دنیای واقعی زندگی می کنم تمام شرط لازم و کافی باشد. صلح من شاید که همین قبول این سرگشتگی است. شاید که  این یک بام و دو هوایی هویت محتوم من است. بخشی از بود من اند ، روزان واقعه آمیخته در شبان شیدایی. 

Saturday, January 24, 2015

یوگا برای گرفتگی های تاریخی

آنهایی که مثل بنده برای دفعه ی اول یا بعد از مدت زیادی به یوگا رو آورده اند احتمالا با بنده موافق خواهند بود که یوگا مفاصلی از بدن را کش می آورد که ما سابق بر آن اصلا از وجودش خبر نداشته ایم، انگار قولنجی را بگیرد که زندگی با وجودش پیش می رفته ولی وقتی می شکنندش، ناگهان رفع می شود و در همان لحظه، شناخته هم می شود. 

این قولنج ها به مثل یک گرفتگی تاریخی در جایی مخفی اند. یوگا ولی این گرفتگی را، که سال ها بی صدا در جانِ مفصلی می زیسته اند و می توانند سال های دیگر هم به همین منوال جایی به روی رگی از جان بنشینند، پیدا می کند و مفصل ناشناخته را آرام ولی محکم می کشد تا آن گرفتگی را به سطح می آورد. بعدش، در ابتدا مفاصل درد عمیقی دارند، انگار که با تازه شدن خاطرات این خستگی تاریخی آن مفاصل هم یک باره و همین الان دچار "تعب "شده اند. حس این تعب به مثل یک عزاداری عقب افتاده از جایی در عمق شعله می کشد. بعدش که این شعله کمی می نشیند، تازه فاز " گیجی" شروع می شود. به مثل اینکه آن قولنج برای خودش جایی باز کرده بوده است و الان که کمی برطرف شده، جایش خالی مانده و مفصل مربوطه نمی داند با این جای اضافه چه کار کند. انگار مفصل بدون قولنج دچار بحران هویت می شود. زمان باید سپری بشود تا گیجی آرام آرام برود و همه چیز عادی بشود. بعدش، اگر دوباره قولنج تازه ای اضافه نشود، می شود دوباره یوگا کرد و بعدش تعب و بعدش گیجی و به همین منوال ادامه داد. شاید که راندهای متعددی از یوگا-تعب-گیجی لازم باشد تا آن قولنج های قدیمی باز بشوند.

من فکر می کنم که مفاصل آدم می توانند به این خستگی ها " عادت" هم کنند و در پی حفظ وضع موجود سالها با این قولنج ها برود و بیایید و حتی وقتی فرصت رهایی دارد، بی خیال باز کردنشان بشود. آدم می تواند جایی در درونش آرام با ناخودآگاهش حساب کتاب کند که اصلا چه لزومی دارد که وضع این آرامِ قولنج-زده را رها کنم و به دنبال سه گانه ی یوگا-تعب-گیجی بروم و خودم را به دردسر بیاندازم. به همین منوال ناخودآگاه است که قولنج ها می توانند آن قدر بمانند که بخشی از هویت آدم بشوند.

این همه لاطلات بافتم که بگویم امثال این کلاژ موسیقیایی، که اکثرتان احتمالا تا الان شنیده اید، شاید بتوانند با قولنج  حافظه ی تاریخی این سی چهل سال اخیر ما یوگا را بکند، و قولنج هایی را کش بیاورد که ما حتی خبر نداریم که بوده اند. نمی دانم که چه باید کرد ولی میدانم که این یوگاها از آن قولنج ها خبرهای حزین، داغ و گاه اشک آلودی دارند، حداقلش خبری از وجود گرفتگی های زیادی می دهد که ما در حال عادی به آن چندان آگاه نیستیم. به نظرم خوب است که آدم به گرفتگی های خودش آگاه باشد.


Friday, January 23, 2015

با گذر زمان

جایی بپرسند: آیا با گذر زمان " تمام " زخم ها خوب می شوند؟

به جای جواب می شود نوشت:

با گذر زمان تمام زخم ها " خوب" می شوند. 

Monday, January 19, 2015

ردی از سکوت-تماشا بر سکوت- تماشا

آخوند را کسی تعریف کنیم که یک حرف را به هزار شیوه ی ممکن تکرار می کند و الزاما برای حرفش اثباتی ندارد و حرفش در بهترین حالت ممکن است " میک سنس" کند. با این تعریف، من به شخصه اخوندکی هستم. 

داشتم فکر می کردم، و حضور کلامی عزیزی هم کاتالیزور این بحث شد، که چرا اینقدر درگیری با مفاهیم دارم. مثلا سر همین " سکوت" یا که " مشاهده " یا غیره. به مثل اینهایی که طرفدار وحشتناک یک تیم هستند و از کف پا تا به سرشان رنگ آن تیم است، و فکر و ذکر و خواب و بیداری شان فلان تیم است، هرجای زندگی من پا بگذاریم، اثری از آثار این فکر کردن و فلسفه/شیوه/منطقی که در لحظه بدان نزدیکم مشاهده می شود. افراد دیگری هم همین طور هستند. چرا این طور است؟ چرا تنها فرق من با آن طرفدار فوتبال، که شاید به قدری به دیده حقارت هم به او نگاه کنم، فقط "موضوع" و " ورودی" است ولی الگوریتم همان است؟

در خودم که نگاه می کنم دو چیز ثابت مانده است

 اول: مهربانی است. من مهربانی دیده ام و به همین دلیل مهربانی می کنم ( چون گویی که از انتخاب من خارج است و من برای رسیدن به اش، تغییری نکرده ام) آن را برای خودم فضیلتی نمی دانم. به قول دیگر، من رحم دارم و رحم ام بر فلسفه ام می چربد. با  تشکر از افرادی که در کودکی دور و بر من بودند. 

دوم: درگیری شدید شخصی با یک طرز فکر در لحظه. تقریبا در تمام زندگی ی بزرگسالانه ام ( مثلا بگو بعد از 16 سالگی) همیشه مفتون " چیزی"بوده ام. از درگیر فیزیک و کنکور بودن بگیر تا دین و تاریخ و آدم و الان هم، روانشناسی و دقیق تر بخواهم بگویم: سکوت و تماشا.

تمام این دوران های مفتونی هم از یک الگوی( پترن) مشخصی تبعیت می کردند. ابتدا با تردید می آیند و فقط " جالب" ند بعد مسایل به ظاهر حل نشدنی را حل می کنند و به اوج می رسیدند و من همه چیز را از دید آنها می بینم و تمام فکر و ذکرم آن است و هرکس که از آن بی خبر است، من بر خودم فرض می دانم که اگر دوست دارد این مطالب را به او منتقل کنم. بعدتر اما، رشد بهبود زندگی که ناشی از آن دانستن بود آرام آرام کند می شود. سوال ها/دردهایی که نمی توانند از این مفتون بودن به پاسخی/مرهمی/درمانی برسند، به مثل جزیره هایی که در پس سیل-آب بیرون می مانند، هویدا می شوند. آرام آرام انگار " ایمان"م را به ایشان از دست می دهم، انگار دیگر نمی توانند آن لذت سابق را بدهند. به مثل بتی که باید شکستش، می شکنمش. بعدتر اما به صلح با او برمیگردم. انگار خوبش را و دوستی اش را نگه می دارم ولی " ایمان" و مفتون بودن را با خودم می برم تا بعدتر درجای دیگری مستقر کنم.

(  بماند که من در لحظه فکر می کنم که تمام آن شیدایی های سابق از جنس مرهم بودند و این سکوت-تماشا از جنس درمان. نمی دانم آن وقتی که در مورد، مثلا، تاریخ می خوانم ازم همین سوال را می کردند چه جوابی می دادم. آیا آن وقت تاریخ هم به نظرم از جنس " درمان " بود؟ نمی دانم. )

درگیری الانم خیلی با این که همیشه این دوران مفتون-شیدایی را می گذرانم نیست. این منم. این مدل " غرق شدن و سپس آنگاه به ساحل رسیدن" را در دوستان دیگری هم دیده ام. بد هم نیست. راه بهتری هم نمی شناسم. تا غرق نشوم انگار عمق قضیه را نمی بینم، ضعف های داستان را هم نخواهم دید. ولی خوب، به غیر این چند سوال دیگر از خودم دارم:

1: چه می شود که من انگار " باید" در چیزی غرق شوم. نمی شود چیزی خوب باشد و در ساحل ش راه رفت؟

2: چرا انگار همیشه باید " چیزی " باشد. همیشه باید انگار فکرو فلسفه ای، کسی، هدفی، وجود داشته باشد. انگار این سگ درون باید همیشه بازی بکند. بقیه هم می گویند " خوب است الان سر خودت را به درس و کار گرم کن". چرا نمی شود که هیچ " چیز" ی نباشد؟ نه فکری نه فلسفه ای نه هدفی نه الزامی کسی و نه دردی. یک زمانی از کتاب خواندن فارغ التحصیل شدم، آیا نمی شود که روزی از " چیز " فارغ التحصیل بشوم؟ 

3: آیا چاقو دسته اش را می برد؟ آیا می شود که با هر یک از این " چیزها"  حدود و قصور توانایی ادراک و آرامش آن چیز را شناخت ؟ آیا معقول است که بت را که شکستم تبر را بر دوش بت بزرگ بگذارم؟

4: ترس، در میانه ی این همه قافیه ی ناجور، کجا فرود می آید؟ 

5: من، که تکه پاره ام، که هر بخشی از خودم را وامدار یکی از این " چیزها" هستم، مستقل ازاین چیزها، کی ام؟ 

6: این اخری دانستن ش فایده خاصی برای من ندارد ولی خوب، از روی کنجکاوی: این همه آدم که عادی زندگی میکنند، دقیقا چه کار می کنند؟ " چیز" دارند؟  " چیز " شان کجایشان، کجای زندگی شان، است؟ 

Wednesday, December 31, 2014

به هستی متهم ما زین زبانیم.

نوشتن هم مسکنی و سیگاری است. می دانم. چاره اش ننوشتن نیست انگار. چاره اش دانستن است.

این روزها حالم دوباره منقلب است. چاره اش انگار منقلب نبودن نیست. چاره اش بودن است. 

حالم صبح ها درد می کند، انگار باید مدیتیت کنم ولی ازش فرارمی کنم. چاره اش فرار نکردن نیست. چاره اش تماشا کردن است. 

عصرو شب ها گاهی حالم بد است ولی بی حسم و نمی فهمم و با این حال چیزی سر جایش نیست. بی اختیارانگار دلم می خواهد بروم چیز خشن تماشا کنم، از صحنه ی اعدام بگیر تا مستندات تلخ. در لحظه انگار مسکن است و بعدترش جایی در روانم را خراب می کند. صدالبته که برای تماشای آنها هزار دلیل منطقی و سیاسی و غیره دارم. چاره اش تماشا نکردن نیست. چاره اش حال دل-جستن است.

از از دست دادن مادرم می ترسم. از این تنهایی می ترسم. دلم بی هوا، هوایی می شود، تنگ می شود. کودک دل بی قراری می کند. گریه ام می گیرد. دلم می خواهد مرثیه سرایی کنم در بیان احساسی که ترسی مچاله اش کرده است. چاره نترسیدن نیست. چاره با چشم باز ترسیدن است. 

کار خاصی نمی شود کرد. زندگی جلو می رود و ما هم جلو می رویم. هرچه ادم در خودش فروتر برود، صداهای بیرون غریبه تر می شود. سختی اش این است که هم بیرون " هست" و هم درون " هست". از هر کدام که غافل بشوی ساختمان فرو می ریزد. چاره اش فرو رفتن نیست. اصلا چاره نمی دانم چه است. دردی نیست، چاره ای هم نیست. از اینجا که من ایستاده ام تا صدهزار فرسنگ دیگر، تا سیصد سال دیگر، زندگی دارد جلو می رود. این جمله ی قبلی توهم بود. من واقعا آینده را نمی بینم. می بینی؟ توهم چقدر به احساس نزدیک است. با نگرانی از زمان هم نمی شود کاری کرد. زمان واقعی است و این کار را سخت می کند. البته خیلی چیزهای دیگر هم واقعی هستند. مگر ترس واقعی نیست؟ زمان هم مثل تمام دغدغه های دیگر ... خودش هست، ترس ش هم جدا هست... کارهای کردنی را باید کرد ولی این هم واقعیت است که هیچ کاری، هیچ دست آوردی، پاک کننده ی ترس نیست. اگر از بی پولی بترسیم، پول در اوردن تنها لحظه ای آرام مان می کند. پول داشتن از ترس بی پولی رهایمان نمی کند. مادرداشتن از ترس بی مادری، همراه داشتن از ترس تنهایی. 

Saturday, December 6, 2014

ریشه دادن مکرر

جایی همین طرفای این لنگرگاه فکر می کنم حرفش را زدیم که " ریشه دادن" در یک مکان، بیشتر خلق فرهنگی-اجتماعی است تا بخشی از فطرت انسانی. به این معنی که بعضی اقوام از روی عادت مهاجران بهتری هستند و بعضی دیگر از روی عادت ساکنین بهتری. همین می شوند که وقتی یک دسته از یک هر کدام از این گروه ها به رفتار گروه دیگر روی می آورد، نمی داند چه گونه باشد و برای همین زندگی اش سخت می شود. مثال یک طرفش همان تجربه ی عشایری است که در زمان رضاشاه به زور شهرنشین و روستانشینان کردند، به قولی " تخته قاپو" شدند و بسیاری شان، به مانند پدر محمد بهمن بیگی نویسنده ی بخارای من ایل من، دچار افسردگی شدید شدند و زندگی شان تباه شد. مثال سمت دیگرش، ماهایی هستیم که از شهر و دیار خودمان مهاجرت کرده ایم آمده ایم به کشور غریب. ماهایی که عادت به صاحب خانه بودن داشته ایم و اینجا شده ایم مهمان. همه اش از این نالانیم که این خانه چه زیباست ولی خانه ی من نیست. 

از آن عجیب ترش این است که شاید به دلایل اقتصادی و کار و غیره، در این ینگه دنیا هم خود آمریکایی هایشان و هم مهاجرها زیاد مهاجرت می کنند. دانشجوها که کاراموزی می روند و فارغ می شوند و از پسا دکترایی به پسا دکترای دیگر می روند و در کنار همه ی اینها خانه و شهر عوض می کنند. شاغلینش هم، علی الخصوص آنهایی که به دنبال ترقی کاری و مالی هستند، زیاد این کار را می کنند. این ناپایداری، اینکه نمی دانی چقدر اینجا هستی، باعث می شود سعی کنی به هیچ چیز دل نبندی. بگذری. نه به رفیق ها، نه به خانه ای که درش هستی، نه به این آب و هوا، نه به این عادت های ساده ی روزمره به مثل قهوه گرفتن از فلان قهوه خانه. دل نمی بندی که درد نکشی. بسیار خوب و منطقی، به شیوه ای طبیعی، یاد می گیری چه جور از جور و درد فاصله  بگیری.

من اما فکر می کنم من چه بخواهم و چه نخواهم از خیل همان " ساکنین" بهترم. من از آن نوع هستم که دلم می خواهد ریشه بدهم. درست است که اگر دلم در جایی ریشه نکند، به وقت کندن و رفتن درد کمتری خواهم داشت، با این حال فکر می کنم که این جور زندگی کردن لطف چندانی ندارد. به وقت رفتن هر چقدر از آن ریشه ها را شد در چمدان می کنیم و بقیه اش در خاک آن خانه و آن شهر و آن قلب ها باقی می ماند و جدایی از آن ریشه ها صد البته که درد دارد. با این حال من فکر می کنم این " متصل بودن" به آن درد جدایی می ارزد. 

وقتی آدم دلش برای چیزی تنگ است، معمولا معنی اش این است که حداقل وقتی چیزی داشته است. وقتی چیزی را بداریم تا اخر عمر ریشه های آن چیز هم در ما باقی می ماند، به مثل مزه ی خوب غذای لذیذی که حتی اگر نباشد، شعور چشایی ما را گسترش داده است و اثرش برجاست. دلتنگی، هرچند سخت باشد، نشانه ی خوبی است. به هوای تعدیلش، نباید از ریشه مایه گذاشت. 

سحرها ریشه می کنیم،  روزها برگ می آوریم، غروب ها از ریشه کنده می شویم، شب ها دل تنگی می کشیم و در خواب از داخل دوباره جوانه می زنیم. این جور ما می توانیم، تمام، زندگی کنیم...هر روز و هر روز و هر روز.

Thursday, November 20, 2014

در مذمت شادی یابی

در اینکه کمبود "چیزی" هست و ما همه، یا که اکثرمان، از نبود آن چیز، هرچیز که هست، رنج می بریم، شکی نیست. اسمش را می گذاریم شادی، که الزاما اسم اشتباهی هم نیست. لکن اما من فکر می کنم این جستجو برای شادمانی، تلاش باطل است. عرض می کنم چرا. فرض اصلی حرفم این است: هرچیز که به طبیعت، و یا بهتر بگویم: به طبیعت خودش، نزدیک باشد، "بهتر" است، چون چیزی جز روشی که طبیعت دارد در بلند مدت ماندگار نیست.

بگذارید اینجور شروع کنم: آیا کوه ها و دشت ها، حیوانات، گیاهان شاد یا غمگین هستند؟ جواب این است: خیر یا که حداقل نمی دانیم. آنقدری که ما می توانیم بفهمیم، اجزای طبیعت نه خوشحال هستند و نه ناراحت. این صفت ها حالاتی اند که ما به ایشان نسبت می دهیم. آنها در حال طبیعی خود " هستند". در مورد ما اما شادی و غمگین بودن بخشی از وضع طبیعی است. همین که ما نسبت شادی و غم به خود و سایرین می دهیم نشان دهنده ی این است که شاد یا غمگین بودن بخشی از بودن طبیعی ما به عنوان ادمی زاد است.

کلمه ی اصلی جمله ی قبل "طبیعی" است و حرف اصلی من این است که بخش خوبی از رفتارهای شادمانه که ما امروزه تجربه می کنیم، از حلقه ی رفتار طبیعی ما نشات نمی گیرد و برای همین، فایده چندانی ندارد. بگذارید منظورم از " حلقه ی رفتار طبیعی " را با یک مثال توضیح بدهم که همان آب ریختن در چاه خشک باشد. شرایط باید به گونه ای باشد که چاه مربوطه خودش آب داشته باشد. اگر در آن آب بریزید، ممکن است قدری، تا زمان محدودی، آب داشته باشد ولی با این آب ریختن ها در چاه، چاه آب دار نمی شود. مجموعه ی باران ها و سفره های اب زیرزمینی و عمق و غیره است که " حلقه ی رفتار طبیعی" آن چاه را مشخص می کند. شاید تنها کاری که بشود برای آن چاه کرد، نه آب ریختن در چاه، بلکه عمیق کردنش باشد به نحوی که حلقه رفتار طبیعی اش منجر به آب داشتنش بشود. در نگاه اول اما ربط چندانی بین آب دار کردن یک چاه و عمیق کردنش وجود ندارد، مگر آنکه کسی از دینامیک آب های زیر زمینی و چاه و غیره سر در بیاورد.

بخش خوبی از شاد بودن امروزه ما هم به همین شکل خارج از حلقه ی رفتار طبیعی ش است. یا اینکه ادایش را در می آوریم. رفرنس؟ این همه دوربین خفن که قرار است رنگ ها براق جلوه بدهند بلکه عکس های مان آنقدر قشنگ بشود که به جای نگاه کردن به زندگی، به عکس هایش نگاه کنیم. رفرنس؟ مجموعه عکس های آدم های ظاهرا شاد موسوم به فیس بوک.  رفرنس؟ پارتی های شاد که آدم های درونش هر یک در تنهایی اش غمگین است و از فرار از غم رو به " پارتی" می آورند. 

یا اینکه سر خودمان را به بازی گرم می کنیم، یکی فیلم"باز" می شود، یکی الکل و سیگار "باز"، یکی عکس"باز"، یکی دختر یا پسر"باز"، یکی کتاب" باز"، یکی وبلاگ"باز"، یکی غذا "باز"، یکی نوشتن" باز"، یکی کار"باز"، یکی موفقیت" باز"، یکی مقاله "باز"، یکی استارت آپ " باز"، یکی عرفان و معرفت" باز"، یکی عشق" باز". مسلم که هیچ کدوم از این ها بد نیستند، مسلم که هر کسی علاقه ای دارد و باید و شاید که پی بگیردش. نکته اش، شیوه ی برخورد آدم با این فعالیت های محبوب است. اینکه از روی فرار از غم و افسردگی و با حال "نیاز" و " ترس" به سراغش بروی تا سرت را گرم کند و برای کمی هم که شده غم و افسردگی و استرس و هرآنچه بد است، فراموش کنی. یا که از روی شادمانی، با استغنا، پی اش را بگیری. اگر که می نویسی یا می خوانی یا عکس می گیری، یا کوه می روی، یا عبادت می کنی، هر آنچه می کنی، به التماس یک ذره رهایی نباشد، به التماس " شادی" نباشد. به حال غنا باشد، نه که دربندش هستم، که برای خودش می خواهمش.

حرف دیگرم این است که کلا این کلمه ی شادی توجه بیش از اندازه گرفته است، overrated شده است. شادی، مسلم که بخش مهمی از یک زندگی خوب، خوب با هر تعریفی، است، لکن به مثل بچه ای که خیارشور کنار جوجه کباب را دوست دارد و مدتی است نخورده و نمک بدنش هم افت کرده و الان برای خودش ماموریت ساخته که تمام ظرف های غذای دنیا را از خیارشور پر کند، شادمانی هم تبدیل به پارامتری شده که همه می خواهند به هر قیمت که شده بالا ببرندش. شادی یک پارامتر در حلقه ی رفتار طبیعی بدن و روح ما است، بخشی از یک سیستم طبیعی.

سیستم های طبیعی بافر تر از این حرف ها هستند که بشود تعادل فعلی شان را به طور بلند مدت با قرص و دواهای مکمل درست کرد. اگر ویتامین دی بدن شما کم است، این نشانه ی عدم تعادلی عمیق تر از خود ویتامین دی است. می توانید مرتبا قرص ویتامین دی بخورید ولی اگر می خواهید قضیه را بلند مدت حل کنید، احتمالا باید تغییری در اساس زندگی تان به وجود بیاورید، در شیوه ی تغذیه، خواب، فعالیت بدنی، به قولی باید " لایف استایل" تان را درست کنیم. با قرص ویتامین دی، ممکن است یکی از نشانه های آن " لایف استایل" نامتعادل درست بشود، ولی آن عدم تعادل خیلی جاهای دیگر ضربه اش را می زند. مثل تب که یک نشانه از بیماری است، در عین حال که باید کنترلش کرد، از بین بردن زوری اش نه برای بدن خوب است و نه نشانه سلامت. کمبود شادی هم همین جور است. با تکه های کوچک شادی نمی شود آن عدم تعادل اساسی را که ما نمودش را به شکل کمبود شادی می بینیم، از بین برد.

حالا چه کار کنیم؟ فکر کنم هیچ، هیچ کار خاصی نکنیم. همین جوری عادی زندگی کنیم. طمع برای هیچ چیز از جمله شادی نداشته باشیم. نه بکشیمش نه هلش بدهیم. شادی را رها کنیم،خودش به سلامت و تعادل در کنار سایر چیزها باز خواهد گشت. از ناشاد بودن نترسیم، از خستگی و تنهایی نترسیم. گفتنش ساده است و انجامش چیز دیگری است.

پی نوشت: با خودم در خیال خودم می گویم فکرش را بکن اگر روزی آدم بتواند بدون نیاز و ترس، بنویسد، کوه برود، چایی دم کند، عشق بورزد. می دانم که نه می شود فکرش را کرد، نه خیالش را.




Sunday, November 16, 2014

دوگان های ارزشی

در مدل سازی ریاضی می گویند که هر مسیله، یک دوگان دارد. این دوگان چیزی شبیه به همان همزاد است، مثل همزاد در فیلم حسن کچل. مسیله ی دوگان همه چیزش خلاف مسیله ی اصلی است، به جز جوابش. به قول دیگر، شما اگر یک مسیله ی را حل کنید و مسیله ی دوگانش را هم حل کنید، جواب هر دو یکی خواهد بود. برای همین است که در برنامه ریزی ریاضی گاهی به جای اینکه یک مسیله را حل کنند، دوگانش را حل می کنند یا حداقل با حل نصفه نیمه ی دوگانش، یک حد بالایی یا پایینی برای جواب پیدا می کنند. جواب بهینه ی چنین مسیله همیشه بر روی مرز نازک بین دو فضا اتفاق می افتد.

من فکر می کنم که بعضی از مفاهیم این دنیا هم چنین رابطه ی دوگانگی با هم دارند. نقطه ی بهینه ی هر کدام در مرز تعادل با دیگری اتفاق می افتد. مثلا شادی و آزادی. بیایید فرض کنیم که آدم های این دنیا را به دو دسته ي شادی/خوشی طلب و آزادی/معرفت طلب می توانیم تقسیم کنیم، به این معنا که یا شادی و یا آزادی را در اولویت ارزش ها و زندگی شان دارند. در این صورت ادعای من این است که ایشان به هدف اول شان نمی رسند مگر آنکه گوشه ی چشمی به دومی داشته باشند. مثلا کسی که برای رسیدن به شادی از معرفت کناره بگیرد و فقط " خوش" باشد و به دنبال لذت باشد، از بخش قابل توجهی از شادی محروم می ماند و آن شادی ناشی از آزادی از نادانستن است. به همین منوال، آن کسی که به دنبال آزادی و معرفت است و از شادی و خوشی به کلی کناره می گیرد، مثلا می رود مرتاض می شود، از بخشی از معرفت که در شادی تنیده است محروم می ماند. انکار شادی همان قدری با آزادی/معرفت در تناقض است که بنده ی شادی بودن و تنها به دنبال شادی بودن.

مثال دیگرم، مومن بودن و رحم داشتن است. من ایمان را باوری می دانم که بر اساس ارتباطش با فطرت آدم و درون هر کس شکل گرفته است. به قول دیگر، آن ایده اولوژی بعد از آنکه با فطرت انسانی هم زاد شد، تبدیل به ایمان می شود و این ایده اولوژی می تواند دینی، اخلاقی، و یا انسانی ( مبتنی بر ارزش های انسانی و نه الزاما دینی ) باشد. زیبایی ایمان هم از هم-آهنگی اش با درون آدم است. درون ادمیزاد، اگر که درست بشنویمش، رحم دارد ( براساس تحقیقات روانشناسی، حداقلش این است که در حال های روانی نسبتا سالم این "رحم" در انسان و میمون ها قابل مشاهده و تکرار پذیر است). ایمانی که از درون بیایید نمی تواند که بی رحم باشد. برای همین است که ایمانی که منجر به رفتارهای خشن، چه در سطح فردی و یا اجتماعی، بشود، از کمال مطلوب ایمان به دور است. از سوی دیگر هم، آدمی که رحم دارد، به سبب ارتباطی که با درونش دارد، خواهی و نخواهی آن رحم را به سایر ارزش ها می بایست که تعمیم بدهد تا به کمال رحم برسد. این تعمیم رحم به سایر ارزش ها، همان ایمان در شکل واقعی اش است.

از جمله بندی های شبه فلسفی که بگذریم، خلاصه اش این است: برای خیلی از کارهای خوب احتیاج به یک فلسفه ی ارزشی پیچیده برای فهمیدن خوب و بد نداریم. همین قدر که به خودمان و سایرین رحم کنیم، خیلی خوب است. رحم کنیم.