Monday, December 8, 2014

از ماه، مستغنی
مجروح بود و رام غزال شد، 
پلنگ. 

Sunday, December 7, 2014

سه تکه از هایده

اول: ساعت چند نیمه شب در یک شب زمستانی حوالی سال های لیسانس، روی یک صندلی در عقب اتوبوس بین شهری، جایی در نزدیکی سلفچگان در مسیر اصفهان و تهران. تاریک است و همه خوابند. از میان صدای موتور اتوبوس و سنگ ریزه ها و باد سبقتی که هر از چندی می آید، صدای خرناسی یا که نفس عمیقی هر بار، اگر که بیدار باشی و سکوت گوش ت را تیز کرده باشد، به گوش می آید. در داخل اتوبوس سرد، "سرها در گریبان است". در بیرون همه ظلمات، مگر چراغ آن ماشین های دیگر که از سمت دیگر اتوبان می روند. تا چشم کار می کند تاریکی است. دلم تنگ رسیدن است، چرا نمی رسیم؟ زمان تقریبی رسیدن را می دانم ولی دقیقه ها را باز حساب می کنم، هر تابلو یعنی ده کیلومتر نزدیک تر. جاده یعنی ادامه. جاده تا اخر دنیا، در روز و در شب، در گرم و در برف. جاده صبور و همراه است. انگار قرار است با من به مقصد برسد، به منزل برسد.

من در بیابان و دلم جای دیگر است. تصور می کنم که این همه دل های به هم بسته اگر رنگ داشتند و نخ داشتند، چه کلاف سردرگمی می شد دنیا. چه کلاف سر در گمی، هست، دنیا. نخ های من کجا هستند؟ من چه رنگی ام. 

 من در حضور و آواز ضعیفی از جلو اتوبوس، از حوالی آقای راننده، می آید: وقتی می آی صدای پات از همه جاده ها می اد.

----
دوم: کمی بعد از غروب، دماوند جنوبی، پاکوب ابتدایی از لب جاده تا بارگاه اول؛ مسجد صاحب الزمان. در میان یک هییت 20 نفره، همه با کوله هایی بسته به قصد قله. صف چندان به خط نیست، مسیر جدی نیست، همه بیشتر در حال قدم زدنند. دو نفر دو نفر سه نفر سه نفر گپ می زنند و می خندند. هوا کاملا تاریک نیست، انگار دلش نمی آید. یا که دماوند با آن قد بلندش تتمه ی آفتاب را با برف های سر قله اش می گیرد و بر ما می پاشد. ماه از آن بالا بی صدا و خجل نگاه می کند. زیرپایمان زمین آرام نفس می کشد. ما در جاده ای خاکی می رویم و در کنارمان گیاهان با همتی که در آن ارتفاع روییده اند، کنجکاو سرک می کشند. باد خنکی از جانب کوه می آید، انگار که سربازی از آن لشگری است که بر لب قله پاسبانی می دهد، انگار که آمده برای قله خبر ببرد. ستاره ها آرام آرام در می آیند. چیزی سفید در بالای قله می درخشد. آدم های دور و برم انگار آرام آرام کم رنگ می شوند.

دماوند در پیش رخ، نمی شود چشم ازش برداشت. بیم و امید در احوالم زبانه می کشند. دماوند، هرچقدر هم که کافر باشی جایی برای انکارش باقی نمی گذارد که، هست. انگار  کن که آشنای ازلی ام است. انگار به دیدنی دوستی می روم که حادثه ای، مثل تولد، حافظه ی دوستی ام را پاک کرده و دل دوستی م را، خواسته یا ناخواسته، دست نخورده باقی گذاشته. انگار به دنبال خودم در صورت این دوست قدیم آمده ام. برایم بگو، من کی هستم از کجا امده ام؟

باد است و کوه و من. جایی از پشت سر صدای امین - ترابی، می آید. دماوند هم، انگار بار سالها در دوش، در آینه ما خودش را نگاه می کند. انگار با ذره ای تاخیر تکرار می کند: خسته ی دردم ...  به دنبال دل خودم می گردم. 

-------
سوم: جایی قبل از نیمه شب، قدم زدن آرام در پیاده روی یک خیابان باریک تاریک با چراغ هایی تنها. یک طرف خیابان دیوار است، طرف دیگر محوطه فنس کشیده ای که به چمنی و یک کانال آب می رسد و در سمت دیگر کانال، در دور، چمن ها برق می زنند و تعدادی خانه سو سو. از آسمان آب الک می کنند. زمان در خارج است. زبان های فرنگی، مست، در هوا تلوتلو می خورند. کسی که کسی باشد در این حوالی نیست. فی الواقع کسی که کسی نباشد هم نیست. از دور دوچرخه ای می آید و بین تکه های روشن و تاریک بین چراغ ها پیدا و ناپیدا می شود. سرگردانی ذره های آب در زیر نور آرام چراغی که در نزدیکی است آرام آرام شکل می گیرد، شانه می شود، خط خط می شود. باران می شود. زندگی بیش از اندازه سورؤال شده است.

کنار پیاده رو می ایستم. سرم بی اختیار پایین می آید. وقتی که نبودن هست، عظمت بودن را شاید بشود دید. سرم را آرام آرام پایین می اندازم، چه عظیم است اینکه نگاهم را می توانم از آن انتهای تاریکی بیاورم تا به روی کفش هایم. نگاهم را. پاهایم که تکان می خورند، تصویر پاهایم هم تکان می خورند. تقریبا در تناظر کامل.

آرام می نشینم
کنار یک دیوار خیس بر یک زمین خیس، چشمان خیس بر دستان خیس
ببین! چیزی برای از دست رفتن نیست.

من [مکث طولانی]... سوزش که بر گلویم می ریزد، آرام در گوشم زمزمه می کند: چه سینه سوز آه ها که خفته بر لبان ما.

Saturday, December 6, 2014

ریشه دادن مکرر

جایی همین طرفای این لنگرگاه فکر می کنم حرفش را زدیم که " ریشه دادن" در یک مکان، بیشتر خلق فرهنگی-اجتماعی است تا بخشی از فطرت انسانی. به این معنی که بعضی اقوام از روی عادت مهاجران بهتری هستند و بعضی دیگر از روی عادت ساکنین بهتری. همین می شوند که وقتی یک دسته از یک هر کدام از این گروه ها به رفتار گروه دیگر روی می آورد، نمی داند چه گونه باشد و برای همین زندگی اش سخت می شود. مثال یک طرفش همان تجربه ی عشایری است که در زمان رضاشاه به زور شهرنشین و روستانشینان کردند، به قولی " تخته قاپو" شدند و بسیاری شان، به مانند پدر محمد بهمن بیگی نویسنده ی بخارای من ایل من، دچار افسردگی شدید شدند و زندگی شان تباه شد. مثال سمت دیگرش، ماهایی هستیم که از شهر و دیار خودمان مهاجرت کرده ایم آمده ایم به کشور غریب. ماهایی که عادت به صاحب خانه بودن داشته ایم و اینجا شده ایم مهمان. همه اش از این نالانیم که این خانه چه زیباست ولی خانه ی من نیست. 

از آن عجیب ترش این است که شاید به دلایل اقتصادی و کار و غیره، در این ینگه دنیا هم خود آمریکایی هایشان و هم مهاجرها زیاد مهاجرت می کنند. دانشجوها که کاراموزی می روند و فارغ می شوند و از پسا دکترایی به پسا دکترای دیگر می روند و در کنار همه ی اینها خانه و شهر عوض می کنند. شاغلینش هم، علی الخصوص آنهایی که به دنبال ترقی کاری و مالی هستند، زیاد این کار را می کنند. این ناپایداری، اینکه نمی دانی چقدر اینجا هستی، باعث می شود سعی کنی به هیچ چیز دل نبندی. بگذری. نه به رفیق ها، نه به خانه ای که درش هستی، نه به این آب و هوا، نه به این عادت های ساده ی روزمره به مثل قهوه گرفتن از فلان قهوه خانه. دل نمی بندی که درد نکشی. بسیار خوب و منطقی، به شیوه ای طبیعی، یاد می گیری چه جور از جور و درد فاصله  بگیری.

من اما فکر می کنم من چه بخواهم و چه نخواهم از خیل همان " ساکنین" بهترم. من از آن نوع هستم که دلم می خواهد ریشه بدهم. درست است که اگر دلم در جایی ریشه نکند، به وقت کندن و رفتن درد کمتری خواهم داشت، با این حال فکر می کنم که این جور زندگی کردن لطف چندانی ندارد. به وقت رفتن هر چقدر از آن ریشه ها را شد در چمدان می کنیم و بقیه اش در خاک آن خانه و آن شهر و آن قلب ها باقی می ماند و جدایی از آن ریشه ها صد البته که درد دارد. با این حال من فکر می کنم این " متصل بودن" به آن درد جدایی می ارزد. 

وقتی آدم دلش برای چیزی تنگ است، معمولا معنی اش این است که حداقل وقتی چیزی داشته است. وقتی چیزی را بداریم تا اخر عمر ریشه های آن چیز هم در ما باقی می ماند، به مثل مزه ی خوب غذای لذیذی که حتی اگر نباشد، شعور چشایی ما را گسترش داده است و اثرش برجاست. دلتنگی، هرچند سخت باشد، نشانه ی خوبی است. به هوای تعدیلش، نباید از ریشه مایه گذاشت. 

سحرها ریشه می کنیم،  روزها برگ می آوریم، غروب ها از ریشه کنده می شویم، شب ها دل تنگی می کشیم و در خواب از داخل دوباره جوانه می زنیم. این جور ما می توانیم، تمام، زندگی کنیم...هر روز و هر روز و هر روز.

صلح بی مُسکن

ٍبعضی وقت ها هیچ مُسکنی حال آدم را خوب نمی کند، نه خوراکی خوشمزه ای ورق را بر می گرداند، نه فیلم و موسیقی خاصی از این دیوار دور قلب رد می شود، نه حضور جمعی و نه نفس دوستی این ابر سیاه را می پراکند،  نه حال دادنی به کسی و خیر کردن هوای سینه را سبک می کند،  نه حتی زنگ زدنی به مادر کاری از پیش می برد. این مسکن ها همه اش در مواقعی کار می کنند. انگار شرط های لارم برای " خوب بودن" هستند، شرط هایی که گاهی وقت ها همه شان هستند و آدم باز هم" خوب " نیست، می رود و التماس شان می کند که تو را به خدا بیا این را بگیر و حال من را خوب کن. آدم حتی می تواند برود مسکن جدید پیدا کند و گستره ی مسکن ها را زیاد کند و با جدیدترها بیشتر بازی کند تا وقتی برسد که دوباره مسکن ها اثرشان کم بشود. بدبختی مُسکن های خوب و اورگانیک این است که آدم به سختی میتواند بفهمد که فلان کار و فلان چیز مسکن است، از آن رو که هم مصرف خوب دارند و هم مصرف بد، فی الواقع " خوب " و " بد" تنها از نیت آدم می آید، از اینکه از روی ترس دارند فلان کار را می کند یا از روی درک. همه مان می دانیم که آخرش آدم خودش با خودش تنهاست ولی خوب، چون نمی فهمیم اش، مسکن مصرف می کنیم تا از دردسر این حرف فرار کنیم.

اینها را گفتم که بگویم، قدر این لحظات بی مسکن را باید بدانم... اگر چیزی که چیز باشد، باشد، از همین لحظات بی مسکن می شود شروعش کرد و یک روز، خدا را چه دیدی، شاید مسکن بود و از روی شعور، به  قصد مسکن، مصرف نکردیم

Tuesday, December 2, 2014

مقدمه

من پیچیده و گرفته و پر گو
تو خوش عطر و ساکت و مهربان
قطره ای که باشی ام، سرخ و باز می شوم
ای چکیده ی لیمو بر گلِ گاو زبان

کسب ادراک از این جمع پریشان کردن- آنلاین

همه، شاید هم بهتر است بگویم: اکثر، ما پدیده ی " لایک خواهی" در چهره نامه و سایر جاها را تجربه کرده ایم. من هم از قاعده مستثنی نیستم، هرچند که دلم می خواهد احساس کنم برایم مهم نیست چه کسی و چند نفر انگشت شست رو به بالا حواله ی احوالم می کنند، اگر با صداقت نگاه کنم، برایم مهم است.

چند سوال جالب اینجا وجود دارد. اولا: چرا لایک گرفتن لذت دارد؟ دوم: نسبت لایک به کامنت چه چیز را نشان می دهد؟ سوم: هیچ لایکی نگرفتن چه چیز را نشان می دهد چهارم: هیچ کامنتی نگرفتن چه چیز را نشان می دهد  پنجم: اگر می توانستم مخاطبین و خواننده های مطالبم را دقیقا انتخاب می کردم، چه گونه این کار را می کردم ؟ ششم: اینهایی که کلا چیزی را به طور اجتماعی به اشتراک نمی گذارند، فازشون چیه؟  سوال آخر اینکه اصلا همه ی اینها برای چه ؟ این توجه از اجتماع گرفتن برای چه است ؟ 
اینها سوالات خوبی هستند و جواب های خوبی هم دارند ولی در پی این حدود یک هفته فکر کردن و بازی کردن با ایشان به چند مطلب در ظاهر بی ربط رسیدم که اتفاقا بسیار مرتبط ند.
اول آنکه یک مطلب در میان این همه توجه گرفتن و نگرفتن گاهی از دست می رود و آن "لذت خلق کردن" است. من فکر می کنم لذت اولین هر نویسنده همین باشد که داری داستانی، اثری، چیزی خلق می کند و به وجود آوردن آن را نه به خودش و نه به مخاطبین که به خود اثر مدیون است. 
دوم، اهمیت ارتباط یک طرفه غیر " اینتراکتیو" است، به این معنا که ارتباط به نوعی باشد که مخاطب فقط بشنود و ببیند و بخواند و مستقیم پاسخی نداشته باشد. کتاب مثال غایی ارتباط یک طرفه است. حال، در مورد مطالب آن لاین، امکان ارتباط دو طرفه هست ولی این الزام آور نیست، یعنی کماکان عده ای می آیند و می خوانند و مستقل از اینکه خوششان بیاید یا نه، می روند. اگر خالق اثر بداند که عده ی زیادی هم چنین می کنند و حتی اگر خوششان بیاد بدون لایک و کامنت می روند، برداشتش از این عددها متفاوت می شود. در مثال کتاب اما تعداد فروش تا اندازه ای فیدبک خوبی از محبوب خلق شدن است ( هرچند که محبوب خلق شدن الزاما دلیل بر قوت آن اثر نیست). نتیجه ی این حرف تا اندازه ای این است که این انتشار مطلب به صورت آن لاین تا اندازه ی شتر گاو پلنگ است و بازخوردی که آدم می گیرد کلا ربط چندانی به درجه ی محبوبیت عمومی و از آن مهمتر به کیفیت اثر ندارد.

سوم، همبستگی ای است که در میان نوع نوشتن ها و احوال آدم ها می بینم. حرف اول این است که آدم معمولا اگر با خودش و زندگی ش در صلح باشد، مطالب شخصی زیادی در فضای عمومی پخش نمی کند. منظورم از فضای عمومی، فضایی فراتر از خانواده ی نزدیک و فضای دوستانه ی زیر حداکثر 5-6 نفره است. دلیلم هم برای این ارتباط معنایی برقرار کردن بین " در صلح بودن" و " مطلب شخصی در فضای عمومی منتشر نکردن" این است که اکثر همین افراد در فضای عمومی دست به چنین کاری نمی زنند و این رفتار غیریکسان می تواند از آن رو باشد که فضای آن لاین کمی این ابراز را آسان تر کرده است. انگار جای یک چیزی خالی است که تعداد لایک ها و کامنت ها قرار است پرش بکند، انگار این مخاطب را ندیدن و رو در رو درد دل نکردن  هیچ کدام از این رفتارها اما دلیل بر خوب و بد بودن نیست، نه ابراز کردن و نه نکردن، نه در صلح بودن و نه نبودن، نه به اشتراک گذاشتن نه نگذاشتن.

چهارم: احوال اینهایی هست که چیزی منتشر نمی کنند. هرچه حساب کردم دیدم هیچ قاعده ای نمی توانم برایشان ببافم. به اشتراک نگذاشتن می تواند دلایل بسیار داشته باشد و شما اگر از آن دسته ی به اشتراک نگذار هستید، خودتان بهتر دلیل خودتان را می دانید. تنها دو نکته در این جا وجود دارد، اول انکه به اشتراک نگذاشتن یا بهتر بگویم، سکوت کردن، خودش یک سیگنال معنا دارد است که هرچند به تنهایی نمی تواند اطلاع دقیقی از حال یک فرد بدهد، در کنار سایر مشاهدات می تواند به یکی از چند دسته رفتار کلی ختم بشود.

آخر: اینها همه حرف پراکنده است. با مشاهده از فضای آنلاین کسی نمی تواند کسی را بشناسد. این حرفها اگر فایده ای داشته باشند این است که هر کس در مورد خودش مشاهده کند و ببیند کجا قرار دارد و حال و رفتارش چه گونه است. مشاهده از فضای آن لاین را بگذارید زمین، بروید هر کس را می خواهید بشناسید از روبرو بشناسید یا که اگر برایتان مقدور نیست، توهم انلاین نزنید. خلاص

Sunday, November 30, 2014

زندگی بال و پری دارد

از عشق اگر بازگشتن کاملی متصور نیست، از مرگ بازگشتی ممکن نیست. خوب که نگاه می کنم مرگ جذاب ترین بخش زندگی است.

به حوالی تولدم که می رسد، حالم کمی عجیب می شود. تا مدت ها نمی دانستم، چرا، فقط آن چند روز گوشه کناری مخفی می شدم، به حال خودم. امسال پیش آمد که در آن ایام کمی در احوالات خودم نگاه کنم، دیدم که انگار این روز می خواهد بیشتر از هر چیز این نکته را حالی ام کند که من روزی به دنیا آمده ام، یعنی قبلترش نبوده ام، یعنی این دنیا مستقل از من بوده است، یعنی این دنیا مستقل از من خواهد بود، یعنی یک روز من از این دنیا می روم. نزدیک شدن به این درک که این دنیا مستقل از من خواهد بود ترس دارد.

نشستم در این مدت، به بزرگداشت مشاهده ی این ترس، چند مستند در مورد "مرگ" دیدم. اولی، از زندانی در ایالتی جنوبی بود که زندانیان حبس ابدی زیاد دارد و تعداد قابل توجهی در زندان از دنیا می روند. بخشی در زندان داشتند که تمرکزش برای مراقب از زندانیان با حال وخیم بود و زندانیان جوان، بعد از گذراندن دوره ی کوتاه آموزشی، به عنوان داوطلب مراقبت از این زندانیان بیمار را به عهده می گرفتند.

دیدن داستان آن زندانیان مریض، عجیب بود ولی همراه شدن با آن جوانان محکوم به مرگ در زندان، عجیب تر. ترکیب فوق العاده ای از مرگ و زندگی داشتند، ناباورشان می شد، افتاده و فروتن می شدند، مهربان می شدند.

مستند دیگری در مورد " مرگ با شرف" یا death with dignity، بود، همان قانونی که به بیماران ناعلاج این امکان را می دهد که این گزینه را داشته باشند که با دارویی سمی، مرگ خودخواسته داشته باشند. برای آنها دیگر داستان در لحظه مردن نبود، همیشه می توانستند یک روز یا چند روز دیگر زنده بمانند ولی اما درد زندگی ماندن برایشان زیاد بود. در ماه های آخر سفرهای نرفته را می رفتند، در روزهای آخر وسایل شان را به دوستانشان هدیه می دادند و جاهای رفته را برای بار آخر زیارت می کردند،  در دقایق آخر عزیزانشان را بغل می کردند و می بوسیدند، و در لحظه های آخر، قبل از از هوش رفتن، از نرمی و زیبایی مرگ زمزمه می کردند.

انگار تند شده ی زندگی بود، همه می دانیم که یک روز می میریم و در عین حال مجبور نیستیم امروز بمیریم. همه درد زنده ماندن را می کشیم. با این حال، این بیماران برتری بر حال ما زنده مانان داشتند و آن این بود که جز برای بردن آن لذت های ناب، زنده نمی ماندند. درد شان و ددلاین شان آن قدر جدی بود که جز برای لذت بردن از تک تک لحظاتشان، صرفه ای برای زنده ماندن نبود و همین، زندگی شان را خوب و بی استرس می کرد.

صفر و یک نیست اما من فکر می کنم ایراد این عمرهای ما این است که نه آن قدر کوتاه است که ما در هر لحظه، کوتاهی ش جلوی چشم مان باشد و در نتیجه به لحظه لحظه اش واقف ببریم، و نه بی نهایت است که با خیال راحت مصروف به غم و غصه و گندش بکنیم و همیشه فرصت جبران داشته باشیم. با این حال، این " فهمیدن " این واقعیت، که مرگ مان نزدیک است، به زندگی شاید که معنا بدهد. من فکر می کنم اگر که برای خودمان حق خودکشی قایل باشیم، زندگی لذت بخش تر و جذاب تری را تجربه می کنیم چون حس می کنیم که " مجبور" به زندگی نیستیم و حتی اگر ما از این گزینه ی خودکشی استفاده نکنیم، خود مرگ به سراغ مان می آید. من فکر می کنم که خوب است که مرگ را در زندگی مان داشته باشیم و با آن برخورد کنیم. با حضور وسیع مرگ، زندگی مان به نحوی واقعی اوج می گیرد.