Tuesday, October 21, 2014

مسیر استدلال های اسیدی

داستان اسیدپاشی به خانم های جوان در اصفهان، این روزها نقل فیس بوک و اخبار و غیره است و خوب، مشاهده ی این اظهار نظرها و برخورد رفقا و غریبه ها با این داستان، خود مشاهدات جالبی در بر دارد.  یک مطلب قابل ذکر به نظرم، ضعف مفرطی است در شیوه ی استدلال ها در این باره می افتد. 

بگذارید با این مقدمه شروع کنم که بیاییم هر استدلال را به سه بخش فرایض، مسیر استدلال، و نتیجه تقسیم کنیم. بدیهی است که یک استدلال درست نباید در بند رسیدن به نتیجه ی خاصی باشد یا به عبارت دیگر، مسیر استدلال نباید با هدف رسیدن به نتیجه ی خاصی ساخته بشود. این بی طرفی در استدلال در عمل به این شیوه به دست می آید که در هر بحث، فردی یا عده ای به عنوان موافق و فرد یا عده ی دیگری مخالف بر سر موضوعی گفتگو می کنند و به این شیوه، هر یک از یکی از hypothesis ها دفاع می کند و این دو جهتی بودن، در عمل بی طرف بودن استدلال را قوت می دهد. می توانید به این شکل نگاه کنید که در یک دادگاه ما، در مقام قاضی، نمی بایست فرضی مبنی بر بیگناه بودن و یا گناهکار بودن متهم نداریم بنابراین اجازه می دهیم دادستان تلاش کند که با فرض گناهکاری استدلال هایش را بنا کند و وکیل مدافع هم با فرض بی گناهی استدلال هایش را بنا کند و به صحبت های هم پاسخ بدهند و ما این وسط به دنبال حرف صحیح بگردیم. [البته در بسیاری از سیستم های قضایی " پیش فرض بی گناهی" وجود دارد. به این معنا که حتی اگر دادگاه به نتیجه ی خاصی مبنی بر گناهکاری یا بی گناهی نرسید، متهم بنا به پیش فرض آزاد می شود. در مقال ما البته این فقط مثالی برای تبین یک استدلال صحیح است و بحث ما حقوقی نیست]. ناگفته معلوم است که " یک طرفه به قاضی رفتن" چه نتیجه ای خواهد داشت و چقدر بر شیوه ی قضاوت، مستقل از اینکه آن یک طرفی که به قاضی رفته است محق باشد یا نه، تاثیر گذار است. بیایید به چنین مدل استدلالی که در آن تنها یک طرف گفتگو وجود داشته باشد و به تاثیری که این رفتار بر صحت مسیر استدلال، و تاکید می کنم: نه الزاما بر صحت نتیجه استدلال، می گذارد، استدلال تک جهتی بگوییم.

بخش خوبی از اظهار نظرها در مورد این داستان اسیدپاشی مثال خوبی از یک استدلال تک جهتی است، به این معنا که اگر شمای نوعی در جهت محکومیت اسیدپاشی صحبتی بکنید، به احتمال خیلی زیاد صحبت شما مخالفی نخواهد داشت. به عبارت دیگر، آن قدر این داستان زشت و غیرانسانی است که هیچ کس حتی تندروترین ها هم با آن مخالف هستند ( مثلا فرمانده حزب الله اصفهان هم حداقل در کلام آن را غیر انسانی و زشت می خواند). مگر آن که خودتان پایبند به ساخت استدلال صحیح باشد، نظارت و فشار عمومی چندانی برای آن وجود ندارد.

اتفاقی که این وسط می افتد این است که در استدلال هایی که می شنویم، یک "نتیجه" داریم که به طور قطعی درست است و وجود این " نتیجه ی قطعا درست" باعث می شود که افراد توجه چندانی به "مسیر" استدلال خودشان یا طرف مقابل شان نکنند. به عبارت دیگر، مهم نیست که شمای نوعی چه ادعایی می کنید و چه کسی را محکوم می کنید و با چه مسیر استدلالی این کار را می کنید، همین قدر که به نحوی در انتهای صحبت تان این مطلب را القا کنید که اسیدپاشی را محکوم می کنید و از قربانیان حمایت می کنید، کسی دیگر به نوع استدلال تان توجه چندانی نمی کند.

 این به طرز جالبی به این تیوری دلالت می کند که آدم ها معمولا قبل از اینکه به یک مطلب به طور تحلیلی فکر کنند، به یکی از طرفین استدلال حس قبول بیشتری دارند، به قولی null hypothesis دارند. مثلا در این مثال خاص، هر گفتاری که در مذمت اسیدپاشی باشد، به طور دیفالت درست به نظر می آید، مگر آنکه خلافش ثابت بشود. به همین دلیل، این قدر "مسیر استدلال" های مزخرف که در این مورد خاص "نتیجه" هایشان درست است زیاد می شود. می توانید ببینید که اگر " نتیجه " تا این اندازه درست نبود، چقدر ملت می توانند مسیر استدلال های اشتباه همدیگر را تشدید کنند و به توهم صحت نتیجه نزدیک بشوند. برای همین است که در یک استدلال شایسته است که دغدغه مان ساختن یک "مسیر استدلال" قوی باشد و خودمان را از دلبستگی به هرکدام از "نتیجه" های بحث دور بداریم [که البته از لحاظ انسانی به طور مطلق ممکن نباشد ولی خوب، هدف خوبی برای نزدیک شدن است].

Monday, October 20, 2014

در مقامات طمع

همه ما ناراحتی و دردهایی را تجربه می کنیم و خوب، بعد از احساس کردن شان و بنا به موقعیت، روش های مختلفی برای واکنش دادن داریم. به طور کلی و تا جایی که من می دانم، سه دسته عکس العمل در برابر درد و ناراحتی وجود دارد. اولی تسکین دادن موقت یا به قولی مسکن خوردن است و این روش فی الواقع رایج ترین شیوه است. انواع و اقسام مسکن ها وجود دارد، از گریه کردن و درد دل کردن و نوشتن و هرگونه ابراز کردن بگیرید تا الکل و مواد مخدر و غیره. روش دوم که درصد کمی از جامعه آن را درست انجام می دهند، تحلیل کردن است، فکر کردن و هم فکری کردن به این که چرا چنین دردی وجود دارد و چه باید کرد. روش سوم که در بین جماعت تحلیلگر درصد بسیار کمی آن را حداقل آگاهانه می شناسند، مشاهده و سکوت است. همه ی اینها را گفتم که حرف دیگری بزنم. 

علت درونی بسیاری از درد ها، ترس های درونی ما است ( این حرف به انحای مختلف گفته و شنیده شده و برای همین من " چرایی " این عبارت را اینجا نمی گویم ولی اگر کسی این حرف برایش محل تردید است، شایسته که آن را ندانسته به طور کلی قبول نکند.) برای شناختن این ترس ها، روش سوم که مبتنی بر مشاهده است کاربردش از همه بیشتر است ولی خوب، این مشاهده یک الزام دارد و آن " رها کردن " است. به این معنی که آدم افکار و احساساتش را سفت نگیرد و بگذارد جریان بیابند. مسلم که این جریان یافتن گاهی اوقات و حداقل تا وقتی که توان هدایت و درک ما بیشتر بشود، ممکن است که آسیب هایی هم برساند. با این حال، هرچه آن ترس عمیق تر باشد، آن رها کردن باید ریشه ای تر اتفاق بیافتد. 

یکی از مصادیق رها کردن، هدف نداشتن در مشاهده است. هدف داشتن در مشاهده، بخشی از روش حل مسیله است و مشاهدات را جهت دار می کند و باعث می شود بخش خوبی از مشاهداتی که می بایست تصادفی اتفاق بیافتند تا تصویر واقعی را تشکیل دهد، ضبط نشوند و رد بشوند برود. هدف داشتن در مشاهده را می خواهم به شیوه ی دیگری بیانش کنم و اسمش را بگذارم " طمع و ولع دانستن".

من فکر می کنم گاهی باید طمع دانستن را هم رها کرد و در این صورت است که یک روز، آن دانستن به سراغ آدم می آید. وقتی که طمعی برای دانستن داریم، مشاهداتمان را از همان طمع شکل می گیرد و در راستای تشکیل یک " فهم زودرس" شکل می گیرند که این الزاما با واقعیت در تناظر نیست.

گاهی باید طمع رها شدن، طمع شاد شدن، طمع به صلح رسیدن، و غیره را هم رها کرد. گاهی باید حتی طمع رها شدن را هم رها کرد، جوری که انگار قرار نیست هیچ جوری بشود. همین هست، تا ابد همین است، هیچ خبری نیست. خالی است.

Friday, October 17, 2014

درد و آنچه در آن است

از فیزیکی و روحی اش، که اگر خود مداقه کنید فرق چندانی هم ندارند، همه مان مبلغ خوبی اش را در زندگی شریف مان می پیماییم. درد فیزیکی را می گویند که بیشتر علامت اتفاقی است که می افتد، مثلا دستی شکسته است یا که از این دست. از طرف دیگر، به سبب تنظیم رفتار هم خوب است، مثلا اینکه آدم به موقع پادرد، فشار کمتری به آن پا می آورد.

در مقام روح کارکرد درد شاید کمی فراتر باشد. من فکر می کنم، و این یک بلند بلند فکر کردن است، که درد تبدیل فهم برون به زبان فهم درون است. اینجور بگویم که ما یک شعور بیرونی داریم و یک شعور درونی. شاید این دو با آن خودآگاه و ناخودآگاه در ارتباط باشند. شعور بیرونی وسیله ی ارتباط با دنیای بیرون است و شعور درون، وسیله ی ارتباط با دنیای درون، و آدم ها می توانند در این عرصه ی بیرونی و درونی با ترکیبات مختلفی با شعور و یا بی شعور باشند. این را هم اضافه کنم که بخش عظیمی از آدم ها از بیخ اصلا فهم درونشان را درک نمی کنند و با آن در ارتباط نیستند و حسی از آن ندارند و برای همین خیلی فرایند های روح شان را درک نمی کنند.

 این فهم بیرون و درون با هم در ارتباط هستند و در حالت بهینه با همدیگر در تعادل به سر می برند و نسبت به هم
" به روز شده " هستند . فهم درون بر روی فهم بیرون تاثیر زیاد دارد ولی در این مجال می خواهم از تاثیر فهم بیرون بر فهم درون بگویم که معمولا خیلی آرام اتفاق می افتد. معمولا سیر تغییرات در دنیای درون، برخلاف دنیای بیرون، به طور خاص خیلی آرام است برای همین وقتی که تغییر ناگهانی در دنیای بیرون اتفاق می افتد، زمان قابل توجهی طول می کشد که این " فهم بیرونی" به زبان
" فهم درون" ترجمه بشود.

وقتی که سرعت تغییرات در فهم دنیای بیرون زیاد می شود، و اطلاعات زیادی باید به فهم دنیای درون منتقل بشود، این سیستم فهم تا اندازه ای تغییر می کند و " فهم" را در تکه های بزرگتری به داخل سیستم فهم درون می فرستد. این تکه های بزرگتر معمولا با " درد " همراه ند. 

می توانیم به این تکه های فهم ناگهانی دردناک به چشم آپدیت های نرم افزار نگاه کنیم. بسته به نوع و اندازه ی کل آپ دیت، تا اندازه ای می شود این آپدیت شدن را به عقب انداخت ولی تا همیشه نه. برای همین است که بهترین کار این است که کارهای ضروری تان را با شعورتان را انجام بدهید و بعد در جایی امن، بدون مزاحمت زیاد و یا حتی با حمایت های لازم قرار بگیرید تا این بسته های آپدیت دانه درشت بیایند و کارشان  را انجام بدهند. در زمان و مکان درستی قرار بگیرید و بعد، بگذارید درد بیاید، جریان بیابد، شاید اگر تاخیر زیاد خورده باشد قدری کاویدن بخواهد تا سر نخش هویدا بشود. بعدش فقط جایی خوب قرار بگیرید تا بیاید و سیستم شعور درون تان را عوض بکند.

هیچ راهی جز نصب تمام این آپدیت ها نیست. هیچ راهی جز رفتن تمام این بالا و پایین ها نیست. به سیستم شعور درونتان فقط می توانید اعتماد کنید. در میانه ی پروسه ی درد با خودتان مهربان باشید. اگر می توانید تکه های اپدیت، شما بخوانید تکه های درد، را به اندازه ای که در توان تان هست میل کنید. نه نقطه ی درد تان را فشار بدهید، نه رهایش کنید. بگذارید کارش را بکند. هیچ راهی جز آرام آرام ترجمه کردن دستاورد فهم بیرون به فهم درون نیست. هیچ راه بازگشت به جایی که فهم بیرون تان هنوز این دانسته ی جدید را نفهمیده وجود ندارد، وقتی فهمیدید، دیگر فهمیدید. بعضی شاید تصمیم بگیرند فهم بیرون را دست کاری کنند که از بیخ چیزی نفهمند، آن هم داستان خودش را دارد. 

یک مثال خوب در این زمینه وقتی است که کسی عزیزی را ناگهانی از دست داده است. فهم بیرون می فهمد که آن فرد دیگر نیست و زمان زیادی طول می کشد که " باور کند" که آن فرد دیگر نیست و از درون با آن به صلح برسد.

بعضی دردها، فی الواقع بالا رفتن فشار جریان فهم از بیرون به درون است.

Tuesday, October 14, 2014

آرزو بر جوانان خسته عیب نیست.

با دوستی حرف از مفهوم " مرشد" بود و اینکه چقدر خوب بوده آن وقتی که بوده. کسی که بداند راه و چاه کجاست و به وقت ندانستن و گیجی دستت را بگیرد و نگذارد که زیاد از حد خراب کنی... انگار یک جوری " بیمه " است، نمی گذارد از حد حداقلی بدبخت بشوی. در آن بحث من می گفتم که خوب بود اگر که بود ولی آن مفهوم دیگر در این روزگار پسا مدرن که هیچ چیز جدی نیست و هیچ کس هم نیست که بتواند بگوید که می داند و همه کس همه چیز را دانند و از این دست، آن مفهوم نمی تواند که وجود داشته باشد. 

این را گفتم ولی این روزها کمی از جان شیرین ترسناکم. آدم نمی داند چقدر باید که در خویش غور کند. بعضی وقت ها، در آن جستجوی هزارتوی درون به جایی می رسی که به مانند فیلم های ایدیاناجونز، یک سکویی است و چیزی در میانش براق است. می روی، هزار حس به تو می گویند که دست نگذار ولی خوب، این همه راه نرفته ای برای دست نگذاشتن. نه به نیت بهبود اوضاع، بلکه از روی کنجکاوی آن چیز براق را تکان می دهی و هزار سال سنگ و خاک بر سرت فرو می ریزد و تو می مانی و آن همه آوار و یافتن راهی برای نفس کشیدن و از این دست. حالا به جای " یک جسم براق"، بگذار " یک ترس" ... چه فرق می کند. 

نه که جای نگرانی باشد ولی خوب، اخیرا برای زنده ماندنم ( نه زندگی کردنم) کمی اندیشناک می شوم. واقعا عظمتی است این معجزه که من و یا شاید ما، هنوز نابود نشده ایم و خوب گاهی فکر می کنم من از این معجزه در حال سو استفاده ام. گاهی فکر می کنم که خوب بود واقعا اگر گاهی راهی بهتر از آزمون و خطا کردن در شناخت بود. هیچ کاری به جز دست زدن به آن ترس براق وجود ندارد. وقتی بهش دست می زنی، برمیگردد و در صورتت نگاه می کند و می فهمد که قابل مشاهده شده است و از تاریکی بیرون آمده و آن قدر خودش را به در و دیوار می زند تا که به صلح با روشنایی و فهم برسد. در این رسیدن هم هیچ عجله ای ندارد. خلقت هم که برای درد کشیدن موجودات از جمله ما کوچکترین ملاحظه ای ندارد، به چپ مبارکش هم نیست که آدمیزاد برای یک اشتباه کوچک یا چندر مثقال فهم چقدر باید درد بکشد.

خلاصه خوب بود اگر مرشدی بود که می شد بشینی کنارش، یک لیوان چایی یا یک نخ سیگار برایت از سر دل بگیراند،  این حرف ها را برایش بزنی یا که از آن بهتر، هیچ چیز نگویی، و اون سری تکان بدهد و فقط یه کلمه از روی شعور بگوید " می فهمم آقاجون ... می فهمم" یا که تا وقتی سیگار به آخر و چایی به یخ برسد، به چشم هایت نگاه کند و حضور بیابد و هیچ چیز نگوید.

Tuesday, October 7, 2014

در کرانه های غروبی این سرزمین شمالی
پاره ای تو را دوست می دارم، پاره ای تو را دشمن
من، جزیره ای کریمه.

Sunday, October 5, 2014

در مذمت مهربانی

مهربانی، به مثل شکر و روغن غذا است که اگر به فیل نپخته بزنیدش، تبدیل به خوراکی لذیذی می شود. مهربانی باطل السحر بسیاری از اخلاق های بد است. اکثر مردم منظورشان از اینکه فلانی" ادم خوبی است" این است که آدم مهربانی است، علی الخصوص اگر که کمی هم مردم دار و کمک کننده هم باشد. به دوستانتان فکر کنید، اگر مهربانی را از خلقیات ایشان بردارید، چند تایشان واقعا قابل دوستی هستند؟ سوال اصلی شاید این باشد که مهربانی چیست؟ تعریفش چیست؟ سوال خوبی است ولی بگذارید برای این بحث به برداشت های شخصی مان از مهربانی بسنده کنیم.

 از آن طرف دیگرش را هم ببینید، مهربانی می تواند حجابی برای مخفی کردن ایرادات بسیار باشد. به قول دیگر، شما اگر انسان مهربانی باشید، بسیار کمتر از یک انسان نامهربان این فرصت را می یابید که در بازخوردتان از سایرین، ایرادات خودتان را ببینید. 

کاری که مهربانی می کند، به زعم من، این است که با کودکِ درون سایر آدم ها رزونانس می کند. به همین دلیل است که معیارهای عقلی چندان برای ایجاد چنین ارتباط هایی درگیر نمی شوند. این رزونانس از یک طرف به بهبود کودکان عالم!، از جمله فرد مهربان، کمک می کند و به ایشان لذت و آرامش می دهد، از طرف دیگر به طور بالقوه می تواند فضایی را بسازد که عاقلان و بالغان را به آن راه چندانی نباشد و چمنین فضایی خطرناک و از صلاح و تعادل به دور است. 

آدم هایی که مهربان نیستند، به نحوی قابل اعتماد ترند به این معنا که انگار عریانند، خوب شان و بدشان به چشم عقل معلوم است. از سوی دیگر، تا مهربانی نباشد، انگار که آن رابطه انسانی به مثل زندگی کردن در یک اتاق سیمانی، مطمین لکن سرد و بی روح است.

Friday, October 3, 2014

داستان ما

1: یه رفیقی هست به اسم کمال. یه وقتی بود که هر وقت با کمال هم رو می دیدیم و یا چیز جالبی می دیدیم، اسم هم رو صدا می زدیم و می گفتیم: "ککممااال حالا چی کار کنیم ؟ " کمی بزرگتر که شدیم، علامت سوال را از اخر جمله برداشتیم. این روزها، اگر هم بگوییم، می گوییم: "کمال، حالا چیکا کنیم" و پشت بندش لبخند عجیبی می آید. 

2: من دهانم باز مانده است از عظمت این داستانی که درش هستیم. هیچ قصه ای، فیلمی؛ رمانی به ظرافت و واقعیت داستان ما نیست.

3: روزی بعد از یکی دو سالی، یکی دو سال سختی، به دیدار دوستی رفتم.زنگ زدم، در را باز کرد، نگاهم کرد، بی صدا دستم را گرفت بردم دم پارکینگ خانه شان روی زمین نشستیم. کنار هم. بی صدا. یک ساعتی گذشته بود که آرام برگشت و گفت: سلام، خوبی؟

4: اگر ناامیدی بد است، نقطه ی درستش الزاما " امید" نیست، بلکه می تواند " نه امید و نه ناامیدی باشد". اگر انتظار از سایرین داشتن بد است، نقطه ی تعادلش " انتظار نداشتن از سایرین" نیست، بلکه می تواند " نه انتظار داشتن و نه نداشتن " باشد. اگر زیادی نوستالژیک بودن و در گذشته بودن بد است، تعادلش نوستالژیک نبودن و در گذشته نبودن نیست، بلکه " نه در گذشته بودن و نه در گذشته نبودن" است. تعادل اینها شاید که در استقلال باشد.
4: با مست راستین، که دلش برقرار باشد، گاهی می گوییم:" عمو، قصه ی ماا رو کی می خونه."