در مدل سازی ریاضی می گویند که هر مسیله، یک دوگان دارد. این دوگان چیزی شبیه به همان همزاد است، مثل همزاد در فیلم حسن کچل. مسیله ی دوگان همه چیزش خلاف مسیله ی اصلی است، به جز جوابش. به قول دیگر، شما اگر یک مسیله ی را حل کنید و مسیله ی دوگانش را هم حل کنید، جواب هر دو یکی خواهد بود. برای همین است که در برنامه ریزی ریاضی گاهی به جای اینکه یک مسیله را حل کنند، دوگانش را حل می کنند یا حداقل با حل نصفه نیمه ی دوگانش، یک حد بالایی یا پایینی برای جواب پیدا می کنند. جواب بهینه ی چنین مسیله همیشه بر روی مرز نازک بین دو فضا اتفاق می افتد.
من فکر می کنم که بعضی از مفاهیم این دنیا هم چنین رابطه ی دوگانگی با هم دارند. نقطه ی بهینه ی هر کدام در مرز تعادل با دیگری اتفاق می افتد. مثلا شادی و آزادی. بیایید فرض کنیم که آدم های این دنیا را به دو دسته ي شادی/خوشی طلب و آزادی/معرفت طلب می توانیم تقسیم کنیم، به این معنا که یا شادی و یا آزادی را در اولویت ارزش ها و زندگی شان دارند. در این صورت ادعای من این است که ایشان به هدف اول شان نمی رسند مگر آنکه گوشه ی چشمی به دومی داشته باشند. مثلا کسی که برای رسیدن به شادی از معرفت کناره بگیرد و فقط " خوش" باشد و به دنبال لذت باشد، از بخش قابل توجهی از شادی محروم می ماند و آن شادی ناشی از آزادی از نادانستن است. به همین منوال، آن کسی که به دنبال آزادی و معرفت است و از شادی و خوشی به کلی کناره می گیرد، مثلا می رود مرتاض می شود، از بخشی از معرفت که در شادی تنیده است محروم می ماند. انکار شادی همان قدری با آزادی/معرفت در تناقض است که بنده ی شادی بودن و تنها به دنبال شادی بودن.
مثال دیگرم، مومن بودن و رحم داشتن است. من ایمان را باوری می دانم که بر اساس ارتباطش با فطرت آدم و درون هر کس شکل گرفته است. به قول دیگر، آن ایده اولوژی بعد از آنکه با فطرت انسانی هم زاد شد، تبدیل به ایمان می شود و این ایده اولوژی می تواند دینی، اخلاقی، و یا انسانی ( مبتنی بر ارزش های انسانی و نه الزاما دینی ) باشد. زیبایی ایمان هم از هم-آهنگی اش با درون آدم است. درون ادمیزاد، اگر که درست بشنویمش، رحم دارد ( براساس تحقیقات روانشناسی، حداقلش این است که در حال های روانی نسبتا سالم این "رحم" در انسان و میمون ها قابل مشاهده و تکرار پذیر است). ایمانی که از درون بیایید نمی تواند که بی رحم باشد. برای همین است که ایمانی که منجر به رفتارهای خشن، چه در سطح فردی و یا اجتماعی، بشود، از کمال مطلوب ایمان به دور است. از سوی دیگر هم، آدمی که رحم دارد، به سبب ارتباطی که با درونش دارد، خواهی و نخواهی آن رحم را به سایر ارزش ها می بایست که تعمیم بدهد تا به کمال رحم برسد. این تعمیم رحم به سایر ارزش ها، همان ایمان در شکل واقعی اش است.
از جمله بندی های شبه فلسفی که بگذریم، خلاصه اش این است: برای خیلی از کارهای خوب احتیاج به یک فلسفه ی ارزشی پیچیده برای فهمیدن خوب و بد نداریم. همین قدر که به خودمان و سایرین رحم کنیم، خیلی خوب است. رحم کنیم.
من فکر می کنم که بعضی از مفاهیم این دنیا هم چنین رابطه ی دوگانگی با هم دارند. نقطه ی بهینه ی هر کدام در مرز تعادل با دیگری اتفاق می افتد. مثلا شادی و آزادی. بیایید فرض کنیم که آدم های این دنیا را به دو دسته ي شادی/خوشی طلب و آزادی/معرفت طلب می توانیم تقسیم کنیم، به این معنا که یا شادی و یا آزادی را در اولویت ارزش ها و زندگی شان دارند. در این صورت ادعای من این است که ایشان به هدف اول شان نمی رسند مگر آنکه گوشه ی چشمی به دومی داشته باشند. مثلا کسی که برای رسیدن به شادی از معرفت کناره بگیرد و فقط " خوش" باشد و به دنبال لذت باشد، از بخش قابل توجهی از شادی محروم می ماند و آن شادی ناشی از آزادی از نادانستن است. به همین منوال، آن کسی که به دنبال آزادی و معرفت است و از شادی و خوشی به کلی کناره می گیرد، مثلا می رود مرتاض می شود، از بخشی از معرفت که در شادی تنیده است محروم می ماند. انکار شادی همان قدری با آزادی/معرفت در تناقض است که بنده ی شادی بودن و تنها به دنبال شادی بودن.
مثال دیگرم، مومن بودن و رحم داشتن است. من ایمان را باوری می دانم که بر اساس ارتباطش با فطرت آدم و درون هر کس شکل گرفته است. به قول دیگر، آن ایده اولوژی بعد از آنکه با فطرت انسانی هم زاد شد، تبدیل به ایمان می شود و این ایده اولوژی می تواند دینی، اخلاقی، و یا انسانی ( مبتنی بر ارزش های انسانی و نه الزاما دینی ) باشد. زیبایی ایمان هم از هم-آهنگی اش با درون آدم است. درون ادمیزاد، اگر که درست بشنویمش، رحم دارد ( براساس تحقیقات روانشناسی، حداقلش این است که در حال های روانی نسبتا سالم این "رحم" در انسان و میمون ها قابل مشاهده و تکرار پذیر است). ایمانی که از درون بیایید نمی تواند که بی رحم باشد. برای همین است که ایمانی که منجر به رفتارهای خشن، چه در سطح فردی و یا اجتماعی، بشود، از کمال مطلوب ایمان به دور است. از سوی دیگر هم، آدمی که رحم دارد، به سبب ارتباطی که با درونش دارد، خواهی و نخواهی آن رحم را به سایر ارزش ها می بایست که تعمیم بدهد تا به کمال رحم برسد. این تعمیم رحم به سایر ارزش ها، همان ایمان در شکل واقعی اش است.
از جمله بندی های شبه فلسفی که بگذریم، خلاصه اش این است: برای خیلی از کارهای خوب احتیاج به یک فلسفه ی ارزشی پیچیده برای فهمیدن خوب و بد نداریم. همین قدر که به خودمان و سایرین رحم کنیم، خیلی خوب است. رحم کنیم.
No comments:
Post a Comment