Sunday, November 30, 2014

زندگی بال و پری دارد

از عشق اگر بازگشتن کاملی متصور نیست، از مرگ بازگشتی ممکن نیست. خوب که نگاه می کنم مرگ جذاب ترین بخش زندگی است.

به حوالی تولدم که می رسد، حالم کمی عجیب می شود. تا مدت ها نمی دانستم، چرا، فقط آن چند روز گوشه کناری مخفی می شدم، به حال خودم. امسال پیش آمد که در آن ایام کمی در احوالات خودم نگاه کنم، دیدم که انگار این روز می خواهد بیشتر از هر چیز این نکته را حالی ام کند که من روزی به دنیا آمده ام، یعنی قبلترش نبوده ام، یعنی این دنیا مستقل از من بوده است، یعنی این دنیا مستقل از من خواهد بود، یعنی یک روز من از این دنیا می روم. نزدیک شدن به این درک که این دنیا مستقل از من خواهد بود ترس دارد.

نشستم در این مدت، به بزرگداشت مشاهده ی این ترس، چند مستند در مورد "مرگ" دیدم. اولی، از زندانی در ایالتی جنوبی بود که زندانیان حبس ابدی زیاد دارد و تعداد قابل توجهی در زندان از دنیا می روند. بخشی در زندان داشتند که تمرکزش برای مراقب از زندانیان با حال وخیم بود و زندانیان جوان، بعد از گذراندن دوره ی کوتاه آموزشی، به عنوان داوطلب مراقبت از این زندانیان بیمار را به عهده می گرفتند.

دیدن داستان آن زندانیان مریض، عجیب بود ولی همراه شدن با آن جوانان محکوم به مرگ در زندان، عجیب تر. ترکیب فوق العاده ای از مرگ و زندگی داشتند، ناباورشان می شد، افتاده و فروتن می شدند، مهربان می شدند.

مستند دیگری در مورد " مرگ با شرف" یا death with dignity، بود، همان قانونی که به بیماران ناعلاج این امکان را می دهد که این گزینه را داشته باشند که با دارویی سمی، مرگ خودخواسته داشته باشند. برای آنها دیگر داستان در لحظه مردن نبود، همیشه می توانستند یک روز یا چند روز دیگر زنده بمانند ولی اما درد زندگی ماندن برایشان زیاد بود. در ماه های آخر سفرهای نرفته را می رفتند، در روزهای آخر وسایل شان را به دوستانشان هدیه می دادند و جاهای رفته را برای بار آخر زیارت می کردند،  در دقایق آخر عزیزانشان را بغل می کردند و می بوسیدند، و در لحظه های آخر، قبل از از هوش رفتن، از نرمی و زیبایی مرگ زمزمه می کردند.

انگار تند شده ی زندگی بود، همه می دانیم که یک روز می میریم و در عین حال مجبور نیستیم امروز بمیریم. همه درد زنده ماندن را می کشیم. با این حال، این بیماران برتری بر حال ما زنده مانان داشتند و آن این بود که جز برای بردن آن لذت های ناب، زنده نمی ماندند. درد شان و ددلاین شان آن قدر جدی بود که جز برای لذت بردن از تک تک لحظاتشان، صرفه ای برای زنده ماندن نبود و همین، زندگی شان را خوب و بی استرس می کرد.

صفر و یک نیست اما من فکر می کنم ایراد این عمرهای ما این است که نه آن قدر کوتاه است که ما در هر لحظه، کوتاهی ش جلوی چشم مان باشد و در نتیجه به لحظه لحظه اش واقف ببریم، و نه بی نهایت است که با خیال راحت مصروف به غم و غصه و گندش بکنیم و همیشه فرصت جبران داشته باشیم. با این حال، این " فهمیدن " این واقعیت، که مرگ مان نزدیک است، به زندگی شاید که معنا بدهد. من فکر می کنم اگر که برای خودمان حق خودکشی قایل باشیم، زندگی لذت بخش تر و جذاب تری را تجربه می کنیم چون حس می کنیم که " مجبور" به زندگی نیستیم و حتی اگر ما از این گزینه ی خودکشی استفاده نکنیم، خود مرگ به سراغ مان می آید. من فکر می کنم که خوب است که مرگ را در زندگی مان داشته باشیم و با آن برخورد کنیم. با حضور وسیع مرگ، زندگی مان به نحوی واقعی اوج می گیرد.

Friday, November 21, 2014

چیزی نیست.

شما را نمی دانم ولی من به شخصه تازه فهمیده ام که دنیا ملک مشاع نیست. هر کس، روح خودش را دارد، جسم خودش را دارد، مایملک خودش را دارد. این دنیا طراحی نشده که آدم ها به فکر کم کردن محنت جمعی و افزایش سعادت جمعی باشند. هرکس به فکر خویش است. چرا اخه؟ احمقانه نیست؟ هرچه هست از گور دوراهی زندانی ها بر می اید. آدم گاهی از دل تنگی خوابش نمی برد.

------------
این نوشته مقدمه ای بود بر یک تگ جدید: چیزی نیست، فقط دلم گرفته است.

Thursday, November 20, 2014

در مذمت شادی یابی

در اینکه کمبود "چیزی" هست و ما همه، یا که اکثرمان، از نبود آن چیز، هرچیز که هست، رنج می بریم، شکی نیست. اسمش را می گذاریم شادی، که الزاما اسم اشتباهی هم نیست. لکن اما من فکر می کنم این جستجو برای شادمانی، تلاش باطل است. عرض می کنم چرا. فرض اصلی حرفم این است: هرچیز که به طبیعت، و یا بهتر بگویم: به طبیعت خودش، نزدیک باشد، "بهتر" است، چون چیزی جز روشی که طبیعت دارد در بلند مدت ماندگار نیست.

بگذارید اینجور شروع کنم: آیا کوه ها و دشت ها، حیوانات، گیاهان شاد یا غمگین هستند؟ جواب این است: خیر یا که حداقل نمی دانیم. آنقدری که ما می توانیم بفهمیم، اجزای طبیعت نه خوشحال هستند و نه ناراحت. این صفت ها حالاتی اند که ما به ایشان نسبت می دهیم. آنها در حال طبیعی خود " هستند". در مورد ما اما شادی و غمگین بودن بخشی از وضع طبیعی است. همین که ما نسبت شادی و غم به خود و سایرین می دهیم نشان دهنده ی این است که شاد یا غمگین بودن بخشی از بودن طبیعی ما به عنوان ادمی زاد است.

کلمه ی اصلی جمله ی قبل "طبیعی" است و حرف اصلی من این است که بخش خوبی از رفتارهای شادمانه که ما امروزه تجربه می کنیم، از حلقه ی رفتار طبیعی ما نشات نمی گیرد و برای همین، فایده چندانی ندارد. بگذارید منظورم از " حلقه ی رفتار طبیعی " را با یک مثال توضیح بدهم که همان آب ریختن در چاه خشک باشد. شرایط باید به گونه ای باشد که چاه مربوطه خودش آب داشته باشد. اگر در آن آب بریزید، ممکن است قدری، تا زمان محدودی، آب داشته باشد ولی با این آب ریختن ها در چاه، چاه آب دار نمی شود. مجموعه ی باران ها و سفره های اب زیرزمینی و عمق و غیره است که " حلقه ی رفتار طبیعی" آن چاه را مشخص می کند. شاید تنها کاری که بشود برای آن چاه کرد، نه آب ریختن در چاه، بلکه عمیق کردنش باشد به نحوی که حلقه رفتار طبیعی اش منجر به آب داشتنش بشود. در نگاه اول اما ربط چندانی بین آب دار کردن یک چاه و عمیق کردنش وجود ندارد، مگر آنکه کسی از دینامیک آب های زیر زمینی و چاه و غیره سر در بیاورد.

بخش خوبی از شاد بودن امروزه ما هم به همین شکل خارج از حلقه ی رفتار طبیعی ش است. یا اینکه ادایش را در می آوریم. رفرنس؟ این همه دوربین خفن که قرار است رنگ ها براق جلوه بدهند بلکه عکس های مان آنقدر قشنگ بشود که به جای نگاه کردن به زندگی، به عکس هایش نگاه کنیم. رفرنس؟ مجموعه عکس های آدم های ظاهرا شاد موسوم به فیس بوک.  رفرنس؟ پارتی های شاد که آدم های درونش هر یک در تنهایی اش غمگین است و از فرار از غم رو به " پارتی" می آورند. 

یا اینکه سر خودمان را به بازی گرم می کنیم، یکی فیلم"باز" می شود، یکی الکل و سیگار "باز"، یکی عکس"باز"، یکی دختر یا پسر"باز"، یکی کتاب" باز"، یکی وبلاگ"باز"، یکی غذا "باز"، یکی نوشتن" باز"، یکی کار"باز"، یکی موفقیت" باز"، یکی مقاله "باز"، یکی استارت آپ " باز"، یکی عرفان و معرفت" باز"، یکی عشق" باز". مسلم که هیچ کدوم از این ها بد نیستند، مسلم که هر کسی علاقه ای دارد و باید و شاید که پی بگیردش. نکته اش، شیوه ی برخورد آدم با این فعالیت های محبوب است. اینکه از روی فرار از غم و افسردگی و با حال "نیاز" و " ترس" به سراغش بروی تا سرت را گرم کند و برای کمی هم که شده غم و افسردگی و استرس و هرآنچه بد است، فراموش کنی. یا که از روی شادمانی، با استغنا، پی اش را بگیری. اگر که می نویسی یا می خوانی یا عکس می گیری، یا کوه می روی، یا عبادت می کنی، هر آنچه می کنی، به التماس یک ذره رهایی نباشد، به التماس " شادی" نباشد. به حال غنا باشد، نه که دربندش هستم، که برای خودش می خواهمش.

حرف دیگرم این است که کلا این کلمه ی شادی توجه بیش از اندازه گرفته است، overrated شده است. شادی، مسلم که بخش مهمی از یک زندگی خوب، خوب با هر تعریفی، است، لکن به مثل بچه ای که خیارشور کنار جوجه کباب را دوست دارد و مدتی است نخورده و نمک بدنش هم افت کرده و الان برای خودش ماموریت ساخته که تمام ظرف های غذای دنیا را از خیارشور پر کند، شادمانی هم تبدیل به پارامتری شده که همه می خواهند به هر قیمت که شده بالا ببرندش. شادی یک پارامتر در حلقه ی رفتار طبیعی بدن و روح ما است، بخشی از یک سیستم طبیعی.

سیستم های طبیعی بافر تر از این حرف ها هستند که بشود تعادل فعلی شان را به طور بلند مدت با قرص و دواهای مکمل درست کرد. اگر ویتامین دی بدن شما کم است، این نشانه ی عدم تعادلی عمیق تر از خود ویتامین دی است. می توانید مرتبا قرص ویتامین دی بخورید ولی اگر می خواهید قضیه را بلند مدت حل کنید، احتمالا باید تغییری در اساس زندگی تان به وجود بیاورید، در شیوه ی تغذیه، خواب، فعالیت بدنی، به قولی باید " لایف استایل" تان را درست کنیم. با قرص ویتامین دی، ممکن است یکی از نشانه های آن " لایف استایل" نامتعادل درست بشود، ولی آن عدم تعادل خیلی جاهای دیگر ضربه اش را می زند. مثل تب که یک نشانه از بیماری است، در عین حال که باید کنترلش کرد، از بین بردن زوری اش نه برای بدن خوب است و نه نشانه سلامت. کمبود شادی هم همین جور است. با تکه های کوچک شادی نمی شود آن عدم تعادل اساسی را که ما نمودش را به شکل کمبود شادی می بینیم، از بین برد.

حالا چه کار کنیم؟ فکر کنم هیچ، هیچ کار خاصی نکنیم. همین جوری عادی زندگی کنیم. طمع برای هیچ چیز از جمله شادی نداشته باشیم. نه بکشیمش نه هلش بدهیم. شادی را رها کنیم،خودش به سلامت و تعادل در کنار سایر چیزها باز خواهد گشت. از ناشاد بودن نترسیم، از خستگی و تنهایی نترسیم. گفتنش ساده است و انجامش چیز دیگری است.

پی نوشت: با خودم در خیال خودم می گویم فکرش را بکن اگر روزی آدم بتواند بدون نیاز و ترس، بنویسد، کوه برود، چایی دم کند، عشق بورزد. می دانم که نه می شود فکرش را کرد، نه خیالش را.




Wednesday, November 19, 2014

روزهای نارنگی

سابق بر این درفت ایمیل م پر بود از نامه های نوشته و ارسال نشده. بعدتر شد نامه های نیمه نوشته در درفت

این روزها، از لیست چت آشنای سبزی را پیدا می کنم، روی اسم ش کلیک می کنم و آنقدر دل دل می کنم برای یک سلام و می روم و می آیم که سبزش، نارنجی می شود.

Tuesday, November 18, 2014

فورست گامپ

هربار که این فورست گامپ را می بینم، حالی به حالی می شوم. نمی دانم چه ملغمه ای از کمدی و تراژدی ساخته. به قول خودش ماما همیشه مثالی پیدا می کرد که فورست آن مطلب را خوب بفهمد، خوب خود فورست با من چنین می کند.

از مردن مادر و جنی بگیر، تا آن نگرانی ظریف که نکند فورست کوچک خنگ باشد، از غیرت فورست، تا خوش بخت شدن لوتنت دَین و معرفی کردن جنی " لوتنت دَین، دیس ایز " مای" جنی".  جواب فورست در مورد ترس از ویتنام" گاهی باران قطع می شد و ستاره ها معلوم می شدند و بسیار زیبا بود" و ادامه حرفش از قشنگی طبیعت هایی که دیده است. " ای ویش آی واز در ویت یو" ... " یو ور"... نمی گذارد بی شرف ادم در غم داستان فرو برود، اینقده که همه جانبه است. نمی گذارد خیلی بخندد اینقدر که واقعی است. 

کاشکی می شد من هم مثل فورست بودم، به روان بودن این ادم بعد از تمام اتفاقات غبطه می خوردم. تنها جایی که خطاب داستان دوم شخص می شود خطاب به جنی است، وقتی که مرده است...

You died on a Saturday morning ... 

بعد حرف از قسمت و قضا و قدر می زند  و اینکه ترکیبی از قضا و قدر و تصادف است ولی ناگهان می گوید:
"but" I miss you jenny 

در انتها هم پری به پرواز در می اید، انگار نه انگار که خبری بود
----------------

ادم برای اینکه عاقل باشد مجبور نیست همیشه فکر کند... آدم برای اینکه عاشق باشد، مجبور نیست همیشه در عشق باشد
 

 


'

Sunday, November 16, 2014

دوگان های ارزشی

در مدل سازی ریاضی می گویند که هر مسیله، یک دوگان دارد. این دوگان چیزی شبیه به همان همزاد است، مثل همزاد در فیلم حسن کچل. مسیله ی دوگان همه چیزش خلاف مسیله ی اصلی است، به جز جوابش. به قول دیگر، شما اگر یک مسیله ی را حل کنید و مسیله ی دوگانش را هم حل کنید، جواب هر دو یکی خواهد بود. برای همین است که در برنامه ریزی ریاضی گاهی به جای اینکه یک مسیله را حل کنند، دوگانش را حل می کنند یا حداقل با حل نصفه نیمه ی دوگانش، یک حد بالایی یا پایینی برای جواب پیدا می کنند. جواب بهینه ی چنین مسیله همیشه بر روی مرز نازک بین دو فضا اتفاق می افتد.

من فکر می کنم که بعضی از مفاهیم این دنیا هم چنین رابطه ی دوگانگی با هم دارند. نقطه ی بهینه ی هر کدام در مرز تعادل با دیگری اتفاق می افتد. مثلا شادی و آزادی. بیایید فرض کنیم که آدم های این دنیا را به دو دسته ي شادی/خوشی طلب و آزادی/معرفت طلب می توانیم تقسیم کنیم، به این معنا که یا شادی و یا آزادی را در اولویت ارزش ها و زندگی شان دارند. در این صورت ادعای من این است که ایشان به هدف اول شان نمی رسند مگر آنکه گوشه ی چشمی به دومی داشته باشند. مثلا کسی که برای رسیدن به شادی از معرفت کناره بگیرد و فقط " خوش" باشد و به دنبال لذت باشد، از بخش قابل توجهی از شادی محروم می ماند و آن شادی ناشی از آزادی از نادانستن است. به همین منوال، آن کسی که به دنبال آزادی و معرفت است و از شادی و خوشی به کلی کناره می گیرد، مثلا می رود مرتاض می شود، از بخشی از معرفت که در شادی تنیده است محروم می ماند. انکار شادی همان قدری با آزادی/معرفت در تناقض است که بنده ی شادی بودن و تنها به دنبال شادی بودن.

مثال دیگرم، مومن بودن و رحم داشتن است. من ایمان را باوری می دانم که بر اساس ارتباطش با فطرت آدم و درون هر کس شکل گرفته است. به قول دیگر، آن ایده اولوژی بعد از آنکه با فطرت انسانی هم زاد شد، تبدیل به ایمان می شود و این ایده اولوژی می تواند دینی، اخلاقی، و یا انسانی ( مبتنی بر ارزش های انسانی و نه الزاما دینی ) باشد. زیبایی ایمان هم از هم-آهنگی اش با درون آدم است. درون ادمیزاد، اگر که درست بشنویمش، رحم دارد ( براساس تحقیقات روانشناسی، حداقلش این است که در حال های روانی نسبتا سالم این "رحم" در انسان و میمون ها قابل مشاهده و تکرار پذیر است). ایمانی که از درون بیایید نمی تواند که بی رحم باشد. برای همین است که ایمانی که منجر به رفتارهای خشن، چه در سطح فردی و یا اجتماعی، بشود، از کمال مطلوب ایمان به دور است. از سوی دیگر هم، آدمی که رحم دارد، به سبب ارتباطی که با درونش دارد، خواهی و نخواهی آن رحم را به سایر ارزش ها می بایست که تعمیم بدهد تا به کمال رحم برسد. این تعمیم رحم به سایر ارزش ها، همان ایمان در شکل واقعی اش است.

از جمله بندی های شبه فلسفی که بگذریم، خلاصه اش این است: برای خیلی از کارهای خوب احتیاج به یک فلسفه ی ارزشی پیچیده برای فهمیدن خوب و بد نداریم. همین قدر که به خودمان و سایرین رحم کنیم، خیلی خوب است. رحم کنیم.

بودن

دلم كه تنگ مي شود پر از خيال مي شوم
به برگ تشنه ژاله اي تر از محال مي شوم 

به دشت هاي خاطره چو بغض ابر بشكنم
رها چو حس قطره هاي بي وبال مي شوم

به باغ اندرون من كه گردباد مي شود
پر از نگاه خويشتن به حالِ حال مي شوم

خيال، بال من شده است و فكر، بادبان من
به هر هجوم باد ه رهروي زوال مي شوم

نخ تمام بادبادكان به دست كودكي است
به يمن باز ديدنش جدا ز بال مي شوم

نشسته بر زمين خشك  بودن ي كه واقعي است
ز بادبادكان رها، همه مجال مي شوم

غبار ترس را ز روي درد هاي كهنه ام
بگيرم و بريده بند از اين كمال مي شوم

اميد و سعي و صبر هم ز رنگ و بو فتاده اند
رميده زين همه نقوش پر مقال مي شوم

سكوت كن، سكوت كن، ولي نه، چون نمي شود؟
سكوت، زخمه اي به درد و من قوال مي شوم