Wednesday, April 15, 2015

bewitched bothered and bewildered

I have a friend who fluently speaks Farsi/Persian as her second language and has a great understanding of Persian literature too. " To describe Farsi for native English speakers" She said today " I would tell them it is a language that has many synonyms for words such as bewildered or perplexed such as شیدا، سرگشته، مجنون، سودایی. while all of them convey a positive meaning as they resemble love. The whole nation does that. "

best short description of the Farsi speaking nation ever! =)

Listen

Tuesday, April 14, 2015

عنوان ندارد.

دوستی دارم، یا بهتر بگم که آشنایی، یا که شاید بهتر بگویم کسی که چندان نمی شناسم ش و یکی دو بار که دیدمش، حال خوب ش من را در بر گرفت. هرچه انگار من زندگی را سخت می گیرم، او آسان می گرفت. یادم می آمد که در یک صحنه دو تا توپ والیبال را روی سینه اش گرفته بود و ادای خانم برجسته ای را در می آورد و می رقصید و من را، که شاید در آن ایام، ماخوذ به حیا تر بودم، کمی خجالت داد و لاجرم البته قاه قاه خنده ام گرفت. حالش حاضر و آرام و بی حرف هست. شعور زندگی دارد انگار، من را به یاد جواد خودمان می اندازد. یکی دو بدشانسی کاری هم آورد ولی به نحوی نجات یافت. در همان بداقبالی ها هم آرام و روان بود.

یک بار هم به همراه دوست دختر وقت، همسر آینده اش، دیدمش. حرف چندانی نمی زدند، نمایشی نمی دادند، اما انگار رشته های نرم و خوش عطر و مهربانی بین شان در پرواز بود. او می گفت و خانم مربوطه بین لبخند شاد و خنده می رفت و برمی گشت و او همه را می خنداند و نیم نگاهی به محبوب داشت و محبوب هم با همه می خندید و نیم نگاهی به دوست. انگار احتیاجی نداشتند دست در گردن هم بیاندازند تا کسی بفهمد که دلشان تنیده است و عظیم این موج که میان شان به جریان بود. می دانم که مدتی هم لانگ دیستس بودند. گذشت تا اینکه از لانگ بودن هم درآمدند. جایی چند وقت پیش شنیدم که ازدواج هم کردند. یادم می آید که آن روز که دیدم شان به قدری زیبا بودند که در دلم گفتم من دلم می خواهد چیزی شبیه به این داشته باشم و از آن مهمتر، می خواهم شبیه به این دوست باشم، شعورم آن قدر زیاد باشد که زندگی را جدی نگیرم و در عین حال حضور داشته باشم. با خودم گفتم می خواهم که شکل این دوست باشم. 

گذشت تا اینکه دیروز خبر آمد که آن محبوب بر اثر سرطان مرحوم شده است. فکر می کنم که یک سالی بوده که درگیر بوده است. دختر به شفافیت و به عینه تراژدی است ولی اما من فکرم  در حوالی آن دوستم در جریان است. نمی دانم حتی توصیف کنم که چه حالی برایش دارم. احساس می کنم که دوست من هم به همراه محبوبش مرحوم شده و این دوست فعلی دیگر آن دوست سابق نیست. بخشی از وجودش رفته که رفته و بزرگا او که انگار بر سر خاک خویش آمده است. 

دیروز تا به حال نیمه فلج مانده ام. نمی توانم و نمی خواهم فکر کنم. این کمکی کرد که قطره ای فشاندم. به غیر از آن تنها نگاه می کنم، احوال خودم را، امواج را، محبوب را، دوست را، خودم را در کفش های دوست. نمی دانم به تراژدی ش حسودی ام می شود یا که به آن کسی که هست. احتمالا به آن کسی که او در آن تراژدی است. من هم تراژدی دیده ام ولی آرام نبودم. من آن بودم، او این است. نمی دانم درست و غلط ... 

الان می فهمم که چرا دیشب نشسته ام و از زلزله دیدن و ندیدن نوشته ام. گاهی از سر دلم، آرام، یک قطره بر کف دلم می چکد و صدای فرود آمدنش از ته چاه بلند می شود: کاشکی. 

برش

"از مجمع الجزایر احوال من هم بپرسی، شکر، نمی دانم شبان تب دار فروکاسته اند  یا که زده ام به بی خیالی. خیرم به خام است، الحمد الله"

Monday, April 13, 2015

زلزله دیده ها و ندیده ها (1)

به آدم های دور و برم که نگاه می کنم، و به خودم، انگار که می توانم به دو دسته تقسیم شان کنم، زلزله ی درون دیده ها و زلزله ی درون ندیده ها ( این اسم را شاید که بعدتر عوض کنم، هنوز کلمه ای که به دلم بچسبد پیدا نکرده ام).

زلزله محصول جانبی- درونی آن دسته از حادثه های بیرون هستند که تکان های عظیم و سنگین سهمگین در درون به پا می کنند. این سهمگین بودن زلزله درونی الزاما ربطی به شدت حادثه بیرونی ندارد، بلکه به این ربط دارد که آن حادثه ی عظیم بیرون به جای ضعیف دیواره ی محافظ درون بخورد یا نه. ممکن است کسی صد جنگ را پشت سر بگذارد ولی از مردن گربه اش کمرش بشکند. بنابراین، آدم های زلزله ندیده الزاما آدم های بی تجربه و حادثه ندیده ای نیستند، تنها فقط این است که موج های زندگی هنوز به آن بخشی از "دیواره "شان که ضعیف است و می شکند برخورد نکرده است. به قول دیگر، بسیاری اتفاقات ممکن است بیافتد و آدم الزاما احساس شکستی نکند، لکن گاهی "آن یک اتفاق ها "می افتد که موجش در روح زلزله به پا می کند و تا سال ها و شاید تا آخر عمر اثر واضحش می ماند.

بگذارید از دیواره  بگویم. آدم ها، من فرض می کنم، که موج ندیده به دنیا می آیند. در همان ایام کودکی آدم ها سیستم محافظتی در برابر حوادث بیرون ندارند و کاملا بی دفاع هستند بنابراین هر حادثه ی کوچک بیرونی به درون می آید و تولید موج می کند. مثلا بچه از خواب بیدار می شود و می بیند که مادرش نیست و گریه می کند تا اینکه مادر صدایش را بشنود و بیاید. این حادثه های کوچک شاید به نظر ما بیاید که زلزله های کوچکی می سازند ولکن این زلزله های کوچک در برابر آن آدم کوچک بسیار بزرگند. از تجربه  کردن این زلزله های کوچک گریزی نیست. همین زلزله های کوچک شاید باعث بشوند که " ناخودآگاه" شکل بگیرد و فرو برود و کمی خودش را به نسبت حوادث بیرون محافظت کند. فاصله بین خودآگاه و ناخوداگاه را " دیواره" پر می کند. دیواره چیزی شبیه آن دیواره های سنگی و سیمانی است که یک لنگرگاه را در برابر موج های اقیانوس محافظت می کند.

عده ای اما در این ایام کودکی هم زلزله های بزرگی می بینند، از یتیم شدن و دعوای پدر و مادر بگیر تا جنگ غیره. جالب اینکه نمای یک کودک از زلزله با نمای یک انسان بزرگ فرق دارد، به قول دیگر، آن حوادث بیرون که در یک کودک ایجاد زلزله می کند الزاما از دید ما قابل درک نیست. مثلا کودک الزاما فقر را نمی فهمد ولی مثلا عدم امنیت روانی را بسیار شدید می فهمد. جنگ را الزاما آن چنان نمی فهمد ولی نبود پدر یا مادر را می فهمد. بنابراین شاید تا اندازه ای این هنر پدر و مادر است که چگونه و حتی در حضور وجود حوادث بیرون حتی المقدور آرامش کودک را تامین کنند. این جمله را که می نوشتم به یاد فیلم life is beautiful افتادم.

عده ای هم در بزرگی دچار موج می شوند. دیدن جنگ و خشونتی، از دست دادن عزیزی، شکست عاطفی، بیماری، یا حوادث حول و حوش همین تجربه ی مشترک مان، مهاجرت، همه شان مستعد تولید زلزله هایی در درون هستند. 

 وقتی که موجی می آید و از دیواره می گذرد و روح آدم دچار زلزله می شود، انگار که روح ناگهان خر-فهم می شود که ای داد، فلان جور هم می تواند که بشود. مثلا همه ی ما می دانیم که مرگ برای همه ممکن است ولی عزیزی هست، مثلا پدر یا مادری، که از نظر روح ما، یا به قول دیگر ناخودآگاه ما، نامیرا است. روح ، و نه الزاما عقل، ممکن است هیچ وقت با این حقیقت که فلانی هم فانی است برخورد نکرده باشد و بنابراین وقتی که دچار می شود، انگار به تمام سایر باورهایش هم ناباور می شود. مثلا دیگر از اینکه سایر عزیزانش هم زنده هستند و از اینکه به کس دیگری دل ببندد گریزان می شود. این چنین است که زلزله، ترس می سازد. ترس ها ریشه شان منطقی نیست، ولکن منطق ما را تحت تاثیر قرار می دهد. به قول دیگر، آدم ها می توانند به طور کاملا منطقی بر روی مسایلی صحبت کنند که ریشه آن مسیله یک ترس است. از آن به بعدش هم این است که آدم ها معمولا در مواجهه با ترس شان  یکی از این دو کار را می کنند:  یا به سمتش حمله می کند و یا از آن فرار می کند. به قول این فرنگی ها fight یا flight می کند و خوب، هیچ کدام از این کارها هم در بلند مدت فایده ندارد.

چه می شود کرد؟ این سوال خوبی است. من پیشنهادم به خودم " نگاه کردن" است. دیدن این ترس ها و آن زلزله ها مطمینا قدم اول و محتملا تنها قدمی است که می شود برداشت. آن دیواره ها هم چیزهای خوبی هستند به شرط آن که در اختیار منِ آگاه  وخود آگاه باشند، مگرنه یا فقط به مانند مسکن عمل می کنند و یا که به مانند سگ وفادار و ترسیده ای، پاچه ی هر آن  کس و هر آن چیزی که بخواهد از این حوالی رد بشود را می گیرند. 

برای همین است که گذشتن از آن زلزله های کودکی به مراتب سخت ترند، چون آنها در جایی هستند که به این راحتی رکوردی از ایشان در دست نیست. نگاه کردن و به خاطر آوردن شان به شدت سخت تر است. در آخر اما تنها کردنی مشاهده است. 

سرزمین های زمان

داشتم فکر می کردم که سابق بر این، وقتی که در دوران لیسانس بودم، جوانترها که می شناختم و با ایشان در ارتباط بودم، یک دسته بیشتر نبودند: سال پایینی ها.همه شان از لحاظ سنی در یک گروه بودند. 

 امروز ولی می توانم ببینم که جوانتر از خودم ها را به راحتی سه دسته می توانم تقسیم کنم: دانشجوهای لیسانس ( 18 تا 22)، زیر 26 سال ها، بالای 26 سال ها. خوشحال شدم که این ده سال که گذشت من را از این سه "سرزمان" عبور داده است، احساس کردم به اندازه ی کمی " دنیا دیده " شده ام. 

بعدترش فکر کردم که ای جالب، ای وای، آن کسی که 60 یا 70 یا 80 و یا حتی 90 ساله است، چه قدر سرزمان دیده. او آیا چند دسته برای خودش دارد. احساس کردم که آن بالا نشسته و من بچه ی 30 ساله را می بیند که در این مار و پله کجا هستم، کدام ماری و کدام پله ای در نظرش انتظارم را می کشد. 

Thursday, April 9, 2015

این روزها به این آهنگ گرفتارم. تصویری که می کشد فوق العاده است. نشستم و امروز صبح با وسواس ترجمه اش کردم. سعی کردم که به معنی و لحن وفادارتر باشم تا به فرم. برای قالب شعری ندارد. با این حال، سعی کردم که انتخاب ترتیب کلمات در راستای ایجاد همان فضای ذهنی باشد. 

چه بسا مردم که ایستاده  اند بر این چهارراه در انتظار آن یکی دیگر
و چون باران می آید، چترهاشان بر دست
و من در این روزهای صاف ام و هیچ کس مرا در انتظار نیست. 

صدها سال بر من گذشت و منم در این چهار دیواری گرفتار
دیوارها هم از من دلزده  شدند و لکن خجل از ابرازند.
چشم من بر آن دردانه مانده و آن دردانه در جاده ها.
ترانه ها برایش می خوانم ولکن او به حال خویش است.
به قدر تقویم زمین انتظار کشیدم و هیچ کس مرا در آنتظار نیست.

چترها بر دست ...  هیچ کس مرا در انتظار نیست.

صدها سال بر من گذشت و من با نشانی های خیالی نامه ها خطاب به غریبه ها نوشتم
قصه ها برایشان گفتم. 
فردا روز شاید که آسمان بر در خانه ام ببارد
و چترها و عاشقان من را در بر بگیرند
و او که همه را در خاطر دارد مرا هم به یاد بیاورد.

Sunday, April 5, 2015

ترس شناسی و اقتصاد !

دوستی چند وقت پیش این مطلب را در چهره نامه اش پست کرده بود، اعتبارش مال او است، ولی مطمین نیستم که بخواهد به اسم در اینجا ازش یاد بشود، نوشته اش عمومی هم نبود.. به قدری خوب بود که امروز بعد از نوشتن آن " در باب ترس" به یادش افتادم:

" 
اقتصاددان ها خشت اول را زمانی کج گذاشتند که فرض کردند انسان به دنبال حداکثر کردن مطلوبیت است؛ در حالی که انسانها تنها به دنبال حداقل کردن رنج هستند، و این دو اصلا هم نتایج یکسانی نمی دهند.
«هذیان های شیخ جلاب»
"

 این حداقل کردن رنج به نظر من معلول همان ترس هاست. انسان به دنبال بیشینه کردن فاصله با ترس هایش هست. این هم از خصوصیات ترس است که هرچه هم ازش فاصله داشته باشی، کم است. همیشه می خواهی که دورتر باشی. این می شود که ممکن است از طرف دیگر پشت بام بیافتی.