Friday, November 21, 2014

چیزی نیست.

شما را نمی دانم ولی من به شخصه تازه فهمیده ام که دنیا ملک مشاع نیست. هر کس، روح خودش را دارد، جسم خودش را دارد، مایملک خودش را دارد. این دنیا طراحی نشده که آدم ها به فکر کم کردن محنت جمعی و افزایش سعادت جمعی باشند. هرکس به فکر خویش است. چرا اخه؟ احمقانه نیست؟ هرچه هست از گور دوراهی زندانی ها بر می اید. آدم گاهی از دل تنگی خوابش نمی برد.

------------
این نوشته مقدمه ای بود بر یک تگ جدید: چیزی نیست، فقط دلم گرفته است.

Thursday, November 20, 2014

در مذمت شادی یابی

در اینکه کمبود "چیزی" هست و ما همه، یا که اکثرمان، از نبود آن چیز، هرچیز که هست، رنج می بریم، شکی نیست. اسمش را می گذاریم شادی، که الزاما اسم اشتباهی هم نیست. لکن اما من فکر می کنم این جستجو برای شادمانی، تلاش باطل است. عرض می کنم چرا. فرض اصلی حرفم این است: هرچیز که به طبیعت، و یا بهتر بگویم: به طبیعت خودش، نزدیک باشد، "بهتر" است، چون چیزی جز روشی که طبیعت دارد در بلند مدت ماندگار نیست.

بگذارید اینجور شروع کنم: آیا کوه ها و دشت ها، حیوانات، گیاهان شاد یا غمگین هستند؟ جواب این است: خیر یا که حداقل نمی دانیم. آنقدری که ما می توانیم بفهمیم، اجزای طبیعت نه خوشحال هستند و نه ناراحت. این صفت ها حالاتی اند که ما به ایشان نسبت می دهیم. آنها در حال طبیعی خود " هستند". در مورد ما اما شادی و غمگین بودن بخشی از وضع طبیعی است. همین که ما نسبت شادی و غم به خود و سایرین می دهیم نشان دهنده ی این است که شاد یا غمگین بودن بخشی از بودن طبیعی ما به عنوان ادمی زاد است.

کلمه ی اصلی جمله ی قبل "طبیعی" است و حرف اصلی من این است که بخش خوبی از رفتارهای شادمانه که ما امروزه تجربه می کنیم، از حلقه ی رفتار طبیعی ما نشات نمی گیرد و برای همین، فایده چندانی ندارد. بگذارید منظورم از " حلقه ی رفتار طبیعی " را با یک مثال توضیح بدهم که همان آب ریختن در چاه خشک باشد. شرایط باید به گونه ای باشد که چاه مربوطه خودش آب داشته باشد. اگر در آن آب بریزید، ممکن است قدری، تا زمان محدودی، آب داشته باشد ولی با این آب ریختن ها در چاه، چاه آب دار نمی شود. مجموعه ی باران ها و سفره های اب زیرزمینی و عمق و غیره است که " حلقه ی رفتار طبیعی" آن چاه را مشخص می کند. شاید تنها کاری که بشود برای آن چاه کرد، نه آب ریختن در چاه، بلکه عمیق کردنش باشد به نحوی که حلقه رفتار طبیعی اش منجر به آب داشتنش بشود. در نگاه اول اما ربط چندانی بین آب دار کردن یک چاه و عمیق کردنش وجود ندارد، مگر آنکه کسی از دینامیک آب های زیر زمینی و چاه و غیره سر در بیاورد.

بخش خوبی از شاد بودن امروزه ما هم به همین شکل خارج از حلقه ی رفتار طبیعی ش است. یا اینکه ادایش را در می آوریم. رفرنس؟ این همه دوربین خفن که قرار است رنگ ها براق جلوه بدهند بلکه عکس های مان آنقدر قشنگ بشود که به جای نگاه کردن به زندگی، به عکس هایش نگاه کنیم. رفرنس؟ مجموعه عکس های آدم های ظاهرا شاد موسوم به فیس بوک.  رفرنس؟ پارتی های شاد که آدم های درونش هر یک در تنهایی اش غمگین است و از فرار از غم رو به " پارتی" می آورند. 

یا اینکه سر خودمان را به بازی گرم می کنیم، یکی فیلم"باز" می شود، یکی الکل و سیگار "باز"، یکی عکس"باز"، یکی دختر یا پسر"باز"، یکی کتاب" باز"، یکی وبلاگ"باز"، یکی غذا "باز"، یکی نوشتن" باز"، یکی کار"باز"، یکی موفقیت" باز"، یکی مقاله "باز"، یکی استارت آپ " باز"، یکی عرفان و معرفت" باز"، یکی عشق" باز". مسلم که هیچ کدوم از این ها بد نیستند، مسلم که هر کسی علاقه ای دارد و باید و شاید که پی بگیردش. نکته اش، شیوه ی برخورد آدم با این فعالیت های محبوب است. اینکه از روی فرار از غم و افسردگی و با حال "نیاز" و " ترس" به سراغش بروی تا سرت را گرم کند و برای کمی هم که شده غم و افسردگی و استرس و هرآنچه بد است، فراموش کنی. یا که از روی شادمانی، با استغنا، پی اش را بگیری. اگر که می نویسی یا می خوانی یا عکس می گیری، یا کوه می روی، یا عبادت می کنی، هر آنچه می کنی، به التماس یک ذره رهایی نباشد، به التماس " شادی" نباشد. به حال غنا باشد، نه که دربندش هستم، که برای خودش می خواهمش.

حرف دیگرم این است که کلا این کلمه ی شادی توجه بیش از اندازه گرفته است، overrated شده است. شادی، مسلم که بخش مهمی از یک زندگی خوب، خوب با هر تعریفی، است، لکن به مثل بچه ای که خیارشور کنار جوجه کباب را دوست دارد و مدتی است نخورده و نمک بدنش هم افت کرده و الان برای خودش ماموریت ساخته که تمام ظرف های غذای دنیا را از خیارشور پر کند، شادمانی هم تبدیل به پارامتری شده که همه می خواهند به هر قیمت که شده بالا ببرندش. شادی یک پارامتر در حلقه ی رفتار طبیعی بدن و روح ما است، بخشی از یک سیستم طبیعی.

سیستم های طبیعی بافر تر از این حرف ها هستند که بشود تعادل فعلی شان را به طور بلند مدت با قرص و دواهای مکمل درست کرد. اگر ویتامین دی بدن شما کم است، این نشانه ی عدم تعادلی عمیق تر از خود ویتامین دی است. می توانید مرتبا قرص ویتامین دی بخورید ولی اگر می خواهید قضیه را بلند مدت حل کنید، احتمالا باید تغییری در اساس زندگی تان به وجود بیاورید، در شیوه ی تغذیه، خواب، فعالیت بدنی، به قولی باید " لایف استایل" تان را درست کنیم. با قرص ویتامین دی، ممکن است یکی از نشانه های آن " لایف استایل" نامتعادل درست بشود، ولی آن عدم تعادل خیلی جاهای دیگر ضربه اش را می زند. مثل تب که یک نشانه از بیماری است، در عین حال که باید کنترلش کرد، از بین بردن زوری اش نه برای بدن خوب است و نه نشانه سلامت. کمبود شادی هم همین جور است. با تکه های کوچک شادی نمی شود آن عدم تعادل اساسی را که ما نمودش را به شکل کمبود شادی می بینیم، از بین برد.

حالا چه کار کنیم؟ فکر کنم هیچ، هیچ کار خاصی نکنیم. همین جوری عادی زندگی کنیم. طمع برای هیچ چیز از جمله شادی نداشته باشیم. نه بکشیمش نه هلش بدهیم. شادی را رها کنیم،خودش به سلامت و تعادل در کنار سایر چیزها باز خواهد گشت. از ناشاد بودن نترسیم، از خستگی و تنهایی نترسیم. گفتنش ساده است و انجامش چیز دیگری است.

پی نوشت: با خودم در خیال خودم می گویم فکرش را بکن اگر روزی آدم بتواند بدون نیاز و ترس، بنویسد، کوه برود، چایی دم کند، عشق بورزد. می دانم که نه می شود فکرش را کرد، نه خیالش را.




Wednesday, November 19, 2014

روزهای نارنگی

سابق بر این درفت ایمیل م پر بود از نامه های نوشته و ارسال نشده. بعدتر شد نامه های نیمه نوشته در درفت

این روزها، از لیست چت آشنای سبزی را پیدا می کنم، روی اسم ش کلیک می کنم و آنقدر دل دل می کنم برای یک سلام و می روم و می آیم که سبزش، نارنجی می شود.

Tuesday, November 18, 2014

فورست گامپ

هربار که این فورست گامپ را می بینم، حالی به حالی می شوم. نمی دانم چه ملغمه ای از کمدی و تراژدی ساخته. به قول خودش ماما همیشه مثالی پیدا می کرد که فورست آن مطلب را خوب بفهمد، خوب خود فورست با من چنین می کند.

از مردن مادر و جنی بگیر، تا آن نگرانی ظریف که نکند فورست کوچک خنگ باشد، از غیرت فورست، تا خوش بخت شدن لوتنت دَین و معرفی کردن جنی " لوتنت دَین، دیس ایز " مای" جنی".  جواب فورست در مورد ترس از ویتنام" گاهی باران قطع می شد و ستاره ها معلوم می شدند و بسیار زیبا بود" و ادامه حرفش از قشنگی طبیعت هایی که دیده است. " ای ویش آی واز در ویت یو" ... " یو ور"... نمی گذارد بی شرف ادم در غم داستان فرو برود، اینقده که همه جانبه است. نمی گذارد خیلی بخندد اینقدر که واقعی است. 

کاشکی می شد من هم مثل فورست بودم، به روان بودن این ادم بعد از تمام اتفاقات غبطه می خوردم. تنها جایی که خطاب داستان دوم شخص می شود خطاب به جنی است، وقتی که مرده است...

You died on a Saturday morning ... 

بعد حرف از قسمت و قضا و قدر می زند  و اینکه ترکیبی از قضا و قدر و تصادف است ولی ناگهان می گوید:
"but" I miss you jenny 

در انتها هم پری به پرواز در می اید، انگار نه انگار که خبری بود
----------------

ادم برای اینکه عاقل باشد مجبور نیست همیشه فکر کند... آدم برای اینکه عاشق باشد، مجبور نیست همیشه در عشق باشد
 

 


'

Sunday, November 16, 2014

دوگان های ارزشی

در مدل سازی ریاضی می گویند که هر مسیله، یک دوگان دارد. این دوگان چیزی شبیه به همان همزاد است، مثل همزاد در فیلم حسن کچل. مسیله ی دوگان همه چیزش خلاف مسیله ی اصلی است، به جز جوابش. به قول دیگر، شما اگر یک مسیله ی را حل کنید و مسیله ی دوگانش را هم حل کنید، جواب هر دو یکی خواهد بود. برای همین است که در برنامه ریزی ریاضی گاهی به جای اینکه یک مسیله را حل کنند، دوگانش را حل می کنند یا حداقل با حل نصفه نیمه ی دوگانش، یک حد بالایی یا پایینی برای جواب پیدا می کنند. جواب بهینه ی چنین مسیله همیشه بر روی مرز نازک بین دو فضا اتفاق می افتد.

من فکر می کنم که بعضی از مفاهیم این دنیا هم چنین رابطه ی دوگانگی با هم دارند. نقطه ی بهینه ی هر کدام در مرز تعادل با دیگری اتفاق می افتد. مثلا شادی و آزادی. بیایید فرض کنیم که آدم های این دنیا را به دو دسته ي شادی/خوشی طلب و آزادی/معرفت طلب می توانیم تقسیم کنیم، به این معنا که یا شادی و یا آزادی را در اولویت ارزش ها و زندگی شان دارند. در این صورت ادعای من این است که ایشان به هدف اول شان نمی رسند مگر آنکه گوشه ی چشمی به دومی داشته باشند. مثلا کسی که برای رسیدن به شادی از معرفت کناره بگیرد و فقط " خوش" باشد و به دنبال لذت باشد، از بخش قابل توجهی از شادی محروم می ماند و آن شادی ناشی از آزادی از نادانستن است. به همین منوال، آن کسی که به دنبال آزادی و معرفت است و از شادی و خوشی به کلی کناره می گیرد، مثلا می رود مرتاض می شود، از بخشی از معرفت که در شادی تنیده است محروم می ماند. انکار شادی همان قدری با آزادی/معرفت در تناقض است که بنده ی شادی بودن و تنها به دنبال شادی بودن.

مثال دیگرم، مومن بودن و رحم داشتن است. من ایمان را باوری می دانم که بر اساس ارتباطش با فطرت آدم و درون هر کس شکل گرفته است. به قول دیگر، آن ایده اولوژی بعد از آنکه با فطرت انسانی هم زاد شد، تبدیل به ایمان می شود و این ایده اولوژی می تواند دینی، اخلاقی، و یا انسانی ( مبتنی بر ارزش های انسانی و نه الزاما دینی ) باشد. زیبایی ایمان هم از هم-آهنگی اش با درون آدم است. درون ادمیزاد، اگر که درست بشنویمش، رحم دارد ( براساس تحقیقات روانشناسی، حداقلش این است که در حال های روانی نسبتا سالم این "رحم" در انسان و میمون ها قابل مشاهده و تکرار پذیر است). ایمانی که از درون بیایید نمی تواند که بی رحم باشد. برای همین است که ایمانی که منجر به رفتارهای خشن، چه در سطح فردی و یا اجتماعی، بشود، از کمال مطلوب ایمان به دور است. از سوی دیگر هم، آدمی که رحم دارد، به سبب ارتباطی که با درونش دارد، خواهی و نخواهی آن رحم را به سایر ارزش ها می بایست که تعمیم بدهد تا به کمال رحم برسد. این تعمیم رحم به سایر ارزش ها، همان ایمان در شکل واقعی اش است.

از جمله بندی های شبه فلسفی که بگذریم، خلاصه اش این است: برای خیلی از کارهای خوب احتیاج به یک فلسفه ی ارزشی پیچیده برای فهمیدن خوب و بد نداریم. همین قدر که به خودمان و سایرین رحم کنیم، خیلی خوب است. رحم کنیم.

بودن

دلم كه تنگ مي شود پر از خيال مي شوم
به برگ تشنه ژاله اي تر از محال مي شوم 

به دشت هاي خاطره چو بغض ابر بشكنم
رها چو حس قطره هاي بي وبال مي شوم

به باغ اندرون من كه گردباد مي شود
پر از نگاه خويشتن به حالِ حال مي شوم

خيال، بال من شده است و فكر، بادبان من
به هر هجوم باد ه رهروي زوال مي شوم

نخ تمام بادبادكان به دست كودكي است
به يمن باز ديدنش جدا ز بال مي شوم

نشسته بر زمين خشك  بودن ي كه واقعي است
ز بادبادكان رها، همه مجال مي شوم

غبار ترس را ز روي درد هاي كهنه ام
بگيرم و بريده بند از اين كمال مي شوم

اميد و سعي و صبر هم ز رنگ و بو فتاده اند
رميده زين همه نقوش پر مقال مي شوم

سكوت كن، سكوت كن، ولي نه، چون نمي شود؟
سكوت، زخمه اي به درد و من قوال مي شوم

پست اول از طبقه ی سی ام.

به تصادفی شیرین، دوستانی صمیمی در قریه ی توبینگن در آلمان دارم و ایشان هم بنا به تصادف زیبای دیگری، با مجید بهرامی، بازیگر تیاتر که تا همین دیروز درگیر سرطان بود و امروز دیگر نیست، دوست های صمیمی بودند. من به برکت این رفاقت های فیس بوکی از مجید بهرامی عکس زیاد دیده ام. اینقدر معلوم است که آدم با روحیه و قوی و صاحب دلی بوده است. به عکس هایش نگاه می کنم. یک پارچه شادی و تحرک و رنگ و مبارزه و خارق العاده بودن و یا حتی عشق است. این همه اما دیگر، نیست. بود، خوب هم بود، اما دیگر... نیست.
-----------------------------------------

به تصادف امشب در جمعی بودم که به جز صاحب خانه ها، دیگران را نمی شناختم. یکی از مهمانان، جوانی هم سن خودم، شاکی و خسته از روزگار بود که چرا خارج، اینقدر غربتش زیاد است، چرا رویاهایش و برنامه هایش از بین رفته است، چرا قریه اش از بین رفته است، چرا دنیا ناعادلانه است و از این دست. خودم را در حرف های او می بینم و بی اختیار، مثل بچه هایی که در جلوی دوربین تلویزیون تمام کارهای خوبی را که عمرا در حالت عادی نمی کنند ولی در کتاب هایشان خوانده اند را شمرده-نفس می گویند، می گویم که " بله باور کن دنیا جای ناعادلانه ای است. حالش را ببر که بین بدبختی های دنیا، خوبترین هایش نصیب ما شده. با بی شرفی دنیا به صلح برس."، از این دست مزخرفات که یکی باید به خودم بگوید. بزرگترهای جمع هم با حال سنگینی تماشایم می کنند. خودم هم احساس می کنم که گفتن این حرف ها حماقت است ولی خوب ایرادی ندارد، دلم می خواهد این حماقت را هم انجام بدهم. خودم از تماشای خودم و آنچه در دلم اتفاق افتاده به سکوت می افتم. من در حال حماقت، " هستم".
-----------------------------------------

در راه، امروز، با دوستی موسیقی سنتی گوش می کردیم و او که سواد خوبی در موسیقی سنتی دارد، درس ظرایف می داد. گفت:" موسیقی سنتی اساسا برای اینکه احساسات را تحریک کند، نیامده است. موسیقی براساس معرفتی شکل گرفته که بسیار عمیق تر از احساسات باید عمل می کند. غم و شادی می آید و می رود، سوال اینکه چه ردی از خود در عمق باقی می گذارند." مستقل از صحت و رد حرفش، برایم شیوه ی بدیعی در نگاه کردن به موسیقی بود.
-----------------------------------------

ساعت از نیمه شب گذشت. دارم  قریه من فریدون فروغی می شنوم و عکس های این دوست مرحوم نادیده را می بینم. امشب من سی ساله شدم. "گذشت و من، زندگی کردم" ولی این حرف شاید آنقدر مهم نباشد. من می دانم که من هیچ دلیلی ندارد که جای مجید بهرامی نباشم، من هیچ برتری بر او ندارم که لایق حیات باشم. دنیا ناعادلانه است. ولی خوب، به قول آن دوست، " وقتی که سرطان داشتم، زندگی خیلی لذت بخش تر بود چون ساده تر بود". نمی دانم، شاید یک روز هم نوبت من بشود، شاید هم تا نود سالگی بل بیشتر زندگی کنم. شاید درد زیاد ببینم شاید هم نبینم و همه چیز خوب و لذیذ باشد. امروز در تولدم، بعضی آدم ها بودند و محبت کردند، بعضی نبودند و محبت کردند و بعضی هم از بیخ یا نبودند یا که نکردند. خنده دار آنهایی که به زور محبت کردند. دیروز هم روز پر از استرسی بود و به سختی و تنهایی گذشت. هم دیروز گذشت، هم امروز گذشت. فکر کنم جزییات هیچ کدامشان، مهم نباشد. مهم این است که من در هر لحظه شادی و غم ام را به آغوش بکشم و از این هم فراتر یا که فروتر بروم و حالا چه شاد و چه غمگین، چه در جمع و چه تنها، چه با سرطان و چه بی سرطان، "باشم". می فهمم که اگر سرطان بگیرم، اینقدر راحت این حرف را نمی زنم، با این حال این به درستی حرف تردیدی اضافه نمی کند. شک نکن که حتما این لحظه ها تا اندازه ی خوبی از یادم خواهد رفت ولی رد خوبش، همان تجربه ی "بودن" حالا چه در حال خوب و چه بد، تا آخر دنیا برایم می ماند. مهم همین عمری است که در لحظه می گذرد. تنها همین است که هست. بقیه " مفهوم" هستند، الان ذهن شما از این نوشته  پر از مفهوم است. هیچ چیز نیست، تنها همین لحظه که چشمان من یا شما دارد " این" کلمه را می خواند، هست.
-----------------------------------------

ببخشید اگر اضافه بر دهنم حرف می زنم. هنوز نمی دانم چرا به این ابراز نیاز دارم. شاید بخش بزرگترم دارم بخش کوچکتر را نصیحت می کند.. شاید از خر تو خری این دنیا هنوز در شوک و تعجبم، هرچند می خواهم انگار که دیگر در شوک نباشم و دنیا را آن جور که هست بپذیرم.

حقیقت اینکه من  بعضی وقت ها قدر لحظه را می دانم، من بعضی وقت ها قدر بودن را می دانم، ولی در عین "حال" اما ، در بلندای سی سالگی، من بعضی وقتها بسیار خیال دارم. من بعضی وقتها بسیار رویا دارم. ایستادن بر سایه ی این دوگانگی " حال و بودن" و " رویا و خیال" و تماشایشان، نقطه ی عطف سی سالگی من است.