Sunday, August 24, 2014

درخت

جای شما خالی، با رفیق عادلی، دو روزی به تفرج در پارک ملی المپیک مشغول بودیم. در فضای جنگل دست نخورده ی آنجا، هر تکه به تکه، بدنه ی تناور درختانی فرو غلطیده را می دیدیم و به عظمت ایشان رشک می بردیم و هیجان زده می شدیم. انگار که تا وقتی درخت عمودی است، آن چنان که باید، قد و قامتش را نمی شود دید. آرام آرام چشمانمان به دیدن جزییات این تنه های افقی باز شد، از خرده ها و عمده های جراحت محل شکستن ش بگیر تا خزه های روییده و متلاشی شدن آرام تنه و گم شدن گَرد چوب، بر خاک های مرطوب.

مفتون این تناسب بین شکستگی و ایستادگی و تصویر این درختان بر پا و خفته شده بودم. نور آفتاب بر همه شان یک جور می تابید و از بین درختان ایستاده، گرده نور نرمی به قامت دراز کشیده ی خفته ها می رسید. تصویر در کمال تناسب بود، همه ی عناصر انگار سر جایشان بودند و نمایش صدها هزاران ساله شان بر صحنه ی جنگل ادامه داشت. عظمت در این بود که " جای " هر درخت یک مکان ثابت نیست، آن خفتگان مدتی نه چندان پیش بر پا بودند و مدتی دیگر نیز جز خاکِ خرسندی از ایشان چیزی بر جا نمی ماند و این ایستاده ها هم مدتی دیگر نسیان بیابند و بر خاک بیافتند و جز اندکی شان به آن اندازه های اعجاب برانگیز نمی رسند. در این میان، از میان خیل این ریزه تازه روییده ها تعداد بسیار اندکی شان فرصت می کنند که آن قدر بالا بروند که درخت بشوند و آفتاب را دست اول و لایزال ببینند. تصویر، در نهایت تعادل بود، یک تعادل دینامیک و حتی شامل تناقض، همان جور که " گاهی حجم یک کلاغ کنتراست یک تابلو را تنظیم می کند". بعدترش دیدم که آن درخت های فرو افتاده، فی الواقع، مرده اند. به هزار شیوه می شود بیانش کرد ولی خوب، به یک عبارت، " مرگ" عامل آن تعادلی در آن تابلو بود که در زندگی عادی کمتر می بینم.

 رحیل، وفات، اتمام، بازگشت، بازخورد، تناسخ، یا هرچه دیگر که اسمش را بگذارید، جز لاینفک هر دینامیکی است، چون هیچ دینامیکی در تصویر کلی به بینهایت نمی رود و بایسته و شایسته که باز گردد و در یک دور زدن، هر چند غیر تکراری، به کمال خودش نزدیک شود. شاید که حضور بیشتر تناسخ به روانی دینامیک ما هم کمک کند.

درخت ها، عمودی و افقی شان، در اوج تناسب و زیبایی بودند.





نوشتن یا که ننوشتن؟

این روزها، "نوشتن یا ننوشتن؟ مسیله این است! " بعد از قریب به هفت هشت سال، احساس نوشتن می کنم. با این حال به مثل عکاسی که حیفش می آید لطافت تماشای مستقیم منظره ای زیبا را رها کند و به پشت لنز برود، من هم دلم نمی آید که تماشا، احساس مستقیم  و درونی سازی ادراکات، را فدای ابراز کنم. واقعیت این است که شفافیت هر مفهوم با ابرازش یکی چند پرده کمتر می شود. ابراز و کلام و توصیف، احساسات را دستخوش تغییر و ناصافی می کند و تجربه را از حالت مجردش به حالتی ابراز شده و قابل دست مالی تغییر می دهد. به قول دیگر،" ابراز کردن، خر است" و " نوشتن جان کندن است".

خلاصه ی این حرف این است که بر اثر سال های سکوت، هنوز هم اگر کیفیت مشاهده ای از حدی بالاتر باشد، دلم نمی اید که با بیان و ابرازش برای سایرین، عظمت و زیبایی آن احساس را از بین ش ببرم. بنابراین، خیلی خودخواهانه برای خودم نگه اش می دارم که هم لذتش را ببرم و هم زحمت نوشتن ش را نبرم. البته که مرتبا وسوسه ی ابراز در میان است و سیخ می زند. یک جورهایی برای خودم، نمی دانم چرا، مسیولیتی برای نوشتن احساس می کنم. انگار این جز وظایف من در این دنیا است که اگر نکنم، چیزی را ناقض گذاشته ام و کارم را انجام نداده ام.

 ایها الناس، شایسته که از آنانی که واقعا می نویسند متشکر باشیم . ایشان عیش تنهایی احساس کردنشان را منقص می کنند تا چیزی را با ما به اشتراک بگذارند و " دامنی پر کنند هدیه ی اصحاب را ". اینان بعضی شان آنقدر به ابراز معتادند که شفاف ترین زیبایی های ادراک مستقیم و بی حرف را فدای ابراز و به طبع ش، فدای برداشت آزاد مخاطب می کنند. در عین حال هم، در کفِ تمام آن احساساتی باشیم که از فرط عظمت و زیبایی، مشاهده-گر چنانمفتون تجربه شده است که دامنش از دست رفته و چیزی ابراز نکرده است. به قول خودمانی، در کف آن کتاب های که تنها-خوانده-شده و هیچ گاه-نوشته-نشده ی بنی بشر باشیم. فی الواقع هیچ فیلم و کتابی حتی به نزدیکی عظمت داستان های واقعی نمی رسند.

 نتیجه ی دیگر این حرف هم این است که از بیخ، سکوت کنیم و به جای کتاب خواندن و نوشتن، کتاب های ننوشتی خودمان را دست اول بخوانیم و درک کنیم.

چارچوبی برای توصیف سیستماتیک سکوت


دوستی برایم گفت که فلان روانکاو معروف، جناب یونگ، سه شخصیت اسطوره ای را به عنوان سه تیپ شخصیتی قالب در بین آدم ها بیان کرده است. یکی زیوس است، خدای زمین و نماد عقل، دیگری پز ِ یدون است، خدای دریا و نماد احساس، و سومی هادس است، خدای زیرزمین و زیر دریا و خفتگان و مردگان. در مقایسه حضور این سه شخصیت در یک نفر می شود این مثال را آورد که اگر کسی عاشق بشود، زیوس ش برای خوشحالی معشوق برنامه ای می ریزد و مثلا هدیه ای می خرد، پزیوس ش برای معشوق شعری می گوید، و هادس در سکوت می نشیند و معشوق را تماشا می کند.
عمیقا مفتون هویت هادس شده ام؛ انگار که بخش عمیق و ناشناخته و ناگفته ای از من، و احتمالا بسیاری دیگر، را توصیف می کند، در حالی که در گفتمان های عادی، در کنار " تقابل عقل و احساس" حرفی از او نیست. انگار کن که در این سال های خارج نشینی بخش عظیمی از رودخانه ی بودن م در زمین هادس فرو می رفته و از سکوت ریشه هایی عمیق رشد می کرده، بدون آنکه ساقه و برگی داشته باشد. بیشتر از این هم از هادس نمی شود گفت، خدای خفتگان و مردگان است و هم-دل اهل سکوت و تماشا. هادس به طرز زنده و عریانی، فهیم و مستور است.

Monday, July 28, 2014

ضعف و قدرت هم زمان عقل

در دبستان، به مثل خیلی های دیگر، من هم عاشق حیوانات و اطلاعات مختلف و عجیب در مورد انها بودم. مثلا اینکه یوزپلنگ می تواند با سرعت بیشتر از صد کیلومتر در ساعت بدود برایم خیلی جالب بود و هر بار سوار ماشین می شدم و می شد که پهلوی دست راننده بنشینم بی اختیار به سرعت شمار نگاه می کردم و سرعت ماشین را با سرعت یوزپلنگ مقایسه می کردم. گذشت تا اینکه جایی خواندم که با وجود اینکه یوزپلنگ بسیار تند می دود، تنها برای زمان-مسافت بسیار محدودی می تواند این کار را بکند، برای همین است که مجبور است به شکارش سینه خیز نزدیک بشود و در نهایت با یک جهش و یک تعقیب کار را تمام کند. 

غریزه ها و نیروهای دیگری در طبیعت هستند که به همین شکل ند. مثلا گرسنگی را ببینید. در چند هزار سال پیش، حتی پیش از عصر کشاورزی، چنین بوده که غذا هر چند وقت یکبار به دست می امده برای همین هم هست که به محض اینکه بوی غذا بلند می شود، اب از دهان ما راه می افتد، شکم به قار و قور می افتد، و هوس بلعیدن وجود را می گیرد. این واکنش عصبی برای همان وقتی بوده است که غذا آن قدر محدود بوده و این است که در روزگار حاضر طبعیت از همان استعداد منجر به چاقی مفرط می شود و فی الواقع آن اقلیت تغییر ژن یافته که چندان میلی به غذا ندارند و اگر چند هزار سال پیش به دنیا امده بودند، مرده بودند، الان در اوج زیبایی و در نوک پیکان انتخاب طبیعی هستند. همین حرف را می شود، با کمی تغییر، در مورد غریزه جنسی زد. در سال های قدیم، فرصت تناسل محدود بوده و دردسرش زیاد و شانس بزرگ شدن یک کودک ناچیز و همین بوده که میل جنسی به این قدرت رسیده و در شرایط محیطی امروزه، زندگی ها را تا اندازه ای از تعادل خارج کرده است.

این ها را گفتم که بگویم، تعقل و تفکر هم بر همین منوال است. این عقل بدبخت شکل گرفته تا کمی ابزار بسازد، قدری در امر گردش کاینات فضولی کند، ولی بعدش قرار نبوده که این قدر کار کند و مسیولیت قبول کند و از صبح تا به شب چرخ بزند. ما این روزها و با این سیستم زندگی، دچار آبسیتی فکری شده ایم.

Friday, June 27, 2014

دوست

فرض کنید که فرد نابینایی هست که شما هر روز، یا حداقل مرتبا هرچند روز یک بار، او را می بینید و ارام ارام انگار به بودنش انس می گیرید. نابینا اما مطمینا شما را نمی بیند. 

آیا آن نابینا دوست شما است ؟ آیا شما دوست آن فرد نابینا هستید؟ 

با دوستی که شوک زده است چه باید کرد

نوشتار این مطلب ملهم از یک داستان شخصی است. بنده به شخصه در زمانی و بر اثر مجموعه اتفاقاتی در شوک به سر می بردم، از دوستان نزدیکم طلب کمک کردم، از ایشان مهربانی بسیار دیدم ولی جز یکی دو نفر کسی نمی دانست که چه طور باید به من کمک کند و در عین حال همه شان مهربانانه و مشفقانه تمایل داشتند که یاد بگیرند که چه طور می توانند بهتر به دوستی در شرایط سخت روحی، به طور خاص در حالی که طرف در شوک به سر می برد، کمک کنند. 

بگذارید چند مثال برای شوک بیاورم. یکی، از دست دادن عزیزی است، مثلا وقتی که دوست ما عضوی از اعضای خانواده اش را از دست می دهد. مثال دیگر، شکست بزرگ است، مثلا وقتی فردی هدفی که یک عمر برایش تلاش کرده را از دست می دهد. مثال سوم، شوک تاخیری است. مثلا وقتی فردی بعد از گذر از مشکلی، تازه با تاخیر فشار را احساس می کند. ( این نوشته ) این حالت، هرچند به نظر تا اندازه ای خنده دار می رسد، در زندگی واقعی هم متواتر اتفاق می افتد. در تمام این حالات، فرد در حالت شوک قرار دارد، هرچند که عقلانی می داند چه اتفاقی افتاده ولی احساسش متوجه نشده است ( به قول فرنگی ها register نشده است ).

1: چرا شوک اتفاق می افتد؟ جواب دقیقی وجود ندارد لکن، به نظر می رسد در تمام این حالات، فرد شوک زده بخشی از آنچه که اساس هویت و زندگی ش می دانسته را از دست داده است و زمان کافی نیز برای هضم انچه حادث شده نداشته است. فرد شوک زده ابتدا باید که نقیصه را حس کند، عزاداری مربوطه را انجام بدهد و سپس آرام آرام تعادل و مدل جدیدی برای زندگی اش به دست بیاورد.

قدم اول در بهبود این است که فرد متوجه بشود که چه اتفاقی برایش افتاده است و این شاید سخت ترین قدم باشد. نشانه ی این متوجه شدن هم این است که معمولا فرد مذکور وارد فاز عزاداری ( grief ) می شود. سریال خانه ی سبز را یادتان می اید؟ در قسمت آخر قرار شده بود که خانه ی سبز در طرح اتوبان قرار بگیرد و خسروشکیبایی به حالت بهت بیرون از خانه نشسته بود و وقتی که صدای گریه اش بلند شد، همه خوشحال شدند که شوک برطرف شده است. از این مهم آگاه باشید که هیچ بعید نیست که فرد بین دو فاز شوک و عزاداری چند بار رفت و آمد کند.

برای فرد شوک زده چه کار می شود کرد ؟

ابتدا از بدیهیات شروع می کنیم:

0: بدانید، شوک معادل غم یا دلگیری نیست. حالتی روانی است که با منطق دو دو تا چهارتا کار نمی کند. باید شناختش، باید مثل یک موضوع تازه یادش گرفت. به دنبال این باشید که اطلاعات تان را در این زمینه افزایش بدهید.

1: اگر احتیاج به کمک فیزیکی خاصی دارد، مثلا کاری برایش انجام بشود، از بچه هایش تا مدتی نگهداری بشود، یا از این دست، در این زمینه به او کمک می کنیم
2: کمکش کنیم که آب، غذا، استراحت، و حتی المقدر فعالیت جسمانی لازم را داشته باشد. مطمینا فرد شوک زده انگیزه ای برای خوردن و اشامیدن و یا آرامش کافی برای استراحت و توان فیزیکی برای کمترین فعالیت ممکن نداشته باشد برای همین لازم است که با مهربانی و بدون اینکه فرد مورد نظر احساس فشار بکند، یادآوری ش کنیم که این مختصرها برای زنده بودن و سالم بودنش لازم هستند.

2: حتی اگر دوست شوک زده نداند یا نفهمد، ما بدانیم که هیچ راه ساده و مختصر و سریع و بی دردسر و دردی برای برون رفتن از این حال وجود ندارد.

چه نکنیم؟

1: بحث منطقی برای بیرون آوردن فرد از شوک: اینکه سعی کنید با منطق به فرد مورد نظر حالی کنید که باید تغییر وضعیت بدهد، حقیقت را قبول کند یا امثالهم، کار عبث و مخربی است. به احتمال زیاد، دوست مورد ذکر خودش از عجیب و یا " غیر منطقی " بودن وضعیتش آگاه است بنابراین تاکید بیشتر بر این مسیله نه تنها کمکی نمی کند، بلکه فرد را در سردرگمی و سرگیجه ی خودش بیشتر فرو می برد. البته که اگر خود فرد تمایل به چنین گفتگویی داشته باشد، می توانید استدلال های منطقی تان را با او مشترک بشوید.

به یک نکته ی دیگرهم واقف باشید و آن این است که دیدن یک دوست در حالت شوک، خودش تجربه ی سختی است. شمای نوعی که تحت فشار دیدن دوستتان در حالت شوک هستید، خواسته یا ناخواسته به دنبال مفری برای این حال می گردید و " منطق" می تواند خیلی راحت به این مفر تبدیل بشود. شما از دید خودتان فرد مورد نظر را راضی می کنید که نباید حالش بد باشد یا که باید بپذیرد و یا هر حرفی از این دست ... در حالی که این حرف ها الزاما کمی به طرف مقابل تان نمی کند.

2: فشار برای بهتر کردن حال فرد: به طور مثال: جوک گفتن و خندیدن برای روحیه دادن وقتی که دوستتان حال بدی دارد. البته که بعضی وقتها این روش کار می کند ولی اجازه بدهید دوستتان خودش تصمیم بگیرد که چه چیز در لحظه کمکش می کند. فشار آوردن ممکن است این احساس جداماندگی در فرد به وجود بیاورد، به این معنا که احساس کند در حال منفی خودش تنها است یا که احساس کند که با این حال، به آن جمع تعلق ندارد و دوستانش او را با حال فعلی ش قبول نمی کنند و به زور میخواهند احوال قبلی را ایجاد کنند.

چه کنیم؟

1: " فعالانه و پایدارانه باشید بدون انکه کار خاصی بکنید"، این فی الواقع خلاصه ی تمام آن چیزی است که میشود انجام داد. به فرد مورد نظر اجازه بدهید که بداند شما حضور دارید. " فعالانه" بودن به این معنا ست که حضورتان مرتبا به شکل های مختلف برای دوستتان اعلام کنید. این می تواند با ارتباط نگاه باشد و یک لیوان چایی آوردن، یا که یک تلفن زدن، یا که گپ زدن و شنیدن بدون آنکه بحث را منطقی کنید و یا حتی گفتن این مطلب که شما هستید. " پایدارانه " بودن یعنی اینکه جور انرژی تان تقسیم کنید که از ابتدا تا انتهای پروسه را بتوانید در کنار دوستتان بمانید، نه اینکه اولش به شدت انرژی بگذارید و بعدش ناپدید بشوید.

این را بدانید که دوست شوک زده بالا و پایین می شود و بدانید که خودش از ابراز این احوال تا اندازه ای شرمنده است. مگر آنکه شما به فرد شوک زده خیلی نزدیک باشید و سابق بر این دوست مورد نظر با شما از احوال درونی خودش گفته باشد، این را بدانید که دوست شوک زده ی ما تا اندازه ای از ابراز می ترسد یا که پروا دارد. او در حالت پایداری نیست و نمی داند که اگر بازخورد نامناسبی از شما بگیرد تا چه اندازه آسیب خواهد دید. بنابراین هم جلب اعتماد او کار مهمی است و هم محافظت از اینکه احساس وی را آزار بیشتر ندهید. مهربانی آرام، بدون احساس ترحم، و استمرار این مطلب که او و دردش هر دو با هم پذیرفته شده اند بزرگترین کمک ممکن است.

2: اگر تجربه ی مشترکی دارید، از تجربه خودتان برایش بگویید. باز مجددا، تاکید این گفتن بر این است که شما احساس طرف مقابل تان را می فهمید و نه الزاما اینکه نتیجه ی اخلاقی داستان چیست.

3: ببینید دوست تان چه می خواهد. صبور باشید. به او اجازه بدهید با آزمون و خطا، رانندگی این حال عجیب را یاد بگیرد.

این لینک در مورد ارتباط با کسانی است که افسردگی دارند. مسلما که این دو پدیده، شوک و افسردگی، بسیار متفاوتند با این حال بخش خوبی از این نوشته به موضوع ما هم مرتبت می شود.

Friday, February 21, 2014

مرتیکه اقلیت!!

ما یه مملکتی هستیم که واسه اول تو تاریخش اقلیت شده، بلد نیست چه طوری اقلیت باشه. 

باید اون درس ها رو پس بده تا یاد بگیره چه جور یه اقلیت فهمیده باشه.

آقا اندی- حدود دقیقه ی 16 

- پینوشت: چیزی که فک نمی کردیم این بود که به اهنگ اندی گریه کنیم ...