نوشتار این مطلب ملهم از یک داستان شخصی است. بنده به شخصه در زمانی و بر اثر مجموعه اتفاقاتی در شوک به سر می بردم، از دوستان نزدیکم طلب کمک کردم، از ایشان مهربانی بسیار دیدم ولی جز یکی دو نفر کسی نمی دانست که چه طور باید به من کمک کند و در عین حال همه شان مهربانانه و مشفقانه تمایل داشتند که یاد بگیرند که چه طور می توانند بهتر به دوستی در شرایط سخت روحی، به طور خاص در حالی که طرف در شوک به سر می برد، کمک کنند.
بگذارید چند مثال برای شوک بیاورم. یکی، از دست دادن عزیزی است، مثلا وقتی که دوست ما عضوی از اعضای خانواده اش را از دست می دهد. مثال دیگر، شکست بزرگ است، مثلا وقتی فردی هدفی که یک عمر برایش تلاش کرده را از دست می دهد. مثال سوم، شوک تاخیری است. مثلا وقتی فردی بعد از گذر از مشکلی، تازه با تاخیر فشار را احساس می کند. ( این نوشته ) این حالت، هرچند به نظر تا اندازه ای خنده دار می رسد، در زندگی واقعی هم متواتر اتفاق می افتد. در تمام این حالات، فرد در حالت شوک قرار دارد، هرچند که عقلانی می داند چه اتفاقی افتاده ولی احساسش متوجه نشده است ( به قول فرنگی ها register نشده است ).
1: چرا شوک اتفاق می افتد؟ جواب دقیقی وجود ندارد لکن، به نظر می رسد در تمام این حالات، فرد شوک زده بخشی از آنچه که اساس هویت و زندگی ش می دانسته را از دست داده است و زمان کافی نیز برای هضم انچه حادث شده نداشته است. فرد شوک زده ابتدا باید که نقیصه را حس کند، عزاداری مربوطه را انجام بدهد و سپس آرام آرام تعادل و مدل جدیدی برای زندگی اش به دست بیاورد.
قدم اول در بهبود این است که فرد متوجه بشود که چه اتفاقی برایش افتاده است و این شاید سخت ترین قدم باشد. نشانه ی این متوجه شدن هم این است که معمولا فرد مذکور وارد فاز عزاداری ( grief ) می شود. سریال خانه ی سبز را یادتان می اید؟ در قسمت آخر قرار شده بود که خانه ی سبز در طرح اتوبان قرار بگیرد و خسروشکیبایی به حالت بهت بیرون از خانه نشسته بود و وقتی که صدای گریه اش بلند شد، همه خوشحال شدند که شوک برطرف شده است. از این مهم آگاه باشید که هیچ بعید نیست که فرد بین دو فاز شوک و عزاداری چند بار رفت و آمد کند.
برای فرد شوک زده چه کار می شود کرد ؟
ابتدا از بدیهیات شروع می کنیم:
0: بدانید، شوک معادل غم یا دلگیری نیست. حالتی روانی است که با منطق دو دو تا چهارتا کار نمی کند. باید شناختش، باید مثل یک موضوع تازه یادش گرفت. به دنبال این باشید که اطلاعات تان را در این زمینه افزایش بدهید.
1: اگر احتیاج به کمک فیزیکی خاصی دارد، مثلا کاری برایش انجام بشود، از بچه هایش تا مدتی نگهداری بشود، یا از این دست، در این زمینه به او کمک می کنیم
2: کمکش کنیم که آب، غذا، استراحت، و حتی المقدر فعالیت جسمانی لازم را داشته باشد. مطمینا فرد شوک زده انگیزه ای برای خوردن و اشامیدن و یا آرامش کافی برای استراحت و توان فیزیکی برای کمترین فعالیت ممکن نداشته باشد برای همین لازم است که با
مهربانی و بدون اینکه فرد مورد نظر احساس فشار بکند، یادآوری ش کنیم که این مختصرها برای زنده بودن و سالم بودنش لازم هستند.
2: حتی اگر دوست شوک زده نداند یا نفهمد، ما بدانیم که هیچ راه ساده و مختصر و سریع و بی دردسر و دردی برای برون رفتن از این حال وجود ندارد.
چه نکنیم؟
1: بحث منطقی برای بیرون آوردن فرد از شوک: اینکه سعی کنید با منطق به فرد مورد نظر حالی کنید که باید تغییر وضعیت بدهد، حقیقت را قبول کند یا امثالهم، کار عبث و مخربی است. به احتمال زیاد، دوست مورد ذکر خودش از عجیب و یا " غیر منطقی " بودن وضعیتش آگاه است بنابراین تاکید بیشتر بر این مسیله نه تنها کمکی نمی کند، بلکه فرد را در سردرگمی و سرگیجه ی خودش بیشتر فرو می برد. البته که اگر خود فرد تمایل به چنین گفتگویی داشته باشد، می توانید استدلال های منطقی تان را با او مشترک بشوید.
به یک نکته ی دیگرهم واقف باشید و آن این است که دیدن یک دوست در حالت شوک، خودش تجربه ی سختی است. شمای نوعی که تحت فشار دیدن دوستتان در حالت شوک هستید، خواسته یا ناخواسته به دنبال مفری برای این حال می گردید و " منطق" می تواند خیلی راحت به این مفر تبدیل بشود. شما از دید خودتان فرد مورد نظر را راضی می کنید که نباید حالش بد باشد یا که باید بپذیرد و یا هر حرفی از این دست ... در حالی که این حرف ها الزاما کمی به طرف مقابل تان نمی کند.
2: فشار برای بهتر کردن حال فرد: به طور مثال: جوک گفتن و خندیدن برای روحیه دادن وقتی که دوستتان حال بدی دارد. البته که بعضی وقتها این روش کار می کند ولی اجازه بدهید دوستتان خودش تصمیم بگیرد که چه چیز در لحظه کمکش می کند. فشار آوردن ممکن است این احساس جداماندگی در فرد به وجود بیاورد، به این معنا که احساس کند در حال منفی خودش تنها است یا که احساس کند که با این حال، به آن جمع تعلق ندارد و دوستانش او را با حال فعلی ش قبول نمی کنند و به زور میخواهند احوال قبلی را ایجاد کنند.
چه کنیم؟
1: " فعالانه و پایدارانه باشید بدون انکه کار خاصی بکنید"، این فی الواقع خلاصه ی تمام آن چیزی است که میشود انجام داد. به فرد مورد نظر اجازه بدهید که بداند شما حضور دارید. " فعالانه" بودن به این معنا ست که حضورتان مرتبا به شکل های مختلف برای دوستتان اعلام کنید. این می تواند با ارتباط نگاه باشد و یک لیوان چایی آوردن، یا که یک تلفن زدن، یا که گپ زدن و شنیدن بدون آنکه بحث را منطقی کنید و یا حتی گفتن این مطلب که شما هستید. " پایدارانه " بودن یعنی اینکه جور انرژی تان تقسیم کنید که از ابتدا تا انتهای پروسه را بتوانید در کنار دوستتان بمانید، نه اینکه اولش به شدت انرژی بگذارید و بعدش ناپدید بشوید.
این را بدانید که دوست شوک زده بالا و پایین می شود و بدانید که خودش از ابراز این احوال تا اندازه ای شرمنده است. مگر آنکه شما به فرد شوک زده خیلی نزدیک باشید و سابق بر این دوست مورد نظر با شما از احوال درونی خودش گفته باشد، این را بدانید که دوست شوک زده ی ما تا اندازه ای از ابراز می ترسد یا که پروا دارد. او در حالت پایداری نیست و نمی داند که اگر بازخورد نامناسبی از شما بگیرد تا چه اندازه آسیب خواهد دید. بنابراین هم جلب اعتماد او کار مهمی است و هم محافظت از اینکه احساس وی را آزار بیشتر ندهید. مهربانی آرام، بدون احساس ترحم، و استمرار این مطلب که او و دردش هر دو با هم پذیرفته شده اند بزرگترین کمک ممکن است.
2: اگر تجربه ی مشترکی دارید، از تجربه خودتان برایش بگویید. باز مجددا، تاکید این گفتن بر این است که شما احساس طرف مقابل تان را می فهمید و نه الزاما اینکه نتیجه ی اخلاقی داستان چیست.
3: ببینید دوست تان چه می خواهد. صبور باشید. به او اجازه بدهید با آزمون و خطا، رانندگی این حال عجیب را یاد بگیرد.
این لینک در مورد ارتباط با کسانی است که افسردگی دارند. مسلما که این دو پدیده، شوک و افسردگی، بسیار متفاوتند با این حال بخش خوبی از این نوشته به موضوع ما هم مرتبت می شود.