Friday, February 27, 2015

معرفت دوستان غیر هم جنس

دارم بلند بلند فکر می کنم به قصه ی دوستی های افلاطونی و معرفت و آیا اینکه به جنسیت ربطی دارد یا نه ؟ به عبارت دیگر، دوستان جنس مخالف من و دوستان جنس موافق من چه فرق هایی با هم دارند و این فرق ها در افق کیفیت دوستی افلاطونی چه معنایی می دهد. 

اول آنکه، ادعا کردن وجود دوستی کاملا افلاطونی، لااقل ازدید فلسفی قضیه، فرض بزرگی است. مسلم که منِ نوعی در خودآگاهم احساس کششی نسبت به کثرت افراد جنس مخالفم، علی الخصوص دوستان افلاطونی ام، ندارم. لکن اما، می دانیم که خودآگاه بخش ناقص و عمدتا ناآگاه ما از ما است. حداقلش این است که دید فرویدی داستان چیز دیگری است و این دید می گوید که این جذبه غیر افلاطونی بسیار بسیار گسترده تر از آن چیزی است که ما به خودمان اجازه می دهیم که احساس کنیم. دروغ  چرا، در خودم و حتی دوستان نزدیکم می بینم که مثلا " گذشت" م در شرایط مساوی نسبت به دوستان غیر هم جنس بیشتر است. حال سوال خوب این است: کدام یک اینجا مرجع تشخیص هستند؟ "منِ خودآگاه اهل فکر که فکر می کنم صاحب اراده هستم" یا "من ناخودآگاه که همه چیز را، حتی فکر و اراده را، از آن زیرها کنترل می کنم"

جواب من این است که: هر دو و هیچ کدام به تنهایی. حالت بهینه، خودآگاهی است که به آگاهی از درونش رسیده باشد. بقیه ی حالات همه  ناقص اند. 

دوم، برسم به سوال اولم: دوستان هم جنس و ناهم جنس، کدام یک چطور ترند؟ من در تمام سالهای دوران لیسانس به این طرف از هر دو گروه دوستان خوب زیادی داشته ام. همواره هم سعی کرده ام که وجود اختلاف اساسی در " معرفت" این دو گروه را زیر سوال ببرم. البته که هر دو گروه با معرفت تر و بی معرفت تر دارند. لکن الان که فکر می کنم و تجربیاتم را کنار هم می گذارم، حداقل در مورد مشاهدات خودم می توانم این را بگویم که دوستان هم جنس من در رفاقت بی پرواتر و نزدیک تر و اهل گذشت تر و ریسک پذیرتر و منعطف تر بوده اند. دوستان غیر هم جنس، به احتمال بیشتری تحت شرایط سخت، چه برای خودشان باشد و چه برای من، محیط را ترک کرده اند. برای من و در شرایط سختم، دوستان هم جنسم بیشتر کنارم باقی مانده اند. دوستان غیر همجنس، فکر می کنم، که به هر دلیل، دغدغه ی survive شخصی شان قوی تر است و درجه ی بالاتری از امنیت شخصی را می طلبند پیش از آنکه به فکر کس دیگری، از جمله دوست، باشند. 

حدس بلندی است گفتن این حرف، لکن حدس می زنم که طبیعت دخترها را چنان پرداخته که از همه عالم ببرند تا که روزی مادر بشوند و تمام آن محبت را یکجا به پای بچه هایشان بریزند. همه مان صحنه هایی را دیده ایم که مادرمان سایرین را، حتی پدر مادر و خواهر برادر خودش را، به نحوی دست به سر کرده تا به ما برسد. نمی گویم که پدرها چنین نمی کنند، لکن همه می دانیم که عشق مادری و پدری فرق دارند. اگر جبری حساب کنیم، قدر مطلق تفاوت عشق مادر و عشق پدر حدودا برابر قدر مطلق تفاوت کیفیت رفاقت با دوستان پسر و کیفیت رفاقت با دوستان دختر است. این را هم اضافه می کنم که به نظرم می آید دخترها، به طور متوسط، شعور بیشتری برای زندگی و survive دارند. پسرها هم در برابر تمرکز بیشتری دارند. نهایتش این است که هر کس به نحوی در فرآیند سروایو موفق می شود لکن نکته این است که این روزها survive آن قدر ها سخت نیست، بلکه development و رشد شخصی است که سخت است. حیف که ذهن و روان و طبیعت ما هنوز هم که هنوز است برای آن سروایو برنامه ریزی شده است.  

این نوشته براساس برداشت شخصی من از تجربیات شخصی من است ، مستعد خطا و اشتباه است، استنباط علمی و آماری در تاییدش نمی شناسم، و تاکید می کنم که به هیچ وجه قابل استقرا و عمومی سازی به " زنان" و " مردان" نیست. 

Thursday, February 26, 2015

در-اما- ی زندگی

" بزرگ شدن" همیشه درس سختی برای من بوده است، من همیشه شاگرد سر به هوای کلاسش بوده ام، انگار که همیشه ادای  فهمیدنش را درآورده ام. یادم به کلاس ریاضی یک دبیرستان می افتد که طوطی وار یاد گرفته بودم که ریشه ی معادله ی درجه دو را پیدا کنم ولی نمی فهمیدم این " ریشه " لعنتی معنی اش چیست. این " بزرگ شدن" لعنتی هم هیچ وقت دست از تغییر و بزرگ شده برنمی دارد، انگار من همیشه عقبم. هربار فکر می کنم فهمیده امش و حداقل می توانم ادایش را دربیاورم، بعد کمی که رد می شود می بینم که چه روند غیر خطی دارد، نمی توانم ادایش را درست در بیاورم، یا که حداقل در صبح های زود و شب های دیر، این نقاب " بزرگ شدن" به مثل دمل خشک شده ای از صورت زخمی دلم سُر می خورد و جدا می شود. نمی دانم کیفیت دمل پایین است یا که رزولوشن دل، بالا.

رفاقت هایمان هم دملی شده است. زیرش دلمان تنگ است، خون است، زخم از دوری است، تنها است، لکن همه ی اینها بی حس شده است. ایران-نشین ها را نمی دانم ولی ما خارج نشینان که خانواده ای هم نداریم. قاعدتا آدم فکر می کند که این یعنی رفاقت های شدیدتر، نزدیک تر، لکن به هر دلیل بی حسی جایگزین شده است. تنها مدلی از روابط انسانی که کار می کند، و البته عالی کار می کند، رفاقت های حرفه ای است. شیک، تر و تمیز، مجلسی، بدون رگ و پوست و چربی، "مرینِیت" شده، بدون بو، بدون خاطره ی بلند، با مسیولیت محدود، آماده ی مصرف. بیشتر وقت " سوشیالایز" کردنمان در همین جمع های شیک و باحال و بی عمق می گذرد. به من بگو در پنج تا از آخرین پارتی های "فان"ی که رفتی چند نفر از آن دوستان از حال دلت کمترین خبری داشته اند؟  هیچ کس اما به روی مبارک نمی آورد، نه کسی چیزی می گوید، نه می شنود. همه " کری آن " می کنند.

فیس بوک را هم که نگاه میکنم، از پست های صمیمی با دسترسی محدود، رسیده است به حجم زیادی آدم ساکت و لایک کننده و تعداد محدودی آدم که هربار پست های پابلیک یا شبه پابلیک می گذارند. به مثل همیشه، در غروب حادثه آدم ها به یکی از دو انتهای بازه ی ممکن می روند. نمی گویم که این بد است، این فقط یک مشاهده است، یک نشانه است. انگار که همه مان از فیس بوک هم ناامید شده ایم. دوری و دیری کار خودش را کرده است. 

این نوشته قدری احساسی و قدری اجتماعی است. از بخش اجتماعی ش بگویم، دلیل این اتفاق را نمی دانم. فکر میکنم که این دوران ابتدایی خارج نشینی به قدری یکهو "بزرگ"مان کرده است که آن کودکی لازم برای دوستی را فراموش کرده ایم. دوستی های نزدیک یک کودکی؛ یک خریت، خاصی می طلبند. البته فاکتور سن را هم نباید نادیده گرفت، هرجای دیگرهم که بودیم این اتفاق تا اندازه ای می افتاد، فاکتور دوری های جغرافیایی را هم نباید نادیده گرفت، از دل برود لاجرم، هرآنکه از دیده برفت. حقیقت این است که این نوشته قدری شخصی هم هست، تا اندازه ای حدیث نفس است. درد ولی این است که تنهایی نمی شود کاری کرد. بارها امتحان کرده ام. وقتی که تنهایی بخواهی از "خود" حرف بزنی، تر و تمیز دورت می نشینند و قصه ی " خود" را در سکوت می شنوند، حتی با قصه گاهی همزاد پنداری می کنند، هم زاد پنداری در چشم هایشان، در احوالشان، هویدا است. اما کسی پایش را به صحنه نمی گذارد. حرف های من هم در اندازه ی یک " گفتگو با خودم به تنهایی- در میان قبرهای عمود" می ماند. بقیه هم صحنه را می بینند و تبریک و تسلیتی رها می کنند و می روند. 

چه می شود کرد؟ نمی دانم. فقط می دانم که تا دردی نباشد، درمانی نیست و الان گویا از بیخ و بن، دردی، حسی نیست. ایها الناس، من که بین تان می روم و می آیم صدای درد دل تان را از حالتان می خوانم. چه طوراست که خودتان حس ش نمی کند؟ چه بر سر بودن تان آمده است؟ چه بر سر حس هایتان آمده است؟ چرا در بزرگی سالی زیر بار چنین ترامایی می روید؟ چرا نمی بینیدش؟ چرا حسش نمی کنید؟ چرا ابرازش نمی کنید؟ قصه ی مان به مانند بچه فیلی است که پایش را در کودکی با زنجیر بسته اند و در بزرگ سالی هم چنان شرطی شده است که تا سرمای زنجیر بر پایش باشد، تلاشی برای رهایی نمی کند. انگار نیاز جنابش به رها شدن از زنجیر به بلوغ رسیده است، ختم به سنگینی سرد و خارش غریبی در پا و دل شده است. برای ما آدم ها ولی، دیوانه دل است، پای در بند چه سود. 

متن را قبل از انتشار یکی دوبارمیخوانم. یکی دو پاراگراف جالب لکن خیلی حاشیه ای را حذف می کنم ولی فایده ندارد. به خودم می گویم معلوم نیست تحلیلی- اجتماعی است؟ تحلیلی- فردی است؟ احساسی است؟ چه بلبشوری است؟ بعد می گویم جهنم، دو تا لایک کمتر یا که بیشتر، کسی بخواهد و بتواند بفهمد می فهمد. کسی هم نخواهد یا نتواند بفهمد نمی فهمد. اگر هم که از بیخ مزخرف گفته باشم همه دیگر هیچ. چه انتظاری داری؟ نهایت ابراز، ایجاد دانستن در طرف مقابل است. کدام دانستنی به فهم رسیده است؟ ولش کن، شل کن، بی حس کن، بزرگ شو. 

Wednesday, February 25, 2015

" Words seem so futile, so feeble"

                                              Charlie Chaplin

Tuesday, February 24, 2015

یک بار هم خودت باش 
بگشا و بگذرم موسی. منم،
نیل آبی خاطرات. 

شق القمر

اعجاز را نمی شناسم اما
لبانت که  می خندند لاجرم 
دنیایم دو نیم می شود. 

Monday, February 23, 2015

شرحه


قصه ای هست که فلان خرک پادشاه عادل یا وزیرش یا به هر حال یک آدم گنده ای که ادعای عدالتش میشد از سر قصرش زنجیری بیرون انداخته بود و سرش را به زنگی در تالار دربار بسته بود که اگر کسی در این شهر بی عدالتی دید، بیاید و بی منت خدم و حشم سر این زنجیر را بگیرد و تکان دهد تا زنگ به صدا در بیاید و من بیایم و به درد دلش برسم. مردم لکن حساب کار دست شان بود و می دانستند کسی نباید به روی خرک خان بیاورد که چه خبر است. زنجیر را کسی نباید دست بزند. گذشت تا اینکه زنگ مربوطه نصف شبی  به صدا در آمد. خرک خان سریعا روب-دشام اش را دورش پیچاند و با خدم و حشم پریدند سر قصر که کجاست این شهروند مدد خواه تا حق او بستانیم و آتش دلش را به آبی خاموش کنیم. دیدند که خری است، که از بس تازیانه خورده است کمرش  یک سر زخم و خون است. عدالت و دلجویی نمی داند چیست لکن زخم هایش در عمق می خارد، خودش را به زنجیر می مالد تا خارش جراحتش کم شود. 

آن خر، الان، من هستم. کجاست آن زنجیرت خرک خان؟  شمایی که گفتی مضطر اذا دعاۀ.

Saturday, February 21, 2015

در هیاهوی صبحی تاریک 
مرا به وسعت چهل چراغ می درخشند
بلورهای صبور درد.