Friday, February 21, 2014

مرتیکه اقلیت!!

ما یه مملکتی هستیم که واسه اول تو تاریخش اقلیت شده، بلد نیست چه طوری اقلیت باشه. 

باید اون درس ها رو پس بده تا یاد بگیره چه جور یه اقلیت فهمیده باشه.

آقا اندی- حدود دقیقه ی 16 

- پینوشت: چیزی که فک نمی کردیم این بود که به اهنگ اندی گریه کنیم ... 

Sunday, December 29, 2013

دسته بندی دینامیک مهاجرین-3

این پست به شناخت " استقلال فکری" می پردازد. 

استقلال فکری را شاید بتوان اینگونه نیز تعریف کرد: هر کس بداند چه می داند، چه نمی داند، چه می خواهد و چه نمی خواهد. از آنجایی که دانستن عاملی است عمیقا وابسته به زمان است و در مدت زمان کوتاه تغییر مثبت چندانی نمی کند، از بزرگترین نشانه های استقلال فکری یک فرد آگاهی به ندانستن هایش است و این معمولا اولین، بزرگترین و سخت ترین مرحله در یافتن استقلال فکری باشد.

هرچند که ما دوست داریم تصور کنیم که منطق پروسه ای ذاتا مستقل است، می دانیم که اینگونه نیست و منطق ما بر اساس احساسات، حالات فیزیکی و شرایط محیطی ما می تواند فرق بکند. به همین ترتیب هم، استقلال فکری الزاما به معنا تاثیر نپذیرفتن افکار یک فرد از محیط اطرافش نیست، بلکه به این معنا است که اولا آن فرد آگاهانه و با در نظر گرفتن جمیع جوانب تصمیم بگیرد و دوما، به مسیر فکر کردن و عواملی که بر آن تاثیر دارد آگاه باشد و نه تنها فکرش را، بلکه عواملی که بر آن موثر اند را، حتی المقدور بشناسد و در کنترل بگیرد.

بیایید با این مثال ادامه بدهیم. احساس دلتنگی یک تجربه ی رایج در میان مهاجران است. شاید بتوان گفت که دو شیوه ی کلی برای رویارو شدن با این احساس وجود دارد. یک شیوه براساس فراموش کردن است و دیگری براساس شناختن و آگاهانه حضور آن احساس را به رسمیت شناختن. در شیوه ی فراموشی، فرد درد ناشی از دلتنگی را حس می کند و سپس به طور اتوماتیک وار سعی می کند این درد را فراموش کند و این کار را از طرق مختلف از کار و ورزش و مهمانی تا مخدرات و غیره انجام می دهد. در روش مقابل، یعنی شناخت و دریافت آگاهانه، فرد کمی بعد از شروع احساس درد، می ایستد و به این فکر می کند که چرا این احساس را دارد. این توقف و فکر کردن، کار مشکلی است چرا که به مانند فشار دادن یک زخم عمیق، در لحظه درد انسان را افزایش می دهد. کمی بعد از شناختن این حس، آن فرد به این فکر می کند که چه طور می تواند به خودش کمک کند و در ادامه احتمالا به همان روش های فوق الذکر مانند کار کردن، ورزش کردن، مهمانی رفتن و یا حتی مخدرات و غیره ! برسد. فی الواقع فراموش کردن و یا آگاهانه عمل کردن الزاما کلیت یک مسیر عملیاتی را عوض نمی کند بلکه تفکر حاکم بر عمل و در نتیجه، جزییات و نتایج روانی آن را عوض می کند.

خصوصیت دیگر آگاهانه عمل کردن، بهبود یافتن است. به طور خاص فرض کنیم، شخصی دچار دلتنگی است و در پی کاویدن این احساس به این نتیجه می رسد که شاید در جمع بودن به او کمک بکند و به این دلیل به فلان مهمانی برود. در دور بعدی که دچار دلتنگی شد و در پی یافتن چاره برآمد و به این فکر کرد که شاید در جمع بودن به او کمک بکند، از نتیجه ی دفعه ی قبلی می تواند استفاده کند و فکر کند که آیا آن شیوه موثر بوده یا نه  تکرار این حلقه ی بازخورد مرتبا به شناخت آن فرد از خودش و محیطش کمک می کند.

در شیوه ی برخورد آگاهانه، فرد حتی ممکن است به این نتیجه برسد که لازم است که تا زمان خوبی اصلا به دلتنگی اش فکر نکند! ولی در این صورت آن فراموشی هم نتیجه ی آگاهی است و نتایج این تصمیم در دورهای بعدی خودکاوی توسط همان فرد مورد بازبینی و قضاوت قرار می گیرد.

 حسن ختام این پست هم این است: غربت به شیوه ی زیبا و دردناکی می تواند منجر به خودآگاهی شود. خودآگاهی معمولا پروسه ای است که هیچ کسی از اول به طوع میل و اراده ی شخصی و ناگهان به آن قدم نمی گذارد، بلکه یک عامل خارجی در یک زمان مناسب منجر به به این می شود که فرد به قولی بیدار شود و احساس می کند مسیر از پیش تعیین شده و ناخودآگاه او منجر به رضایت او نمی شود و او می بایست که اختیار زندگی اش را در دست بگیرد و از چم و چون درون و بیرونش آگاه بشود. چنین عوامل خارجی در محیط های نا آشنا به مانند غربت بسیار بیشترند و برای همین چالش هایی که به طور بالقوه می توانند منجر به بیداری و خودآگاهی بشوند بیشتر اند. شاید تنها به همین دلیل بشود گفت که مهاجرت می تواند که از آدمیزاد، آدم بسازد.

Friday, December 27, 2013

دسته بندی دینامیک مهاجران - 2

می خواهم دسته بندی دیگری هم برای دسته بندی افراد مهاجر پیشنهاد کنم. در این دسته بندی برای هر فرد دو مشخصه تعریف شده است: یکی استقلال فکری است و دومی انعطاف محیطی

استقلال فکری را اینجور تعریف می کنم: استقلال فکری یا بلوغ فکری، متغیری در پروسه ی فکری یک فرد است که نشان می دهد افکار، و به طبع آن رفتار، آن فرد تا چه اندازه محصول فرآیندهای آگاهانه و انتخابی آن فرد است. در زبان دیگر، استقلال فکری به این معنا است که هر فرد تا چه اندازه از پروسه ی فکری و رفتاری اش آگاه است و شیوه ی تصمیم گیری و تحلیلش، و نه الزاما خود تصمیم گیری و تحلیل، توسط خودش و با اراده و آگاهی انتخاب شده است. به قول خودمانی ترش، استقلال فکری تا حد خوبی این است که یک فرد چقدر از خودش سوال پرسیده باشد "من کیستم"، "به کجا می روم "، "چگونه در مسیر مورد نظرم حرکت می کنم"، و "خوب و بد چیست".

استقلال فکری هم-بستگی معنایی زیادی با " خودآگاهی " دارد. فی الواقع، استقلال فکری این است که کسی آگاهانه تصمیم بگیرد که چه می کند و درگیر مسإله ی چرایی در افکار و رفتارش باشد و این مهم بخشی از خودآگاهی است. همان طور که خودآگاهی صفر و یک ندارد، استقلال فکری هم صفر و یک ندارد. همان طور که خودآگاهی یافتن سختی هایی دارد، استقلال فکری پیدا کردن هم سختی هایی دارد. همان طور که خودآگاهی یک فرآیند شخصی و آزمون-خطایی است، استقلال فکری هم همین گونه است. همان طور که خودآگاهی مطلق نمی شود و همیشه درصدی زیادی از حضور ناخودآگاه در رفتار ما وجود دارد، استقلال فکری هم هیچ گاه مطلق نیست و همیشه محیط در رفتار ما تاثیر دارد. استقلال فکری را من یک عامل شخصیتی می دانم که در محدوده ی انتخاب آدم هاست و جزیی از عوامل رشد یک فرد محسوب می شود.

انعطاف محیطی را هم اینجور تعریف می کنم: شدت وابستگی رضایت یک فرد به عوامل بومی ایرانی. تعریف خودمانی ترش این می شود که عوامل شادی یک فرد چقدر محدود به عوامل یکتا در فرهنگ مبدا آن فرد، مثلا افراد مشخص، فرهنگ خانوادگی یا که فرهنگ ایرانی، است و یک فرد چقدر می تواند در یک محیط تازه به رضایت برسد.

اگر بخواهید که انعطاف محیطی خودتان را به صورت یک شاخص ریاضی به طور تقریبی محاسبه کنید، اینگونه می شود تعریفش کرد: لیستی از  فعالیت های هفتگی تان را که از آن لذت می برید بنویسید. این لیست می تواند شامل کار کردن، خوابیدن و غیره باشد. سپس به هر فعالیت وزنی بین یک تا صد بدهید. این عدد در حقیقت نشاندهنده ی اهمیت آن فعالیت است. این اهمیت می تواند هم به دلیل تعداد ساعتی باشد که شما صرف آن فعالیت می کنید و هم به دلیل ارزش شخصی که برای شما دارد، هرچند که زمان زیادی را مصروف آن نکنید. سچس آن فعالیت هایی را که حیطه ی انجام شان محدود به محیط فعلی تان است جدا کنید و وزن فعالیت های آن را جمع بزنید. همین پروسه را برای فعالیت هایی که غیرمحدود به محیط فعلی تان هستند هم تکرار کنید.

انعطاف محیطی= ( مجموع وزن لیست محدود + مجموع وزن لیست غیر محدود) / وزن لیست غیر محدود

انعطاف محیطی در عمل بر سرعت اسکان روانی یک فرد در محیط تازه تاثیر می گذارد که این سرعت البته الزاما خوب یا بد نیست. کسی که انعطاف بیشتری دارد، راحت تر می تواند همرنگ جماعت بومی یک فرهنگ جدید بشود، از تفریحات تازه لذت ببرد، با فرهنگ تازه اخت بشود و با انسان هایی با فرهنگ متفاوت، چه هم-وطن و یا غیر هم-وطن؛ دوست بشود. در برابر، عدم انعطاف یک فرد باعث می شود که بیشتر با افرادی با پیشینه ی فرهنگی و اجتماعی مشابه، به طور مثال هم وطنان ایرانی، ارتباط برقرار کند. 

در مقایسه ی استقلال فکری و انعطاف می توان گفت که استقلال فکری بیشتر یک عامل خودآگاه است ولی انعطاف محیطی بیشتر ریشه در ناخودآگاه دارد. در یک مشابه پردازی ریاضی، استقلال فکری به مانند تابع ( function) رفتار و افکار آدم است در حالی که انعطاف محیطی یکی از ورودی های از پیش تعیین شده ی این تابع است. به قول دیگر، حدس من این است که انعطاف تا اندازه ای یک عامل بنیادین است، فاکتوری که بر اثر تربیت و ژنتیک و غیره تا اندازه ای مشخص شده و به این راحتی ها تغییر نمی کند و در طول زمان و با خودآگاهی بسیار بالا شاید اندکی عوض بشود. در حالی که استقلال فکری یک عامل ملهم از مسیر است و بر اثر خودآگاهی می تواند بسیار راحت تر از انعطاف محیطی تغییر کند.

در ادامه، تاثیر این دو عامل بر شیوه ی رفتار افراد را بررسی می کنیم.

دسته بندی دینامیک مهاجران - 1



یک سختی بزرگ هر تقسیم بندی این است که حتی اگر هرچه قدر هم گفته بشود که (تقریبا) هر تقسیم بندی یک مدل است، آخرش کار برای ذهن مخاطبان برای برچسب زدن راحت تر می شود. تقسیم بندی کار تحلیل را ساده می کند ولی هزینه این راحتی از بین رفتن نسبی دقت است. هرچه تقسیم بندی راحت تر و خوش دست تر و سر راست تر باشد، جزییات بیشتری از بین می روند و نتیجه ی تحلیل ساده تر، باحال تر، و مزخرف تر می شود. برای تحلیل کردن اما جز ساده سازی راه دیگری نیست.
هدف از این تقسیم بندی، حرکت رفتاری آدم ها در محیط غربت است. به این طریق، هر کسی می تواند ببیند خودش در کدام دسته یا مسیر قرار دارد و به کدام سمت حرکت می کند. به قول دیگر، این دسته بندی نشان می دهد که هر چقدر " فلان جور" تر باشید، به " فلان سمت" حرکت می کنید بنابراین مسیر حرکتتان درست انتخاب کنید یا اینکه حداقل در برخورد با خوشی یا مصایب مسیرتان خیلی هیجان زده یا غمگین نشوید. نکته ی دیگر هم این است که چندان مهم نیست کجا هستید، مهم این است که به کدام سمت حرکت می کنید. بگذارید با یک دسته بندی ساده شروع کنیم:

دوران مهاجرت را به سه فاز می توان تقسیم کرد: 1: ماه عسل که 2-20 هفته ی اول است 2: تقابل که  اوجش دو ماه تا دو سال بعدی است 3: ریشه دوانی که از آن به بعد است

1: ماه عسل:  همان خارج موعود است. همه چیز براق است. همه خارجی اند. همه چیز تازه و براق و متفاوت و خارجی است. قیافه ها جدید و جالب است. 

2:  تقابل: دورانی که واقعیت زندگی در غربت و مشکلاتش بر فرد فرود می آید، وقتی که  سختی های زندگی در محیط غیر بومی را احساس می کند. این مرحله معمولا با مقداری یاس یا افسردگی موقت یا دایمی همراه است.

3: ریشه دوانی:  آن زمانی است که فرد، بعد از ضربه ی تقابل، به فکر ارتباط برقرار کردن دایم و ساختن ساختار ارتباطی اش با آدم ها و محیط اطرافش و یا کنار آمدن با محیط می افتد.

معمولا افراد تا زمان خوبی بین مرحله ی دو و سه، تقابل و ریشه دوانی، در رفت و آمد هستند ولی بر اثر زمان آرام آرام فرکانس بازگشت شان به فاز تقابل کمتر می شود.

( ادامه دارد) 

نکته: ایده ی این مطلب، تقسیم دوران مهاجرت به سه فاز، را من سالها پیش جایی خواندم. یادم نمی آید کجا. خواستم فقط احترام کپی رایت را رعایت کرده باشم




مهاجرت - مطلع

مدتی، شاید سه چهار سال، است که در مورد تجربه ی فردی و اجتماعی مهاجرت کنجکاو شده ام و این نوشته ها قرار است که جمع آوری و خلاصه این فکرها و مطالعات باشد. به طور خاص، تمرکزم بر جامعه ی جوان مهاجر از ایران است. نابسامانی های شخصی و اجتماعی این گروه که خودم هم بخشی از آن هستم، انگیزه ی آن تحقیق و این تقریر است. در این نوشته ها، هرچند قصدم این است که تحلیل ها مستقل از از تجربیات شخصی ام باشد، اثبات چنین ادعایی را، چه برای خودم و چه برای سایرین، ممکن نمی بینم. هدفم از این نوشتن اما بیشتر انگیزش سوال و دغدغه برای بهبود است تا آموزش. 
 
قبل از نوشتن فرضیاتی را که در ذهن دارم گوشزد می کنم ( در صورت لزوم در ادامه ی نوشتن به لیست نوشته ها اضافه خواهم کرد) :
1: این نوشته ها نظر شخصی من هستند  و من نظر شخصی ام را براساس بررسی تحلیلی مطالعاتم و تجریباتم به دست آورده ام بنابراین نیازی به این نمی بینم که مرتب تکرار کنم که فلان مطلب نظر شخصی من است. هرچند ادعا نمی کنم که منطق و مشاهداتم مستقل از احساسم هست، لکن جز استفاده از این منطق و مشاهدات چاره ی دیگری نیست و هیچ تحلیلی مستقل از احساس تحلیلگرانش نیست، علی الخصوص در علوم انسانی. در در جاهای لازم، لکن، فرق بین احساسم و تحلیل ام را بیان خواهم کرد.

2: نیات افراد را نمی شود قضاوت کرد اما رفتار افراد را می شود قضاوت کرد. وقتی کسی کار نادرستی می کند، مثلا قتل می کند، دروغ می گوید، چراغ قرمز را رد می کند، یا خودکاری را آگاهانه از کسی می دزدد، مستقل از اینکه نیتش چه بوده، کودکی اش چه طور گذشته، چه عقده های روانی داشته یا نداشته و یا حتی نیت خیر داشته، کارش اشتباه است. این گفته که " انسان ها را قضاوت نکنیم" را بعضی ها به این برداشت می کنند که چشم را باید به خوب و بد بست. برداشت من از این حرف این است که با دانشی که ما داریم نمی شود ذات انسان ها را قضاوت کرد، مثلا گفت محسن انسان خوبی است یا انسان بدی است، ولی می شود کار مشخصی را قضاوت کرد، مثلا گفت فلان کار محسن خوب بود یا که بد بود.
حالا که این را گفتم اجازه بدهید که دو مطلب دیگر را هم اضافه کنم. در این نوشته ها من دو مطلب را بررسی نمی کنم اول کارهایی است که در لبه ی خاکستری خوب یا بد هستند مثلا کمک کردن به گداهایی  که در خیابان هستند، از آن رو که فرض کنیم کمک کردن خوب است ولی تشویق به گدایی بد است. بنابراین فرضم این است که کارها را می توان به راحتی به دو بخش خوب و بد تقسیم کرد. دوم اینکه این سوال که مجازات فلان کار بد چیست را بررسی نمی کنم. مثلا اینکه اگر کسی قتل کرد یا خودکاری را دزدید در جزای آن کار چه باید کرد.  
برای خودم این حق را قایل هستم که متن نوشته ها را، بدون تغییر در محتوا، بدون اطلاع قبلی بازنویسی کنم. اگر احتیاج به بازبینی محتوا بود، به عبارت دیگر اگر که نظرم در مورد صحت مطلبی عوض شد، آن را در پستی جداگانه خواهم نوشت.