Sunday, August 24, 2014

چارچوبی برای توصیف سیستماتیک سکوت


دوستی برایم گفت که فلان روانکاو معروف، جناب یونگ، سه شخصیت اسطوره ای را به عنوان سه تیپ شخصیتی قالب در بین آدم ها بیان کرده است. یکی زیوس است، خدای زمین و نماد عقل، دیگری پز ِ یدون است، خدای دریا و نماد احساس، و سومی هادس است، خدای زیرزمین و زیر دریا و خفتگان و مردگان. در مقایسه حضور این سه شخصیت در یک نفر می شود این مثال را آورد که اگر کسی عاشق بشود، زیوس ش برای خوشحالی معشوق برنامه ای می ریزد و مثلا هدیه ای می خرد، پزیوس ش برای معشوق شعری می گوید، و هادس در سکوت می نشیند و معشوق را تماشا می کند.
عمیقا مفتون هویت هادس شده ام؛ انگار که بخش عمیق و ناشناخته و ناگفته ای از من، و احتمالا بسیاری دیگر، را توصیف می کند، در حالی که در گفتمان های عادی، در کنار " تقابل عقل و احساس" حرفی از او نیست. انگار کن که در این سال های خارج نشینی بخش عظیمی از رودخانه ی بودن م در زمین هادس فرو می رفته و از سکوت ریشه هایی عمیق رشد می کرده، بدون آنکه ساقه و برگی داشته باشد. بیشتر از این هم از هادس نمی شود گفت، خدای خفتگان و مردگان است و هم-دل اهل سکوت و تماشا. هادس به طرز زنده و عریانی، فهیم و مستور است.

Monday, July 28, 2014

ضعف و قدرت هم زمان عقل

در دبستان، به مثل خیلی های دیگر، من هم عاشق حیوانات و اطلاعات مختلف و عجیب در مورد انها بودم. مثلا اینکه یوزپلنگ می تواند با سرعت بیشتر از صد کیلومتر در ساعت بدود برایم خیلی جالب بود و هر بار سوار ماشین می شدم و می شد که پهلوی دست راننده بنشینم بی اختیار به سرعت شمار نگاه می کردم و سرعت ماشین را با سرعت یوزپلنگ مقایسه می کردم. گذشت تا اینکه جایی خواندم که با وجود اینکه یوزپلنگ بسیار تند می دود، تنها برای زمان-مسافت بسیار محدودی می تواند این کار را بکند، برای همین است که مجبور است به شکارش سینه خیز نزدیک بشود و در نهایت با یک جهش و یک تعقیب کار را تمام کند. 

غریزه ها و نیروهای دیگری در طبیعت هستند که به همین شکل ند. مثلا گرسنگی را ببینید. در چند هزار سال پیش، حتی پیش از عصر کشاورزی، چنین بوده که غذا هر چند وقت یکبار به دست می امده برای همین هم هست که به محض اینکه بوی غذا بلند می شود، اب از دهان ما راه می افتد، شکم به قار و قور می افتد، و هوس بلعیدن وجود را می گیرد. این واکنش عصبی برای همان وقتی بوده است که غذا آن قدر محدود بوده و این است که در روزگار حاضر طبعیت از همان استعداد منجر به چاقی مفرط می شود و فی الواقع آن اقلیت تغییر ژن یافته که چندان میلی به غذا ندارند و اگر چند هزار سال پیش به دنیا امده بودند، مرده بودند، الان در اوج زیبایی و در نوک پیکان انتخاب طبیعی هستند. همین حرف را می شود، با کمی تغییر، در مورد غریزه جنسی زد. در سال های قدیم، فرصت تناسل محدود بوده و دردسرش زیاد و شانس بزرگ شدن یک کودک ناچیز و همین بوده که میل جنسی به این قدرت رسیده و در شرایط محیطی امروزه، زندگی ها را تا اندازه ای از تعادل خارج کرده است.

این ها را گفتم که بگویم، تعقل و تفکر هم بر همین منوال است. این عقل بدبخت شکل گرفته تا کمی ابزار بسازد، قدری در امر گردش کاینات فضولی کند، ولی بعدش قرار نبوده که این قدر کار کند و مسیولیت قبول کند و از صبح تا به شب چرخ بزند. ما این روزها و با این سیستم زندگی، دچار آبسیتی فکری شده ایم.

Friday, June 27, 2014

دوست

فرض کنید که فرد نابینایی هست که شما هر روز، یا حداقل مرتبا هرچند روز یک بار، او را می بینید و ارام ارام انگار به بودنش انس می گیرید. نابینا اما مطمینا شما را نمی بیند. 

آیا آن نابینا دوست شما است ؟ آیا شما دوست آن فرد نابینا هستید؟ 

با دوستی که شوک زده است چه باید کرد

نوشتار این مطلب ملهم از یک داستان شخصی است. بنده به شخصه در زمانی و بر اثر مجموعه اتفاقاتی در شوک به سر می بردم، از دوستان نزدیکم طلب کمک کردم، از ایشان مهربانی بسیار دیدم ولی جز یکی دو نفر کسی نمی دانست که چه طور باید به من کمک کند و در عین حال همه شان مهربانانه و مشفقانه تمایل داشتند که یاد بگیرند که چه طور می توانند بهتر به دوستی در شرایط سخت روحی، به طور خاص در حالی که طرف در شوک به سر می برد، کمک کنند. 

بگذارید چند مثال برای شوک بیاورم. یکی، از دست دادن عزیزی است، مثلا وقتی که دوست ما عضوی از اعضای خانواده اش را از دست می دهد. مثال دیگر، شکست بزرگ است، مثلا وقتی فردی هدفی که یک عمر برایش تلاش کرده را از دست می دهد. مثال سوم، شوک تاخیری است. مثلا وقتی فردی بعد از گذر از مشکلی، تازه با تاخیر فشار را احساس می کند. ( این نوشته ) این حالت، هرچند به نظر تا اندازه ای خنده دار می رسد، در زندگی واقعی هم متواتر اتفاق می افتد. در تمام این حالات، فرد در حالت شوک قرار دارد، هرچند که عقلانی می داند چه اتفاقی افتاده ولی احساسش متوجه نشده است ( به قول فرنگی ها register نشده است ).

1: چرا شوک اتفاق می افتد؟ جواب دقیقی وجود ندارد لکن، به نظر می رسد در تمام این حالات، فرد شوک زده بخشی از آنچه که اساس هویت و زندگی ش می دانسته را از دست داده است و زمان کافی نیز برای هضم انچه حادث شده نداشته است. فرد شوک زده ابتدا باید که نقیصه را حس کند، عزاداری مربوطه را انجام بدهد و سپس آرام آرام تعادل و مدل جدیدی برای زندگی اش به دست بیاورد.

قدم اول در بهبود این است که فرد متوجه بشود که چه اتفاقی برایش افتاده است و این شاید سخت ترین قدم باشد. نشانه ی این متوجه شدن هم این است که معمولا فرد مذکور وارد فاز عزاداری ( grief ) می شود. سریال خانه ی سبز را یادتان می اید؟ در قسمت آخر قرار شده بود که خانه ی سبز در طرح اتوبان قرار بگیرد و خسروشکیبایی به حالت بهت بیرون از خانه نشسته بود و وقتی که صدای گریه اش بلند شد، همه خوشحال شدند که شوک برطرف شده است. از این مهم آگاه باشید که هیچ بعید نیست که فرد بین دو فاز شوک و عزاداری چند بار رفت و آمد کند.

برای فرد شوک زده چه کار می شود کرد ؟

ابتدا از بدیهیات شروع می کنیم:

0: بدانید، شوک معادل غم یا دلگیری نیست. حالتی روانی است که با منطق دو دو تا چهارتا کار نمی کند. باید شناختش، باید مثل یک موضوع تازه یادش گرفت. به دنبال این باشید که اطلاعات تان را در این زمینه افزایش بدهید.

1: اگر احتیاج به کمک فیزیکی خاصی دارد، مثلا کاری برایش انجام بشود، از بچه هایش تا مدتی نگهداری بشود، یا از این دست، در این زمینه به او کمک می کنیم
2: کمکش کنیم که آب، غذا، استراحت، و حتی المقدر فعالیت جسمانی لازم را داشته باشد. مطمینا فرد شوک زده انگیزه ای برای خوردن و اشامیدن و یا آرامش کافی برای استراحت و توان فیزیکی برای کمترین فعالیت ممکن نداشته باشد برای همین لازم است که با مهربانی و بدون اینکه فرد مورد نظر احساس فشار بکند، یادآوری ش کنیم که این مختصرها برای زنده بودن و سالم بودنش لازم هستند.

2: حتی اگر دوست شوک زده نداند یا نفهمد، ما بدانیم که هیچ راه ساده و مختصر و سریع و بی دردسر و دردی برای برون رفتن از این حال وجود ندارد.

چه نکنیم؟

1: بحث منطقی برای بیرون آوردن فرد از شوک: اینکه سعی کنید با منطق به فرد مورد نظر حالی کنید که باید تغییر وضعیت بدهد، حقیقت را قبول کند یا امثالهم، کار عبث و مخربی است. به احتمال زیاد، دوست مورد ذکر خودش از عجیب و یا " غیر منطقی " بودن وضعیتش آگاه است بنابراین تاکید بیشتر بر این مسیله نه تنها کمکی نمی کند، بلکه فرد را در سردرگمی و سرگیجه ی خودش بیشتر فرو می برد. البته که اگر خود فرد تمایل به چنین گفتگویی داشته باشد، می توانید استدلال های منطقی تان را با او مشترک بشوید.

به یک نکته ی دیگرهم واقف باشید و آن این است که دیدن یک دوست در حالت شوک، خودش تجربه ی سختی است. شمای نوعی که تحت فشار دیدن دوستتان در حالت شوک هستید، خواسته یا ناخواسته به دنبال مفری برای این حال می گردید و " منطق" می تواند خیلی راحت به این مفر تبدیل بشود. شما از دید خودتان فرد مورد نظر را راضی می کنید که نباید حالش بد باشد یا که باید بپذیرد و یا هر حرفی از این دست ... در حالی که این حرف ها الزاما کمی به طرف مقابل تان نمی کند.

2: فشار برای بهتر کردن حال فرد: به طور مثال: جوک گفتن و خندیدن برای روحیه دادن وقتی که دوستتان حال بدی دارد. البته که بعضی وقتها این روش کار می کند ولی اجازه بدهید دوستتان خودش تصمیم بگیرد که چه چیز در لحظه کمکش می کند. فشار آوردن ممکن است این احساس جداماندگی در فرد به وجود بیاورد، به این معنا که احساس کند در حال منفی خودش تنها است یا که احساس کند که با این حال، به آن جمع تعلق ندارد و دوستانش او را با حال فعلی ش قبول نمی کنند و به زور میخواهند احوال قبلی را ایجاد کنند.

چه کنیم؟

1: " فعالانه و پایدارانه باشید بدون انکه کار خاصی بکنید"، این فی الواقع خلاصه ی تمام آن چیزی است که میشود انجام داد. به فرد مورد نظر اجازه بدهید که بداند شما حضور دارید. " فعالانه" بودن به این معنا ست که حضورتان مرتبا به شکل های مختلف برای دوستتان اعلام کنید. این می تواند با ارتباط نگاه باشد و یک لیوان چایی آوردن، یا که یک تلفن زدن، یا که گپ زدن و شنیدن بدون آنکه بحث را منطقی کنید و یا حتی گفتن این مطلب که شما هستید. " پایدارانه " بودن یعنی اینکه جور انرژی تان تقسیم کنید که از ابتدا تا انتهای پروسه را بتوانید در کنار دوستتان بمانید، نه اینکه اولش به شدت انرژی بگذارید و بعدش ناپدید بشوید.

این را بدانید که دوست شوک زده بالا و پایین می شود و بدانید که خودش از ابراز این احوال تا اندازه ای شرمنده است. مگر آنکه شما به فرد شوک زده خیلی نزدیک باشید و سابق بر این دوست مورد نظر با شما از احوال درونی خودش گفته باشد، این را بدانید که دوست شوک زده ی ما تا اندازه ای از ابراز می ترسد یا که پروا دارد. او در حالت پایداری نیست و نمی داند که اگر بازخورد نامناسبی از شما بگیرد تا چه اندازه آسیب خواهد دید. بنابراین هم جلب اعتماد او کار مهمی است و هم محافظت از اینکه احساس وی را آزار بیشتر ندهید. مهربانی آرام، بدون احساس ترحم، و استمرار این مطلب که او و دردش هر دو با هم پذیرفته شده اند بزرگترین کمک ممکن است.

2: اگر تجربه ی مشترکی دارید، از تجربه خودتان برایش بگویید. باز مجددا، تاکید این گفتن بر این است که شما احساس طرف مقابل تان را می فهمید و نه الزاما اینکه نتیجه ی اخلاقی داستان چیست.

3: ببینید دوست تان چه می خواهد. صبور باشید. به او اجازه بدهید با آزمون و خطا، رانندگی این حال عجیب را یاد بگیرد.

این لینک در مورد ارتباط با کسانی است که افسردگی دارند. مسلما که این دو پدیده، شوک و افسردگی، بسیار متفاوتند با این حال بخش خوبی از این نوشته به موضوع ما هم مرتبت می شود.

Friday, February 21, 2014

مرتیکه اقلیت!!

ما یه مملکتی هستیم که واسه اول تو تاریخش اقلیت شده، بلد نیست چه طوری اقلیت باشه. 

باید اون درس ها رو پس بده تا یاد بگیره چه جور یه اقلیت فهمیده باشه.

آقا اندی- حدود دقیقه ی 16 

- پینوشت: چیزی که فک نمی کردیم این بود که به اهنگ اندی گریه کنیم ... 

Sunday, December 29, 2013

دسته بندی دینامیک مهاجرین-3

این پست به شناخت " استقلال فکری" می پردازد. 

استقلال فکری را شاید بتوان اینگونه نیز تعریف کرد: هر کس بداند چه می داند، چه نمی داند، چه می خواهد و چه نمی خواهد. از آنجایی که دانستن عاملی است عمیقا وابسته به زمان است و در مدت زمان کوتاه تغییر مثبت چندانی نمی کند، از بزرگترین نشانه های استقلال فکری یک فرد آگاهی به ندانستن هایش است و این معمولا اولین، بزرگترین و سخت ترین مرحله در یافتن استقلال فکری باشد.

هرچند که ما دوست داریم تصور کنیم که منطق پروسه ای ذاتا مستقل است، می دانیم که اینگونه نیست و منطق ما بر اساس احساسات، حالات فیزیکی و شرایط محیطی ما می تواند فرق بکند. به همین ترتیب هم، استقلال فکری الزاما به معنا تاثیر نپذیرفتن افکار یک فرد از محیط اطرافش نیست، بلکه به این معنا است که اولا آن فرد آگاهانه و با در نظر گرفتن جمیع جوانب تصمیم بگیرد و دوما، به مسیر فکر کردن و عواملی که بر آن تاثیر دارد آگاه باشد و نه تنها فکرش را، بلکه عواملی که بر آن موثر اند را، حتی المقدور بشناسد و در کنترل بگیرد.

بیایید با این مثال ادامه بدهیم. احساس دلتنگی یک تجربه ی رایج در میان مهاجران است. شاید بتوان گفت که دو شیوه ی کلی برای رویارو شدن با این احساس وجود دارد. یک شیوه براساس فراموش کردن است و دیگری براساس شناختن و آگاهانه حضور آن احساس را به رسمیت شناختن. در شیوه ی فراموشی، فرد درد ناشی از دلتنگی را حس می کند و سپس به طور اتوماتیک وار سعی می کند این درد را فراموش کند و این کار را از طرق مختلف از کار و ورزش و مهمانی تا مخدرات و غیره انجام می دهد. در روش مقابل، یعنی شناخت و دریافت آگاهانه، فرد کمی بعد از شروع احساس درد، می ایستد و به این فکر می کند که چرا این احساس را دارد. این توقف و فکر کردن، کار مشکلی است چرا که به مانند فشار دادن یک زخم عمیق، در لحظه درد انسان را افزایش می دهد. کمی بعد از شناختن این حس، آن فرد به این فکر می کند که چه طور می تواند به خودش کمک کند و در ادامه احتمالا به همان روش های فوق الذکر مانند کار کردن، ورزش کردن، مهمانی رفتن و یا حتی مخدرات و غیره ! برسد. فی الواقع فراموش کردن و یا آگاهانه عمل کردن الزاما کلیت یک مسیر عملیاتی را عوض نمی کند بلکه تفکر حاکم بر عمل و در نتیجه، جزییات و نتایج روانی آن را عوض می کند.

خصوصیت دیگر آگاهانه عمل کردن، بهبود یافتن است. به طور خاص فرض کنیم، شخصی دچار دلتنگی است و در پی کاویدن این احساس به این نتیجه می رسد که شاید در جمع بودن به او کمک بکند و به این دلیل به فلان مهمانی برود. در دور بعدی که دچار دلتنگی شد و در پی یافتن چاره برآمد و به این فکر کرد که شاید در جمع بودن به او کمک بکند، از نتیجه ی دفعه ی قبلی می تواند استفاده کند و فکر کند که آیا آن شیوه موثر بوده یا نه  تکرار این حلقه ی بازخورد مرتبا به شناخت آن فرد از خودش و محیطش کمک می کند.

در شیوه ی برخورد آگاهانه، فرد حتی ممکن است به این نتیجه برسد که لازم است که تا زمان خوبی اصلا به دلتنگی اش فکر نکند! ولی در این صورت آن فراموشی هم نتیجه ی آگاهی است و نتایج این تصمیم در دورهای بعدی خودکاوی توسط همان فرد مورد بازبینی و قضاوت قرار می گیرد.

 حسن ختام این پست هم این است: غربت به شیوه ی زیبا و دردناکی می تواند منجر به خودآگاهی شود. خودآگاهی معمولا پروسه ای است که هیچ کسی از اول به طوع میل و اراده ی شخصی و ناگهان به آن قدم نمی گذارد، بلکه یک عامل خارجی در یک زمان مناسب منجر به به این می شود که فرد به قولی بیدار شود و احساس می کند مسیر از پیش تعیین شده و ناخودآگاه او منجر به رضایت او نمی شود و او می بایست که اختیار زندگی اش را در دست بگیرد و از چم و چون درون و بیرونش آگاه بشود. چنین عوامل خارجی در محیط های نا آشنا به مانند غربت بسیار بیشترند و برای همین چالش هایی که به طور بالقوه می توانند منجر به بیداری و خودآگاهی بشوند بیشتر اند. شاید تنها به همین دلیل بشود گفت که مهاجرت می تواند که از آدمیزاد، آدم بسازد.

Friday, December 27, 2013

دسته بندی دینامیک مهاجران - 2

می خواهم دسته بندی دیگری هم برای دسته بندی افراد مهاجر پیشنهاد کنم. در این دسته بندی برای هر فرد دو مشخصه تعریف شده است: یکی استقلال فکری است و دومی انعطاف محیطی

استقلال فکری را اینجور تعریف می کنم: استقلال فکری یا بلوغ فکری، متغیری در پروسه ی فکری یک فرد است که نشان می دهد افکار، و به طبع آن رفتار، آن فرد تا چه اندازه محصول فرآیندهای آگاهانه و انتخابی آن فرد است. در زبان دیگر، استقلال فکری به این معنا است که هر فرد تا چه اندازه از پروسه ی فکری و رفتاری اش آگاه است و شیوه ی تصمیم گیری و تحلیلش، و نه الزاما خود تصمیم گیری و تحلیل، توسط خودش و با اراده و آگاهی انتخاب شده است. به قول خودمانی ترش، استقلال فکری تا حد خوبی این است که یک فرد چقدر از خودش سوال پرسیده باشد "من کیستم"، "به کجا می روم "، "چگونه در مسیر مورد نظرم حرکت می کنم"، و "خوب و بد چیست".

استقلال فکری هم-بستگی معنایی زیادی با " خودآگاهی " دارد. فی الواقع، استقلال فکری این است که کسی آگاهانه تصمیم بگیرد که چه می کند و درگیر مسإله ی چرایی در افکار و رفتارش باشد و این مهم بخشی از خودآگاهی است. همان طور که خودآگاهی صفر و یک ندارد، استقلال فکری هم صفر و یک ندارد. همان طور که خودآگاهی یافتن سختی هایی دارد، استقلال فکری پیدا کردن هم سختی هایی دارد. همان طور که خودآگاهی یک فرآیند شخصی و آزمون-خطایی است، استقلال فکری هم همین گونه است. همان طور که خودآگاهی مطلق نمی شود و همیشه درصدی زیادی از حضور ناخودآگاه در رفتار ما وجود دارد، استقلال فکری هم هیچ گاه مطلق نیست و همیشه محیط در رفتار ما تاثیر دارد. استقلال فکری را من یک عامل شخصیتی می دانم که در محدوده ی انتخاب آدم هاست و جزیی از عوامل رشد یک فرد محسوب می شود.

انعطاف محیطی را هم اینجور تعریف می کنم: شدت وابستگی رضایت یک فرد به عوامل بومی ایرانی. تعریف خودمانی ترش این می شود که عوامل شادی یک فرد چقدر محدود به عوامل یکتا در فرهنگ مبدا آن فرد، مثلا افراد مشخص، فرهنگ خانوادگی یا که فرهنگ ایرانی، است و یک فرد چقدر می تواند در یک محیط تازه به رضایت برسد.

اگر بخواهید که انعطاف محیطی خودتان را به صورت یک شاخص ریاضی به طور تقریبی محاسبه کنید، اینگونه می شود تعریفش کرد: لیستی از  فعالیت های هفتگی تان را که از آن لذت می برید بنویسید. این لیست می تواند شامل کار کردن، خوابیدن و غیره باشد. سپس به هر فعالیت وزنی بین یک تا صد بدهید. این عدد در حقیقت نشاندهنده ی اهمیت آن فعالیت است. این اهمیت می تواند هم به دلیل تعداد ساعتی باشد که شما صرف آن فعالیت می کنید و هم به دلیل ارزش شخصی که برای شما دارد، هرچند که زمان زیادی را مصروف آن نکنید. سچس آن فعالیت هایی را که حیطه ی انجام شان محدود به محیط فعلی تان است جدا کنید و وزن فعالیت های آن را جمع بزنید. همین پروسه را برای فعالیت هایی که غیرمحدود به محیط فعلی تان هستند هم تکرار کنید.

انعطاف محیطی= ( مجموع وزن لیست محدود + مجموع وزن لیست غیر محدود) / وزن لیست غیر محدود

انعطاف محیطی در عمل بر سرعت اسکان روانی یک فرد در محیط تازه تاثیر می گذارد که این سرعت البته الزاما خوب یا بد نیست. کسی که انعطاف بیشتری دارد، راحت تر می تواند همرنگ جماعت بومی یک فرهنگ جدید بشود، از تفریحات تازه لذت ببرد، با فرهنگ تازه اخت بشود و با انسان هایی با فرهنگ متفاوت، چه هم-وطن و یا غیر هم-وطن؛ دوست بشود. در برابر، عدم انعطاف یک فرد باعث می شود که بیشتر با افرادی با پیشینه ی فرهنگی و اجتماعی مشابه، به طور مثال هم وطنان ایرانی، ارتباط برقرار کند. 

در مقایسه ی استقلال فکری و انعطاف می توان گفت که استقلال فکری بیشتر یک عامل خودآگاه است ولی انعطاف محیطی بیشتر ریشه در ناخودآگاه دارد. در یک مشابه پردازی ریاضی، استقلال فکری به مانند تابع ( function) رفتار و افکار آدم است در حالی که انعطاف محیطی یکی از ورودی های از پیش تعیین شده ی این تابع است. به قول دیگر، حدس من این است که انعطاف تا اندازه ای یک عامل بنیادین است، فاکتوری که بر اثر تربیت و ژنتیک و غیره تا اندازه ای مشخص شده و به این راحتی ها تغییر نمی کند و در طول زمان و با خودآگاهی بسیار بالا شاید اندکی عوض بشود. در حالی که استقلال فکری یک عامل ملهم از مسیر است و بر اثر خودآگاهی می تواند بسیار راحت تر از انعطاف محیطی تغییر کند.

در ادامه، تاثیر این دو عامل بر شیوه ی رفتار افراد را بررسی می کنیم.